Donderdag 04/03/2021

Toplonen

Topmanagers verdienen weer meer, maar hoe excessief zijn die bedragen?

Hand in hand met de economische groei stegen ook de lonen van de topmanagers de afgelopen jaren opnieuw. Beeld ANP
Hand in hand met de economische groei stegen ook de lonen van de topmanagers de afgelopen jaren opnieuw.Beeld ANP

Financieel gaat het de meeste Bel20-bedrijven voor de wind en de topmanagers surfen mee. De lonen van CEO's zijn het laatste jaar flink gestegen. Maar wil dat ook zeggen dat de deur naar nieuwe excessen open staat? "Bedrijven beseffen heel goed dat ze zich op glad ijs begeven."

Na jaren waarin de financiële broeksriem iets strakker werd aangespannen, lijkt de schroom voor hoge managerslonen weer weg in de Belgische bedrijfswereld. Bij de grote beursgenoteerde ondernemingen verdiende de CEO in 2017 gemiddeld 2,15 miljoen euro, zo berekende De Tijd aan de hand van de gepubliceerde jaarverslagen van de Bel20-bedrijven. Dat is een stijging van 13 procent in vergelijking met 2016.

Vooral de toegenomen loonspanning doet echter een gevaarlijk belletje rinkelen, met een CEO-loon dat bijna 50 keer hoger ligt dan het gemiddelde brutosalaris van de werknemers. In een onderzoek van verloningsexpert Xavier Baeten (Vlerick Business School) uit 2016 was dat 'slechts' 37 keer meer. Het doet de vraag rijzen: is de graaicultuur aan de top van bedrijven terug van nooit weggeweest?

Geen excessen

Het lijkt er alvast op dat de bedrijven de schandaalsfeer, die na de financiële crisis in 2008 ontstond, achter zich hebben gelaten, ziet Baeten. "De broeksriem zit inderdaad wat losser, maar de loonsstijging kun je op dit moment zeker niet excessief noemen. Eerder gematigd." De cijfers zijn volgens hem grotendeels toe te schrijven aan de huidige economische opflakkering. "Het valt te vergeven dat een CEO meesurft op de winstgevendheid van het bedrijf."

"Gaat het goed met een bedrijf, dan zie je dat terug in de variabele verloning van de top", is ook Herman Daems niet verbaasd dat de toplonen weer in de lift zitten. Als huidig voorzitter van BNP Paribas Fortis en gewezen bestuurder van onder meer de Vlaamse investeringsmaatschappij Gimv, Barco en Telenet, is hij al decennialang een bevoorrechte getuige van hoe die lonen precies tot stand komen.

"Omgekeerd geldt dat evengoed", aldus de gewezen voorzitter van de Commissie Corporate Governance. Gaat het minder, dan zal die variabele verloning lager liggen. In de verschillende remuneratiecomités waar Daems doorheen zijn carrière al zetelde, was dat een vast gegeven. "Elke keer weer trekken wij daar verschillende vergaderingen voor uit. Het ene jaar is het andere niet: soms was een prestatie exceptioneel en dan staat daar een navenante verloning tegenover. Is die het volgende jaar gewoon naar verwachting, dan zal de variabele verloning lager liggen."

Brito

Kijken we naar de verloning van Carlos Brito, de Braziliaanse CEO van biergroep AB InBev, dan moet zijn prestatie volgens die logica wel zeer exceptioneel zijn. Het renumeratiepakket van Brito bedroeg vorig jaar 6,7 miljoen euro, waarvan een bonus van liefst 5,1 miljoen euro. Dat is 311 keer meer dan de doorsnee werknemer in 2017. De consensus lijkt echter: Brito is zijn geld waard.

Volgens een indicator die De Tijd ontwikkelde, was er echter één manager wiens loon nog verantwoorder was: Ralph Hamers, de CEO van de Nederlandse financiële groep ING en met 2,67 miljoen euro ook geen onaardige verdiener. Toch stootte het voorstel van het ING-bestuur om de vaste vergoeding van Hamers met 1 miljoen op te trekken – een verhoging van ongeveer 50 procent – op grote publieke verontwaardiging. De plannen werden uiteindelijk geschrapt.

Ook de huidige plannen van Belfius om bestuurders een opslag van 10 procent te geven, lijken op een publieke en politieke 'njet' te stuiten. "Nochtans beseffen de banken heel goed dat ze zich met zo'n loonsstijging op glad ijs begeven", zegt Luc Van Liedekerke, bedrijfsethicus (KU Leuven en Universiteit Antwerpen), die verwijst naar de communicatie van KBC enkele weken geleden over de loonsverhoging van CEO Johan Thijs (+6,4 procent). "De cijfers werden toen zeer uitgekiend verantwoord. Ze weten ook wel dat het tijdperk zonder limieten voorbij is."

Volgens Daems staan we vandaag ver van de uitspattingen van een jaar of tien geleden. "In het eerste decennium van deze eeuw hebben we echte excessen gezien. Maar samen met de economische recessie is er, mede onder druk van de publieke opinie, een inzicht gegroeid in het bedrijfsleven dat die overdreven vergoedingen niet meer te verantwoorden zijn."

De meeste CEO's vandaag beseffen ook heel goed dat er tussen 2000 en 2010 veel te ver vooruit gehold is, zegt Daems. "Ze zijn verstandig en breeddenkend genoeg om te weten dat die excessen niet het juiste signaal zijn voor je eigen werknemers, voor je klanten en voor de publieke opinie."

De prijs van een ton CEO's

Hoe ontstaat het loon van zo'n topmanager nu precies? Als we de studie van Manuel Lokin volgen, bestaat er geen markt voor topbestuurders. "Dat zou alleen kunnen wanneer mevrouw X perfect inwisselbaar is voor meneer Y. Maar zo werkt het niet. Het zijn geen appels die je met elkaar kunt vergelijken. Er is geen markt zoals bij tomaten waar er op de veiling een prijs per ton bepaald wordt. Hoeveel een CEO waard is, dat is telkens opnieuw een individuele afweging. Je kijkt naar het verleden van de manager, zijn verwachtingen en de mogelijkheden van het bedrijf", spreekt Daems uit ervaring.

Volgens Baeten mikken bedrijven evenwel steeds meer naar de mediaan, niet naar een bovengemiddeld loon om een bovengemiddelde manager aan te spreken. "Financiële verloning is dan ook van ondergeschikt belang, een topmanager hecht meer belang aan de uitdaging, de vooruitgang die een bedrijf boekt en de trots om voor dat bedrijf te werken."

"Er moet natuurlijk een zekere balans zijn. Als een collega bij een gelijkaardig bedrijft de helft meer verdient, gaat het schoentje wringen", ziet Baeten. Bedrijven die streven naar een fair loon proberen meestal objectieve criteria op te stellen door te gaan vergelijken met bedrijven binnen de sector en met dezelfde grootte.

"Je weet wat managers in gelijkaardige functies verdienen", weet ook Daems. "Dan kun je gaan afleiden: persoon X verdient 1,5 miljoen euro per jaar bij bedrijf Y. Maar wij zijn kleiner en onze business is minder risicovol, dus dan kunnen we onze kandidaat-CEO misschien een aanbod doen van 1 miljoen of 1,1 miljoen euro per jaar?"

Alleen beperkt die steekproef zich vaak tot een tiental bedrijven, zegt Baeten. En dat is volgens hem te weinig. "Die bedrijven vertonen onderling soms grote verschillen. De kans dat de gulden middenweg dan het correcte salaris geeft, is daardoor beperkt. Dat kun je enkel verhogen door meer bedrijven in de vergelijking op te nemen."

Bonussen

Over de goede intenties zijn de experts het evenwel eens, en dat wordt eigenlijk weerspiegeld door de internationale cijfers. In Nederland verdient een topbestuurder gemiddeld 83 keer meer dan de doorsnee medewerker, berekende Het Financieele Dagblad. In het Verenigd Koninkrijk schurken ze zelfs tegen de 100 aan. 

Daar zit de Angelsaksische bedrijfscultuur voor iets tussen: bedrijven hebben er vaak een uiterst versnipperd aandeelhouderschap, wat de zin voor risico blijkt aan te wakkeren. Dat vertaalt zich dan weer in een systeem van woekerbonussen.

In België is een grote aandelenbrok nog vaak in handen van een familie of persoon en geldt een zekere risico-aversie, maar het variabele deel binnen het totale loon kent wel een opmars. Kijk maar naar Brito, die 76 procent van zijn verdiensten uit een bonus zag komen. Baeten waarschuwt dat die variabelen zich te vaak toespitsen op de korte termijn. "Bedrijven moeten goed beseffen dat ze dan ook het gedrag krijgen dat ze belonen." Grote investeringen die innovatie stuwen maar op korte termijn weinig deining veroorzaken, worden op die manier ontraden.

Ligt daar dan geen verantwoordelijkheid van de overheid om restricties op te leggen? In Nederland mag een bonus niet meer dan 20 procent van het vaste loon bedragen. "En wat is er gebeurd? De vaste lonen zijn gestegen. Het is een illusie dat we het loonbeleid kunnen reguleren." 

Een plafond installeren, zoals dat het geval is in overheidsbedrijven, is volgens Daems ook absoluut geen goed idee. "Het lijkt me verkeerd als de politiek paal en perk zou gaan stellen aan de lonen. Hoe kun je nu gaan zeggen dat iemand die een miljardenbedrijf leidt en van wie één verkeerde beslissing kan leiden tot een miljardenverlies voor dat bedrijf, niet meer mag verdienen dan de minister-president?"

Dat zowel publieke opinie als media de loonspanning een kritische blik toewerpen, is volgens Baeten een belangrijk gegeven. "Want de raden van bestuur beroepen zich nog te vaak op de realiteit van consultants, niet op rechtvaardigheid."

Als we van die bestuursraden een rechtvaardig oordeel vragen, moeten we die lijn natuurlijk ook doortrekken naar beneden. "Dat een CEO wordt gereduceerd tot het aantal nulletjes achter zijn of haar naam is sowieso een foute evolutie", vindt Van Liedekerke. "Dat is de ideale voedingsbodem voor frustratie in een maatschappij, terwijl er veel belangrijkere waarderingskanalen zijn dan geld."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234