Maandag 24/01/2022

InterviewAnn Schoubs en Marc Descheemaecker

Toplui De Lijn in het verweer na de kritiek: ‘Een elektrische bus koop je niet in de supermarkt’

Ann Schoubs en Marc Descheemaecker: ‘Zonder geld kunnen we geen bestelling plaatsen. Zo eenvoudig is het.’ Beeld Tim Dirven
Ann Schoubs en Marc Descheemaecker: ‘Zonder geld kunnen we geen bestelling plaatsen. Zo eenvoudig is het.’Beeld Tim Dirven

Nooit eerder gaven Ann Schoubs en Marc Descheemaecker, directeur-generaal en voorzitter van De Lijn, samen een interview. Maar de flou artistique van voogdijminister Lydia Peeters (Open Vld) werkt hen danig op de zenuwen. ‘Ze verwijt ons dat we geen elektrische bussen kopen, maar zonder geld kunnen we geen bestelling plaatsen. Zo eenvoudig is het.’

Ann De Boeck

Zaterdagochtend stromen vanuit De Lijn verontwaardigde berichten binnen. Vlaams mobiliteitsminister Lydia Peeters kondigde aan dat De Lijn voortaan minder kilometers zal mogen afleggen omdat het bedrijf niet snel genoeg overschakelt op elektrische bussen. “We zullen zien of we dit kunnen rechttrekken”, klinkt het in de omgeving van gedelegeerd bestuurder Ann Schoubs en voorzitter Marc Descheemaecker. Maar twee dagen later zitten we dan toch tegenover elkaar in een zaaltje van het Antwerpse Crown Plaza hotel. Het duo wil graag de puntjes op de i zetten.

U kon het niet uitpraten?

Marc Descheemaecker: “We waren gewoon heel erg verrast door de uitspraken van de minister, omdat ze niet correct zijn en niet op voorhand werden besproken met het management of de raad van bestuur van De Lijn. Ze schetsen een totaal verkeerd beeld.”

Ann Schoubs: “Als je zo’n artikel in de media leest, is dat natuurlijk een klap voor je organisatie. Je probeert een positief verhaal te schrijven, maar dat wordt in één klap van tafel geveegd. Het wekt de indruk dat De Lijn wordt gestraft. Terwijl we in maart al een groot plan voor de vergroening van onze bussen aan een parlementaire commissie hebben voorgesteld.”

Descheemaecker: “Dat we amper nog zelf met bussen zouden gaan rijden ten nadele van onze pachters, is trouwens quatsch. Dat laat Europa niet eens toe. De verdeling blijft fiftyfifty.”

In Nederland rijden 1.300 elektrische bussen rond, in Vlaanderen 13. Die achterstand is enorm.

Schoubs: “We gaan er niet flauw over doen: het moet beter. We hebben nu een helder plan. Alleen moeten er een aantal politieke beslissingen worden genomen.”

Ann Schoubs en Marc Descheemaecker. ‘We hebben nu een helder plan. Alleen moeten er een aantal politieke beslissingen worden genomen.’ Beeld Tim Dirven
Ann Schoubs en Marc Descheemaecker. ‘We hebben nu een helder plan. Alleen moeten er een aantal politieke beslissingen worden genomen.’Beeld Tim Dirven

Descheemaecker: “Eén zaak moet vooral duidelijk worden gesteld: De Lijn zit volledig ingebed in de Vlaamse overheid. Dat betekent dat de overheid elke euro aan investeringen beslist en betaalt. Als dat geld er niet is, kunnen we ook geen bussen bestellen. Zo eenvoudig is het. De minister verwijt ons nu dat wij te traag reageren. Terwijl het haar taak is om te zorgen voor financiële middelen. In die zin verwijt ze ons wat ze zelf niet gerealiseerd krijgt.”

Bovenop uw normale investeringsbudget belooft Peeters 55 miljoen euro extra. Dankzij het klimaatplan komt er nog 65 miljoen euro bij voor de aankoop van groene bussen. Dan kunt u toch niet beweren dat u niets krijgt?

Schoubs: “We lezen inderdaad in de pers dat er een investeringsvehikel van 65 miljoen euro komt. Maar als we hier op doorvragen, dan is het niet duidelijk hoe de minister dat concreet ziet. Net zoals we nog altijd niets formeel weten over de 55 miljoen euro die ze waarschijnlijk zal vrijmaken uit de eigen middelen. Dat nieuws zweefde een aantal weken in de lucht. Er hangt een flou artistique over het beleid. Het is iets te ad hoc.”

Uw analyse van uw voogdijminister is hard, mevrouw Schoubs.

Schoubs: “Het enige wat ik wil, is een stabiele financiering. Niet iets dat maar één legislatuur meegaat en de volgende weer op de helling staat. Als we plannen willen maken, dan moeten we zekerheid hebben voor tien jaar. Niet voor twee of drie.”

Descheemaecker: “Vlaanderen wil op vlak van vergroening de beste leerling van de klas zijn. Dat is goed, wij delen die ambitie. Maar vandaag krijgen de MIVB (Brusselse vervoersmaatschappij, ADB) en de TEC (Waalse vervoersmaatschappij, ADB) per reiziger meer geld dan De Lijn. Dat kan je niet blijven volhouden en tegelijk ook nog een steile ambitie hebben voor De Lijn. De regering weet dat we 3,2 miljard euro nodig hebben om elektrische bussen te kopen. Dan gaan we met deze lapmiddelen niet ver springen.

“De minister vergelijkt ons trouwens met Nederland. Ik stel vast dat de Nederlandse vervoersbedrijven allemaal tot en met 2022 de zekerheid hebben gekregen om compensatiesteun voor covid te krijgen.”

U dan niet?

Schoubs: “Voor ons is de compensatie gestopt vanaf juli. Daardoor kijken we tegen het einde van dit jaar aan tegen een verlies van 51 miljoen euro. In 2022 komt daar 55 miljoen euro verlies bij. De regering kwam nog niet met een oplossing.”

Descheemaecker: “Geef ons dan tenminste de mogelijkheid om een en ander te veranderen aan de tarieven, denk ik dan. We denken na over flexibele abonnementsformules met deeltijdse abonnementen voor mensen die nu vaker thuis werken. Maar onze vraag is afgewezen door het kabinet. We mogen alleen de huidige tarieven indexeren. Punt.”

Zou het niet constructiever zijn om deze problemen achter de schermen aan te kaarten?

Descheemaecker: “Oh, maar dat hebben we gedaan.”

Schoubs: “We hebben op 7 oktober een brief naar de minister geschreven met daarin al onze vragen en bezwaren. Maar we hebben nog geen antwoord gekregen.”

Ann Schoubs en Marc Descheemaecker. 'Het financiële plaatje van De Lijn is op dit moment niet fraai. Op dat vlak zitten we echt op de bodem.' Beeld Tim Dirven
Ann Schoubs en Marc Descheemaecker. 'Het financiële plaatje van De Lijn is op dit moment niet fraai. Op dat vlak zitten we echt op de bodem.'Beeld Tim Dirven

U bent lid van N-VA, meneer Descheemaecker, de grootste partij in de Vlaamse regering. Kunt u daar niet wat harder op tafel slaan?

Descheemaecker: (droog) “Waar ik lid van ben, is een persoonlijke zaak. Ik heb al verschillende ministers van de Vlaamse regering gesensibiliseerd, maar het is natuurlijk de voogdijminister die de regering duidelijk moet maken wat onze belangen zijn.”

Het ongeduld van Peeters valt te begrijpen. Ze gaf u een jaar geleden al 100 miljoen euro om elektrische bussen en laadpalen te kopen, maar dat is nog altijd niet gebeurd. Waarom duurt het zo lang?

Descheemaecker: “De beslissing wordt woensdag (eergisteren, ADB) op de raad van bestuur genomen. Een elektrische bus koop je niet in de supermarkt. Je moet kandidaturen opvragen, toewijzingscriteria bepalen, onderzoeken of aanbieders in staat zijn zelf degelijke bussen te bouwen. Anders krijg je misschien Chinese bussen die niet aan de Europese veiligheidsnormen voldoen.”

Schoubs: “Als overheidsbedrijf moeten we de wet op de overheidsopdrachten volgen, dat vraagt tijd.”

Vanaf 2025 mag De Lijn normaal enkel nog met uitstootloze bussen rijden in steden. Toch zei u al dat dit onhaalbaar is. Dat getuigt toch van weinig daadkracht, mevrouw Schoubs?

Schoubs: “Honderd procent emissievrij rijden kan inderdaad niet. Dat heeft niets te maken met willen, maar met de structuur van het vervoersnetwerk. De meeste bussen rijden heel veel kilometers buiten de stad en weinig in de stadskern. Als we die allemaal volledig elektrisch moeten maken, vraagt dit een langere doorlooptijd.”

Opvallend: de regering hoopte de investeringen in groene bussen buiten de begroting te houden. Die ‘deconsolidatie’ blijkt nu onmogelijk omdat de kredietwaardigheid van De Lijn door corona is gekelderd.

Descheemaecker: “Tja. De Lijn is een organisatie die ongeveer 20 procent van haar kosten dekt met eigen inkomsten. Voor de rest heeft ze subsidies nodig. Als je dan merkt dat er gemengde signalen komen van de hoofdaandeelhouder die berichten verspreidt over privatisering enzovoorts, hoe zou je dan zelf reageren als bank? De bank moet zekerheid hebben dat je leningen kan terugbetalen. Met alles wat we nu meemaken, kan je hen moeilijk kwalijk nemen dat ze twijfels hebben.”

Het plan B is geld loskrijgen bij de Europese Investeringsbank (EIB).

Descheemaecker: “Maar hey, ook dat is een bank! Zij willen ook hun geld terugkrijgen. De CFO van De Lijn heeft mensen van de EIB ontmoet. De conclusie is helder: dit wordt een heel moeilijk verhaal. En het is op dit moment helaas het enige verhaal dat bestaat rond de financiering van de e-bussen.”

Even naar de reiziger dan. Onlangs werd de grootste mobiliteitshervorming ooit, waarbij De Lijn haar landelijke busritten kwijtspeelt aan taxi’s en deelsystemen, nog maar eens uitgesteld.

Descheemaecker: “Eerst zou de hervorming in 2021 ingaan, daarna in 2022 en nu spreekt men voorzichtig van 1 januari 2023. Ik schat dat dat nog niet realistisch is. Dan zal het misschien 1 juli zijn. Maar God beware dat het 2024 wordt, aan het begin van een verkiezingsjaar, want dan worden alle burgemeesters en ministers heel zenuwachtig. Laat ons snel starten. We hebben aangeboden de belbuscentrale van De Lijn voorlopig de taken te laten overnemen van de Mobiliteitscentrale, die normaal het vervoer op maat moet coördineren. Ze is het enige puzzelstukje dat nog niet klaar is.”

Schoubs: “Door gradueel te beginnen, bijvoorbeeld in een aantal gebieden, vermijden we een bigbangscenario. Want op één dag het hele openbaar vervoer in Vlaanderen omgooien is niet evident.”

Hebt u vertrouwen in ViaVan, het Duits-Amerikaanse bedrijf dat de baas wordt van de Mobiliteitscentrale?

Descheemaecker: “Wij maken ons geen enkele illusie: als de hervorming verkeerd loopt, zal iedereen boos in de richting van De Lijn kijken, hoewel wij totaal niet betrokken zijn. We zijn dus benieuwd. Ze krijgen een budget van 100 miljoen euro. De aanloop is alvast een hindernissenparcours.”

Schoubs: “In principe is de Mobiliteitscentrale een callcenter en softwareplatform dat aangeeft hoe je best van punt A naar punt B gaat. Maar wat gaat de centrale precies doen? Dat is nog onduidelijk. Terwijl de werking wel het succes van het nieuwe systeem zal bepalen. Als mensen met hun taxi niet tot bij een bushalte van De Lijn geraken, zitten we met een probleem. Ook de samenhang ontbreekt nog.”

Voor de reiziger is de traagheid tenenkrullend. Los het gewoon op, denk je dan.

Descheemaecker: “Onze vraag aan de politiek is om niet aan micromanagement te gaan doen, want zo geraken we nergens. We hebben dat gezien met tram 7 in Antwerpen.”

Die zou verdwijnen, maar onder luid protest vroeg minister Peeters de hervorming op pauze te zetten.

Descheemaecker (zucht): “Tja, als er al over het parcours van één tram een tussenkomst van de minister komt...”

Ook de coronacrisis moet De Lijn nog doorkomen. Verwacht u alle reizigers terug?

Schoubs: “De prognoses zeggen van niet. Veel mensen zullen twee of drie dagen van thuis blijven werken.”

Descheemaecker: “Het is inderdaad mogelijk dat er een structurele knik in het gedrag van mensen is gekomen. Dat fietsers blijven fietsen en bijvoorbeeld enkel met slecht weer de bus nemen. Met flexibele tariefproducten moet je dat proberen op te vangen en te stimuleren.”

Schoubs: “We moeten ook dynamisch kunnen beslissen of het aanbod ergens afgebouwd of uitgebreid moet worden. Sinds corona rijden er op sommige plaatsen lege dieselbussen rond. Dat moet je durven te rationaliseren. Op voorwaarde dat je het aanbod ook meteen weer opschaalt zodra er weer meer reizigers komen.”

Kunt u niet beter focussen op een betere dienstverlening? Een op de tien bussen die op tijd komen volgens de app, komen in werkelijkheid niet of te laat.

Schoubs: “Dat cijfer werd deze week genoemd, maar de betrouwbaarheid is intussen al gestegen naar 93 procent. We blijven daar op werken. De bussen rijden stipter dan een jaar geleden, hoewel er meer verkeer op de baan is. Dat komt omdat we meer aandacht besteden aan preventief onderhoud. En de bussen zijn properder omdat ze vaker worden gepoetst. Je ziet vooruitgang.”

De fundamentele vraag is of het allemaal nut heeft. Binnenkort organiseert de regering een proefproject met privéconcurrentie voor De Lijn. Het begin van het einde, zo lijkt het.

Descheemaecker: “Dat proefproject vind ik een heel dom idee. Bonne chance aan de minister om eerst en vooral te bepalen in welke vervoersregio het proefproject er komt. En als het zover is, dan weet je sowieso dat Arriva (dochterbedrijf van Deutsche Bahn, ADB) of Keolis (voor een groot stuk in handen van het Franse SNCF, ADB) zullen deelnemen aan de marktraadpleging. Wil de Vlaamse overheid echt haar openbaar vervoer uitbesteden aan een Frans of Duits overheidsbedrijf?”

Bent u eigenlijk enthousiast?

Schoubs: “Natuurlijk. Maar het financiële plaatje van De Lijn is op dit moment niet fraai. Op dat vlak zitten we echt op de bodem. Ofwel krijgen we meer middelen, ofwel moeten we andere zaken, zoals flexibele tarieven, durven bekijken.”

Descheemaecker: “Zodra we het gevoel hebben dat we tegen de bierkaai vechten, stoppen we ermee. Maar met de vervoershervorming staan we op de rand van een doorbraak. Er moeten alleen knopen worden doorgehakt.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234