Zaterdag 23/10/2021

Focus

Topoverleg tussen VS en EU over worst en zonnecrème

null Beeld © Tim Graham
Beeld © Tim Graham

Krijgen we binnenkort Ardense ham of champagne made in the US? En genetisch gemanipuleerd voedsel in onze winkelrekken? Gek lijkt het niet, nu Amerikaanse en Europese onderhandelaars deze week in Brussel samenzitten om het grootste handelsverdrag ooit te bespreken. Al moeten ze nog voorbij enkele grote struikelblokken.

Achter de schermen, ver weg van de publieke opinie, werken Europa en de Verenigde Staten al geruime tijd aan een handelsverdrag dat het dagelijkse leven in Europa en de VS grondig door elkaar kan schudden. Het doel van de Transatlantic Trade and Investment Partnership (TTIP): de belemmeringen die allerlei tarieven, standaarden en normen vormen voor de vrije handel tussen Europa en de VS opheffen en zo zorgen voor een economische boost in de VS en Europa. De Europese Commissie rekende uit dat een handelsakkoord met de VS tot 100 miljard euro aan voordelen kan opleveren.

Bovendien zouden de afgesproken productnormen door de rest van de wereld als richtsnoer aangenomen kunnen worden, wat de VS en Europa een strategisch voordeel zou opleveren. Iets wat critici en tegenstanders, die vandaag in Brussel actie voeren tegen het akkoord, bestrijden. Volgens hen komt de overeenkomst er zonder democratische inspraak en speelt het akkoord multinationals volop in de kaart. Met overheden, consumenten en milieu als grootste dupe. Maar protest of geen protest, de Europese Raad hoopt dat de onderhandelingen tegen eind dit jaar in een alomvattende handelsovereenkomst resulteren. Of dat lukt, moet blijken. Vast staat dat nog enkele grote struikelblokken overwonnen moeten worden.

Het grootste struikelblok: hormonenvoedsel of niet?

Geen enkel item maakt de cultuurverschillen tussen Europa en de VS zo duidelijk als voedselveiligheid. En de kans dat het hier tot een akkoord komt, is klein. Waar gaat het over? Europa zegt in principe 'nee' tegen genetisch gemanipuleerd voedsel, al keurde de European Food Safety Authority sinds september wel een vijftigtal genetisch gemodificeerde organismen goed.

Voorwaarde daarbij is dat producenten wetenschappelijk onomstotelijk kunnen bewijzen dat de producten geen risico vormen voor mensen, dier en milieu. Zo zijn in de EU ook pesticiden, chemicaliën of het gebruik van nanotechnologie niet toegestaan als niet onomstotelijk bewezen is dat ze niet schadelijk zijn. In de VS geldt precies het omgekeerde: een product mag wel op de markt, tenzij absoluut bewezen is dat het gevaarlijk is.

Het verschil tussen VS en Europa laat zich behalve bij genetisch gemodificeerde producten ook voelen bij hormonen in vlees: groot taboe in Europa, toegestaan in de VS. Critici van het TTIP-verdrag zeggen dat de Europese milieu- en gezondheidsnormen daardoor op de helling komen te staan en dat consumenten minder beschermd zullen worden. Ze verwijzen ook naar het Amerikaanse gebruik om kippen te wassen in chlorine om salmonellabacteriën te doden.

De kans lijkt klein dat het tot een akkoord komt. Het Europees Parlement eist dat de handelsovereenkomst geen negatief effect heeft op Europese standaarden. Het is overigens níét de bedoeling alles op één leest te schoeien. De Europese regels voor chemische producten zullen strenger blijven dan de Amerikaanse. Omgekeerd zullen cosmetica en zonnebrandolie de strenge Amerikaanse tests voor geneesmiddelen moeten doorlopen.

undefined

null Beeld © KOS
Beeld © KOS

Weg met streekproducten?

In de VS en Canada worden merken beschermd, streekproducten niet. Dat cultuurverschil kwam naar boven tijdens de inmiddels afgeronde onderhandelingen met Canada, waar een ondernemer het 'merk' parmaham geregistreerd had. Ondenkbaar in Europa, maar het zorgde ervoor dat Italianen hun product niet meer onder die naam op de Canadese markt mochten brengen. Dankzij het handelsakkoord waar Amerikaanse en Europese onderhandelaars zich nu over buigen, mogen ze dat wel.

Op dezelfde manier wordt nu geprobeerd onder meer 'Ardense ham' te beschermen, omdat ook daar geografische oorsprong van belang is. Net als voor Beierse worst. De regel geldt niet voor Belgische bieren, omdat die in principe overal ter wereld kunnen gemaakt worden.

null Beeld © Bas Bogaerts
Beeld © Bas Bogaerts

Cultuur blijft buiten schot (net als financiële sector)

De VS en Europa willen veel bespreken in het verdrag, maar niet alles. De 28 landen van de Europese Unie gaven de Commissie een slordige anderhalf jaar terug toestemming om de onderhandelingen te starten, maar gaven geen toelating om de culturele sector bij die besprekingen te betrekken. Waarom? Een vrijhandelsakkoord zou betekenen dat er totaal geen barrière meer is voor Amerikaanse producties, wat nefast zou zijn voor de audiovisuele productiehuizen hier, zo luidt de vrees. Ook Vlaams minister-president Geert Bourgeois deelt die en liet weten dat Vlaanderen de audiovisuele sector buiten het akkoord wil houden.

In Europa bestaat vandaag een richtlijn die de distributie en productie van Europese tv-programma's moet bevorderen door er zoveel mogelijk op toe te zien dat tv-zenders meer dan de helft van hun zendtijd voor Europese netwerken reserveren. Omgekeerd willen de VS ook niet dat er geraakt wordt aan de financiële sector. Die gebieden zullen dus buiten het handelsakkoord vallen.

De onderwijswereld roert zich

"Wij maken bij het vrijhandelsakkoord voorbehoud bij de liberalisering van gevoelige sectoren, zoals gezondheidszorg en onderwijs", zo zei Geert Bourgeois in het Vlaams Parlement. Hij verwijst daarbij naar een Europees protocol, waarbij uitdrukkelijk gesteld wordt dat het vrijhandelsakkoord niet mag raken aan publieke voorzieningen als onderwijs en gezondheidszorg. De Europese Commissie heeft ook uitdrukkelijk de taak gekregen om de hoogst mogelijke normen voor milieu, arbeid en consument te hanteren. Toch menen veel tegenstanders dat het akkoord daar een loopje mee zal nemen.

Sinds het opstarten van de besprekingen, zo'n anderhalf jaar geleden, weerklinkt er luid protest van vooral ngo's en vakbonden. Gisteren kwamen daar ook de Europese universiteiten bij. In een officiële verklaring laat de European Universities Association (EUA) weten te vrezen voor bovennationale juridische bemoeienissen. Het hoger onderwijs moet volgens hen, net als alle andere onderwijsvormen, buiten het handelsakkoord vallen, omdat dat een nationale aangelegenheid is.

Zij drukken ook hun vrees uit dat het economische denken het onderwijs zal verdrukken. "Onderwijs is een publieke verantwoordelijkheid, geen handelswaar die door commerciële belangen moet gedreven worden", zo luidt het.

Rijden met of zonder autogordel

Raar maar waar: in de Verenigde Staten rijden veel automobilisten rond zonder gordel. Amerikanen testen daarom de veiligheid van auto's met dummypoppen die geen gordel om hebben. Vreemd, zo lijkt het ongetwijfeld voor Europeanen, maar omgekeerd doen wij geen crashtests waarbij de auto over de kop gaat, en Amerikanen wel. Nog een verschil: auto's moeten in Europa tegen 64 kilometer per uur tegen een muur knallen, in de VS tegen 56 km/u. De onderhandelaars zijn nu op zoek naar één gezamenlijke veiligheidstest, maar zijn nog niet tot een overeenkomst gekomen.

Het is niet het enige probleem waarmee de Europese en Amerikaanse autosectoren zich geconfronteerd zien. Er is ook een bumperkwestie waar fabrikanten rekening mee moeten houden. Ongeveer de hele wereld gebruikt dezelfde normen voor autobumpers, behalve in de VS, waar de normen strenger zijn. Zo moet Toyota speciale bumpers monteren op auto's die het in de VS verkoopt. Als het vrijhandelsakkoord hier tot een uniforme oplossing kan komen, kan het het bedrijf heel veel kosten besparen. Dat er hiervoor een akkoord komt, is niet ondenkbaar. Maar voor andere sectoren lijkt het gelijkschakelen van veiligheidsnormen een stuk moeilijker.

Gebrek aan democratische inspraak

De onderwijswereld is niet de enige die protesteert tegen het vrijhandelsakkoord. De Europese lidstaten lijken geen inspraak te krijgen in het verdrag, en zijn daar niet tevreden mee. De Europese Raad stelde met eind 2015 een duidelijke deadline voorop, waardoor er weinig ruimte is om ook de nationale parlementen te raadplegen.

Voormalige Eurocommissaris Karel De Gucht, een van de gangmakers van het akkoord, zag de handelsovereenkomst sowieso als een exclusieve bevoegdheid van de Europese Commissie. Als het tot een verdrag komt, moet de tekst wel voorgelegd worden aan het Europese Parlement en de Europese Raad.

Net die gebrekkige democratische inspraak en de ondoorzichtige manier waarop er onderhandeld wordt, zijn voor velen onaanvaardbaar. Wat er gezegd wordt op de vergaderingen in het kader van het vrijhandelsakkoord wordt zoveel mogelijk uit de aandacht van de media gehouden, zo zeggen ze. Dat terwijl de impact ervan enorm groot is.

En dan ging het nog niet over het meest problematische punt van de onderhandelingen: de zogeheten Investor-To-State Dispute Settlement (ISDS), een mechanisme dat multinationals in staat stelt om overheden aan te klagen voor regelgeving die hun winsten zou kunnen aanklagen. Zo eist tabaksgigant Philip Morris miljarden dollars van Australië en Uruguay omdat ze gezondheidswaarschuwingen op sigarettenpakjes wilden. Karel De Gucht verklaarde eerder al dat er geen handelsakkoord komt zonder zo'n ISDS-regeling.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234