Dinsdag 15/10/2019

kankeronderzoek

Topdokter 'te enthousiast' over eigen onderzoeksresultaten

Professor Stefaan Van Gool werkt sinds twee jaar niet meer voor UZ en KU Leuven. Beeld BELGAIMAGE

Sara Vandekerckhove

Problemen met toestemming van patiënten, gebrek aan goedkeuring van het ethisch comite... De klinische proeven van topdokter Stefaan Van Gool rammelden zodanig dat hij twee jaar geleden via de achterdeur het UZ Leuven verliet. Hij werkt nu in een Duitse privékliniek.

De kinderneuro-oncoloog vertrok uit Leuven nadat er ernstige ethische, juridische en wetenschappelijk problemen bleken te zijn met zijn klinische studies. Dat maakte De Standaard bekend. Daarin gaf hij kinderen en volwassenen met een levensbedreigende hersentumor experimentele tumorvaccins. Dat maakte De Standaard bekend.

Het was het UZ Leuven zelf die in 2013 een onderzoek liet uitvoeren naar het onderzoeksproject van Van Gool. Een onderzoekscommissie met professoren uit Leuven en van andere universiteiten bogen zich over zijn onderzoek en hadden uiteindelijk heel wat vragen bij zijn werkwijze.

Zo hekelen ze dat hij zijn experimentele tumorvaccins aanprees bij patiënten terwijl nog helemaal niet vaststond dat ze zouden werken. Zo gaf hij zijn patiënten, en bij kinderen hun ouders, valse hoop. Tot op heden is nog steeds niet bewezen dat dit soort vaccins werkt.

Er is ook twijfel of alle patiënten instemden met de experimentele behandeling voor de levensbedreigende hersentumor en ze daarvoor alle nodige objectieve informatie hadden gekregen. Zo zou hij bij patiënten te veel de gunstige uitkomst benadrukt hebben. De onderzoekscommissie vermoedt ook dat er sprake is van fraude, aangezien er in de publicaties staat dat er een goedkeuring was van de Ethische Commissie, maar dat deze achteraf niet aangetoond kon worden. 

Na het onderzoek van de commissie besloten zowel het UZ Leuven als KU Leuven om de samenwerking met professor van Gool stop te zetten. Bij de opzegging van de arbeidsovereenkomst werd een vertrouwelijkheidsclausule opgenomen, waardoor UZ Leuven verder niet wenst te reageren op deze zaak. Ook Rik Torfs, rector van de KU leuven, wil niet reageren. 

Wel benadrukt het UZ Leuven in een communiqué dat er nooit een gevaar is geweest voor de patiënten. “Patiënten en betrokken instanties werden toen op de hoogte gesteld. De discussie ging niet over de mogelijke nadelige effecten van het vaccin, maar over het aantonen van de mogelijke werkzaamheid ervan”, klinkt het.

Het parket van Leuven bevestigt aan De Standaard dat er een informatieonderzoek loopt naar eventuele inbreuken die Stefaan Van Gool zou hebben begaan "tegen de medische regelgeving in een specifiek medische context". In een reactie neemt ook Kom op tegen Kanker afstand van de arts. Het Federaal agentschap voor geneesmiddelen en gezondheidsproducten (FAGG) benadrukt dat klinische proeven streng gereglementeerd zijn en dat dit ook strikt wordt gecontroleerd. Op de zaak Van Gool wil het FAGG niet dieper ingaan.

Na Leuven trok Van Gool naar een Duitse privékliniek. Verschillende patiënten zijn hem tot daar gevolgd, veelal met eigen middelen. Enkele dagen geleden nog getuigde een patiënt met een hersentumor op VTM Nieuws hoe hij naar Duitsland trekt voor therapie en daar zelf duizenden euro’s voor neertelt. In die bijdrage pleit professor Van Gool voor een andere terugbetaling van kankerbehandelingen. “Mogelijk moet de patiënt eerst de therapie zelf betalen, maar als hij merkt dat ze werkt, dan kan de overheid op den duur misschien een zekere financiering geven?”

Vraag is of UZ Leuven en KU Leuven niet breder hadden moeten informeren over de zaak, zodat ook toekomstige patiënten hiervan op de hoogte waren. Geen van beide instanties wou gisteren op die vraag antwoord geven.

Van Gool was onder meer te zien in het Vier-programma Topdokters. Ook daarin bleek zijn enthousiasme en vertrouwen in de experimentele tumorvaccins als mogelijke oplossing bij levensbedreigende hersentumoren. Een enthousiasme die zeker niet overal werd gedeeld. Zo zijn sommige collega’s van hem opvallend voorzichtiger en terughoudender als het gaat over het succes van immunotherapie. Dat Van Gool de tumorvaccins voorstelde als een soort ‘mirakeloplossing’ wekte al langer wrevel, te meer omdat de werking ervan nog steeds niet bewezen is.

“Wat niet betekent dat je die vaccins naar de prullenmand moet verwijzen”, benadrukt een immunoloog. “Er is mooie, solide, harde data die gepubliceerd werd in hoog aangeschreven tijdschriften. Maar we zijn er nog niet. Er is gewoon meer onderzoek nodig.”

Bij collega’s was het bekend dat Van Gool sinds een paar jaar niet meer voor het UZ Leuven werkte omdat er mogelijk problemen waren met zijn onderzoek. “Er wordt heel wat geroddeld natuurlijk in de academische wereld”, zegt de immunoloog. “Van Gool is het slachtoffer geworden van zijn enthousiasme. Hij was zodanig overtuigd van zijn onderzoek dat hij wellicht niet helemaal objectief meer was. Je mag ook niet vergeten dat hij werd geconfronteerd met veel ellende. Bij jonge kinderen dan nog.”

Ook een andere arts benadrukt dat pediatrische oncologie geen evident veld is om onderzoek te doen. “De middelen voor onderzoek zijn heel erg beperkt, en de druk vanuit de patiënten is erg groot. Voor sommige patiënten is het hun laatste hoop. Er zijn er die fanatiek geloven dat immunotherapie hun leven zal redden. Als arts is het niet altijd eenvoudig om daarmee om te gaan.”

Beide artsen pleiten voor een soort ‘scheiding der machten’, waarbij de ene expert zich bezig houdt met het onderzoek in het labo, terwijl een andere instaat voor de klinische proeven en het contact met de patiënten. “Zelf vind ik dat een goeie manier van werken. Het bewaakt de neutraliteit. “ De ander beaamt: “Van Gool deed het allemaal zelf. Dat heeft misschien mee de problemen veroorzaakt.”

Professor oncologie Eric Van Cutsem (UZ Leuven) is het daar niet helemaal mee eens. “Volgens mij moet je die werelden helemaal niet scheiden. Klinisch studies en wetenschappelijk onderzoek in het labo gaan hand in hand. Omdat we nu eenmaal niet alleen willen willen begrijpen of een bepaalde behandeling al dan niet werkt, maar ook w omdat we niet alleen willen begrijpen of een bepaalde behandeling werkt of niet werkt maar waarom ze werkt of niet werkt. Dit kan alleen maar als we op zoek gaan in het labo naar merkers in het bloed of in de tumor. Is het noodzakelijk dat andere artsen daar verantwoordelijk voor zijn? Ik denk het niet. Je moet je gewoon aan alle ethische en wetenschappelijk richtlijnen houden.”

Dat de druk van patiënten soms groot is, erkent ook Van Cutsem. “Uiteraard willen zij de nieuwste en beste therapieën hebben. De pers bericht vaak over nieuwe therapieën die nog in studie zijn, terwijl de goedkeuring van geneesmiddelen jaren in beslag neemt. Via klinische studies hebben patiënten soms toegang tot deze middelen, maar hoe dan ook moet je patiënten uitleggen dat die therapieën nog niet meteen op de markt zullen komen. Sowieso moeten alle stappen van klinisch onderzoek goed gevolgd worden.”

Professor Van Gool zelf was gisteren niet bereikbaar voor commentaar. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234