Maandag 13/07/2020

InterviewTopdokters

Topdokter Stéphanie De Maesschalck: ‘Nu pas zien we de gevolgen van corona. En het is om bij te blèten’

De Maesschalck trok de voorbije weken - illegaal - naar het vluchtelingenkamp in Duinkerke om er te helpen. 'Dat zijn situaties zoals in Lesbos, maar dan op luttele afstand van België.'Beeld Franky Verdickt

Om naar haar tweede verblijf te gaan in de Ardennen wachtte ze netjes op het fiat van de regering. Maar om vluchtelingen te verzorgen in Duinkerke trok ze de voorbije weken illegaal de grens over. Voor huisarts en professor Stéphanie De Maesschalck (49) ligt de focus op de meest kwetsbaren. “Iemand moet het doen.”

Stéphanie de Maesschalck is een van de artsen in Topdokters corona op VIER. In het programma is te zien hoe ze mee de triage organiseert in het zwembad van Menen, hoe ze een jong astmapatiëntje geruststelt of hoe ze samen met enkele andere vrijwilligers in het vluchtelingenkamp van Duinkerke de strijd met schurft aanbindt. 

Twee keer per week pendelt ze per trein naar Gent, waar ze gastprofessor diversiteit is aan de universiteit. De overige tijd spendeert ze als huisarts in Menen, in het eerstelijnsgezondheidscentrum De Piramide. De meeste van haar patiënten wonen in De Barakken, een oude arbeiderswijk tussen de Leie en de Franse grens. Een plek waar corona zich, nog meer dan elders, laat voelen. 

Hoe komt dat? 

“In Menen heb je sowieso een grote groep kwetsbare patiënten. En zeker in de Barakken, waar je een intrigerende mix hebt van historische Barakkenaars – gepensioneerde Vlaamse arbeiders – en een heleboel nieuwkomers. Zowel tweede generatie migranten van Spaans-Marokkaanse origine, maar ook echt recente vluchtelingen zoals Palestijnen, Syriërs, Somaliërs of Eritreeërs. Verder zijn er ook wel wat Vlamingen die naar Menen verhuizen omdat de woningprijzen daar nog laag zijn.” 

“Het is een uitdagende mix, temeer omdat de woonkwaliteit er niet zo goed is. Je hebt er veel oude arbeiderswoningen die totaal niet voldoen aan de hedendaagse normen: klein, vaak vochtig en zonder buitenruimte. Allerminst ideaal om weken aan een stuk in door te brengen.”

“Zo’n 60 à 70 procent van de patiënten die ik zie, is kwetsbaar. Het eerstelijnsgezondheidscentrum richt zich op heel Menen, zelf werk ik voornamelijk in de Barakken.”

Stephanie De Maesschalck: ‘De collateral damage is groot. De kwetsbaarsten zijn het hardst getroffen. Financiële moeilijkheden, stress, eenzaamheid, angst, huiselijk geweld... Dat gaan we nog maanden voelen.'Beeld Thomas Nolf

Welke impact heeft corona gehad op uw job? 

“Het betekende op alle vlakken een complete ommekeer. Zoiets heb ik nog nooit meegemaakt. Om te beginnen weet je als arts niet wat dat virus allemaal met zich mee gaat brengen.”

“In De Piramide hebben wij vrij snel een aparte ruimte voorzien voor mogelijke Covid-gevallen. Iedereen die belde met griepsymptomen, werd daar naartoe gestuurd. Later is er ook een triagecentrum opgericht in het zwembad van Menen. Sowieso zijn we onze patiënten blijven zien. Louter telefonische consulten hebben wij niet gedaan.”

Waarom niet?

“We vonden het toch te moeilijk om inschattingen te maken via de telefoon. Die eerste weken belden mensen ons in paniek. ‘Ik moet hoesten’ of ‘Ik heb keelpijn.’ Via de telefoon krijg je die mensen niet gerustgesteld. Wij hadden de luxe dat we er de ruimte voor hadden. Niet iedereen kan dat.”

In Topdokters is te zien hoe u een jong meisje met astma geruststelt. Haar vader had gezegd dat als zij naar buiten zou gaan, zij als eerste zou sterven. 

“Er zijn veel gezinnen waar de angst het volledig heeft overgenomen. Sommige mensen, die ik normaal eens per week zag, kwamen plots niet meer op consultatie. Zeker de superkwetsbare patiënten moet je zelf opzoeken. Dan ging ik aan hun deur staan om te vragen of ze de voorbije weken al eens waren gaan wandelen. Er waren er bij die al weken niet meer in de buitenlucht waren geweest.”

Kon u hen dan overtuigen?

“Sommigen wel, anderen niet. Ik vergeleek het met een weegschaal: wat is het risico dat je buitenkomt, versus het risico als je anderhalve maand binnen blijft? ‘Papa en mama maken ik-weet-niet-hoeveel ruzie’, hoorde ik dan. Ik zag veel kinderen met buikpijn of kinderen die verdikt zijn. Door slechte voeding, maar vooral door een gebrek aan beweging. Die coronakilo’s zijn echt een issue.”

“Het blijft een evenwichtsoefening. Je wil dat mensen verse lucht happen, maar als je tegen iedereen in een dichtbevolkte wijk zegt dat het belangrijk is om eens buiten te komen, dan staan de straten misschien binnen de kortste keren vol.”

Hoe loopt het nu? 

“Nu pas zien we de echte gevolgen van corona naar boven komen. De kwetsbaarsten zijn het hardst getroffen. Financiële moeilijkheden, stress, eenzaamheid, angst, huiselijk geweld... Het is soms om bij te blèten. Die gevolgen gaan we nog maanden voelen.”

“‘Hoe gaat het met je?’ Ik stel die vraag nu telkens expliciet aan patiënten. De verhalen die je hoort zijn hallucinant. En ze komen pas naar boven als je ernaar vraagt.”

Welke problemen passeren de revue?

“Mensen met een te hoge bloeddruk, patiënten met suikerziekte die niet goed zijn opgevolgd, kankerpatiënten die uit schrik hun behandeling hebben stopgezet...”

 Vorige week had ik man van 60 in mijn praktijk. Hij zat te schudden en te beven. Het was de eerste keer in acht weken dat hij buiten kwam. Hij had geen pillen meer voor zijn bloeddruk, maar durfde niet te komen.”

“Onlangs had ik een koppel over de vloer, die beiden in een beschutte werkplaats werken. Gedurende al die weken hadden ze op elkaars lip gezeten en zodanige angsten ontwikkeld dat ze in een soort psychose waren terechtgekomen, waarbij ze niet alleen allerlei angsten voor corona hadden ontwikkeld maar ook voor een resem andere ziektes.”

“Feit is dat die verhalen je als arts niet zomaar bereiken. Je moet het echt proactief bevragen.”

U bent niet de eerste die stelt dat de sociale kost van de lockdown torenhoog zal zijn. Is de remedie erger gebleken dan de kwaal? 

“Ik weet het niet. In het begin, toen die Italiaanse beelden ons bereikten, was het heel erg helder: dit moesten we te allen prijze vermijden. Maar we hebben de impact onderschat op het menselijke en het sociale.”

“Het ging om een totaal nieuwe situatie. We wisten niet wat ons te wachten stond. In die zin was het zeker legitiem om prioriteit te geven aan de veiligheid. Maar nu is het tijd om te kijken naar de collateral damage. En die is echt groot.”

Stephanie De Maesschalck: "Ik zag veel kinderen met buikpijn of kinderen die verdikt zijn. Door slechte voeding, maar vooral door een gebrek aan beweging. Die coronakilo’s zijn echt een issue.”Beeld Thomas Nolf

Volgens sommigen zijn de overheidsmaatregelen te zeer geënt op een blanke middenklasse. Bent u het daarmee eens?

“Absoluut. Kijk, alle begrip voor die middenklasse. Wij zijn zelf ‘tweedeverblijvers’. We hebben een klein huisje in de Ardennen en we waren enorm blij toen we daar vorig weekend eindelijk naartoe konden.”

“Maar je kan er niet omheen dat pakweg het sluiten van de speelpleintjes toch vooral die kinderen treft die thuis geen tuin hebben. Vorige week zag ik een meisje dat was gevallen op haar knie. Wat bleek? Ze was toch gaan spelen op het pleintje voor haar deur. Dat kind kon zich niet meer houden. Toen ze de politie zag patrouilleren, zette ze het op een lopen en viel. Dat lijkt grappig, maar is eigenlijk schrijnend.” 

“Je wil het aantal kinderen op die speeltuinen beperken,  dat snap ik. Toen vorige week een pleintje in Borgerhout openging, was het zo’n overrompeling dat ze het twee dagen later weer hebben moeten sluiten. Ga dan toch met de mensen in de buurt zelf praten, denk ik dan. Je hebt daar geen masterplan voor nodig. Luister naar hen en spreek af hoe je het ordentelijk kunt houden. Doe eens uwen toer.”

U hebt de voorbije weken niet alleen in de Barakken gezeten, maar ook in het vluchtelingenkamp in Duinkerke. Hoe komt dat?

“Voor de lockdown deed ik daar al vrijwilligerswerk samen met een groep vrienden uit de Westhoek. Dan gingen we twee keer per maand met kleren, soep, brood... Toen ik bij het begin van de coronacrisis hoorde dat Dokters van de Wereld en het Rode Kruis hun werking daar hadden stopgezet, kreeg ik dat niet uit mijn hoofd. Het idee dat er op amper 25 minuten van mijn deur mensen in zulke erbarmelijke omstandigheden leven... Het besef ook dat als corona daar binnen raakt, de boel ontploft.”

“Een aantal artsen was meteen bereid om mee te gaan. We doen nu elke weekend consultaties in het kamp.”

Hoe gaat het daar momenteel?

“Dat zijn situaties zoals in Lesbos, maar op luttele afstand van België. Wij proberen ons zo goed mogelijk te beschermen als we naar daar gaan, maar hygiëne en social distancing zijn er een illusie. ‘Hou afstand en was uw handen.’ Dat zijn regels die je niet kunt handhaven in een druk kamp waar geen water is.”

“Gelukkig is er tot nog toe geen uitbraak van corona geweest. De mensen daar zijn vrij jong en komen nauwelijks in contact met de buitenwereld. Dat is toch al iets.”

Niet iedereen zou bereid zijn om daar naartoe te gaan. 

“Klopt, maar dat is ook volledig normaal. Andere mensen doen andere dingen. Feit is dat we er niet gaan geraken door bang te zijn.

“Al moet ik toegeven dat het met een klein hartje was dat ik de grens overging. ‘Stéphanie, het mag niet’, zei mijn man. ‘Het is illegaal.’ Soit, iemand moet het doen. En het is ook geen ebola, hè.”

Stephanie De Maesschalck over het vluchtelingenkamp in Duinkerke: 'Dat zijn situaties zoals in Lesbos, maar op luttele afstand van België. Hygiëne en social distancing zijn er een illusie.'Beeld Thomas Nolf

Sinds kort komt u ook op tv, in Topdokters corona. Het heeft zeven seizoenen geduurd eer er een huisarts in kwam. Huisartsen zijn doorgaans geen topdokters?

(lacht) “Onze job staat in schril contrast met de hoogtechnologische wereld van de ziekenhuizen. Daar voeren ze gewaagde operaties uit of hebben ze vernuftige snufjes. Het heeft iets van Grey’s Anatomy (Amerikaanse ziekenhuisserie, SV). Ik moet bekennen dat ik heb geaarzeld toen ze me vroegen. Ik was niet zeker of dit wel het juiste format was om de huisartsgeneeskunde tot zijn recht te laten komen.”

“Anderzijds: ik kijk altijd samen met mijn dochter naar Grey’s Anatomy én naar Topdokters. Ik weet nog hoe zij op het einde van het laatste seizoen van Topdokters zei: ‘Mama, hoe kan het nu dat daar nog nooit een huisarts in is gekomen?’ Een dag later belden ze me voor het nieuwe seizoen. Toen kon ik natuurlijk niet meer weigeren.” (lacht)

Wie is Stéphanie De Maesschalck? 

• 46 jaar
• Geboren in Deinze, woont in Poperinge
• Getrouwd en twee kinderen. Dochter van 17, zoon van 16.
• Huisarts sinds 1999
• Centrumarts in opvangcentrum voor asielzoekers (Fedasil) in Poelkapelle (2010-2017)
• Gemeenteraadslid voor Groen in Poperinge (2012-2018)
• Gastprofessor diversiteit in de gezondheidszorg (UGent) 
• Huisarts eerstelijngezondheidscentrum De Piramide, Menen 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234