Woensdag 23/10/2019

de genen van borlée

Topsport is zweten vóór de wedstrijd

Kevin Borlée, Dylan Borlée, Julien Watrin en Jonathan Borlée met hun gouden medaille. Beeld PHOTO_NEWS

Zonder Julien Watrin had België zondag geen EK-goud op de 4x400 meter. Helaas voor hem heetten drie van de vier lopers Borlée. Broers dus en alle drie topatleten. Genetica, denken wij dan. "Dat klopt", zegt professor emeritus Jean-Jacques Cassiman. "Maar hooguit voor 20 procent."

De namen Gösta, Erik, Sture en Tomas Petterson zijn hier lang vergeten. Maar als de Fåglum brothers (naar hun dorp Fåglum en de naam van de eerste club waarvoor ze reden) waren ze eind jaren zestig een fenomeen. Vier Zweedse broers die samen op de fiets een paar keer wereldkampioen ploegentijdrijden op de baan en op weg werden. Op de Olympische Spelen van 1968 in Mexico pakten ze zilver in diezelfde discipline.

Wat mama en papa Petterson deden, is niet meteen terug te vinden. Maar dat er iets in de genen moet hebben gezeten, kan bijna niet anders. Net als in die van de familie Borlée dus. Bekend is dat vader Jacques Borlée in 1980 Belgisch kampioen op de 400 meter werd en over die afstand een jaar eerder een persoonlijke besttijd van 45,4 seconden lukte. Hij deed mee aan de Olympische Spelen in 1980 en won op het EK indoor van 1983 zilver op de 200 meter. Hun moeder Edith Demaertelaere was in 1981 Belgisch kampioene op diezelfde 200 meter.

"Dat er sprake is van genetische aanleg is zeker", zegt professor emeritus Jean-Jacques Cassiman, gespecialiseerd in menselijke genetica. "Maar de vraag is altijd: wat doe je met die aanleg. In dit geval heb je twee ouders die allebei topsporters waren. Bijna willens nillens werden hun kinderen aangezet om te gaan sporten en dat competitief te doen."

Zo komen we uit bij het begrip 'nature-nurture'. "Onder 'nature' valt de aanleg (het genetisch materiaal dus, RVP) en onder 'nurture' valt de omgeving", aldus collega Hans Vandeweghe. "Wat je doet met die aanleg."

Een tweedeling, maar geen fiftyfiftygeval. "Nature is goed voor hooguit 10 tot 20 procent van de verklaring van de prestaties van de Borlées", zegt professor Cassiman. "Nurture is voor minstens 80 procent verantwoordelijk. Je kunt dus genetisch aanleg hebben, maar als je daar niets mee doet en dus niet traint, niet op je voeding let en door je opvoeding en omgeving niet wordt gestimuleerd, dan wordt het niets. De omgeving is dus ontzettend veel belangrijker dan de aanleg."

De broertjes Borlée, samen met zus Olivia en vader Jacques. Beeld PHOTO_NEWS

Sukkelaar

Toen Jonathan en Kevin Borlée, een tweeling, drie jaar geleden samen in de WK-finale stonden, duidde de Nederlandse 'tweelingspecialiste' Meike Bartels dat in De Morgen al vanuit de genetica. Eeneiige tweelingen zijn genetisch identiek aan elkaar. Maar Dylan, de derde broer, is dat dus niet.

Hadden de Borlées het met die genen ook in andere sporten kunnen maken? Ook daar zie je natuurlijk talentrijke broers en zussen. Venus en Serena Williams tennisten alle goud bij elkaar. Frank en Ronald de Boer stonden samen in het Nederlandse voetbalelftal. Eden, Thorgan en Kylian Hazard (zonen van ex-voetballer Thierry) zijn bekend. De broers Alistair en Jonathan Brownlee wonnen op de Spelen van 2012 goud en brons in het triatlon. En tegen de Oekraïense broers Vitali en Vladimir Klitsjko kun je beter eten dan boksen. Al deze broers en zussen behaalden hun successen, net als de Borlées en de fietsende broers Petterson, wel allemaal in dezelfde discipline.

"Onze nationale doelman Thibaut Courtois (zoon van gewezen topvolleyballers en broer van volleybalinternational Valérie, RVP) was ook goed in volleybal", zegt Cassiman. "Je kunt dus aanleg hebben voor andere sporten. Alleen is er bijvoorbeeld in atletiek een onderscheid tussen sprint en lange afstand, maar dat is dan een kwestie van spiervezelopbouw."

Binnen 'nurture' zit overigens ook wel toeval. Elke ouder staat de helft van zijn en haar genetisch materiaal af. Eventueel succes is dus ook afhankelijk van welke helft je meekreeg. "Als dat de andere helft is, zou je weleens de sukkelaar van de familie kunnen zijn", aldus Cassiman. Met andere woorden: het feit dat Axel Merckx, om het zacht uit te drukken, qua prestaties niet in de buurt van zijn vader Eddy kwam, hoeft niet per definitie aan de moeder te liggen. Hij zou ook de verkeerde helft van Eddy's genetisch materiaal kunnen hebben meegekregen. "Of hij was minder gemotiveerd en hij trainde niet in dezelfde omstandigheden."

Thibaut Courtois. Beeld BELGA

Een kwestie van werken

Soms zijn kinderen beter dan hun ouders. Daar zijn de Borlées zelf een voorbeeld van. Maar professor Cassiman trekt het open. "Je kunt dit verhaal ook vertellen voor talenten als muzikaliteit en andere artistieke uitingen. Ook binnen die werelden worden kinderen met een aanleg geboren die hoger is dan het gemiddelde. Nadien komt het neer op inzet."

Hoe goed vader en moeder Jackson konden zingen, is niet bekend. Maar dat Michael en Jermaine Jackson, de drie andere broers binnen de Jackson Five én de zusjes Latoya en Janet het 'maakten' is zeker. Op gevaar af u de rest van de dag met de oorwurm 'Who'll Come With Me' op te zadelen: The Kelly Family! Matthias Schoenaerts erfde het acteertalent van vader Julien. Norah Jones en haar halfzus Anoushka Shankar zijn dochters van Ravi Shankar. De zusjes Haim, de broers Dardenne, Raf en Mich Walsschaerts van Kommil Foo, Kamagurka's kinderen Boris en Sarah Yu Zeebroek...

De broers Joan, Josep en Jordi Roca runnen samen het Spaanse toprestaurant El Celler de Can Roca. En Johann Sebastian Bach werd de meest bekende van een historisch muzikaal geslacht. Misschien werkte hij het hardst?

Cassiman: "Wat me zeer interessant lijkt, is om te kijken hoe het over vijf jaar met de familie Borlée is. Loopt die zus nog? Misschien is haar aanleg nog groter, maar haakt ze af omdat ze gebukt gaat onder het succes van haar broers. En hoe gaat Dylan nu verder omgaan met de druk van de topprestaties?"

Michael Jackson en zijn muzikale broers. Beeld PHOTO_NEWS
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234