Zaterdag 21/09/2019

Internationale verhoudingen

Toont de Amerikaanse president zich briljant of roekeloos?

Trump poseert met het bevel om heffingen in te voeren op de import van staal en aluminium. Beeld Photo News

Met de frisheid van een stagiair op een nieuwe werkplek heeft Donald Trump zich deze week op de bestaande wereldorde gestort. Zelfs Noord-Korea is in beeld. De rest van de wereld houdt de adem in.

Waarom niet, zal Donald Trump hebben gedacht toen hij donderdag van een Zuid-­Koreaanse ­diplomaat in het Witte Huis hoorde dat de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un hem wilde ontmoeten. Nooit eerder spraken de presidenten van de twee landen met elkaar, maar Trump zei ja. Kijken wat er gebeurt.

Trump had die middag al een ander besluit genomen op basis van die filosofie. Hoewel zo'n beetje alle Republikeinen hem van het idee hadden proberen te weerhouden, en ondanks verzet uit het buitenland, verordonneerde de president de heffing van tarieven op de import van staal en aluminium – als basis voor onderhandelingen met landen die daar onderuit willen komen. Kijken wat er gebeurt.

Zo werd donderdag 8 maart een dag van historische aankondigingen, met de potentie van historische consequenties voor de bestaande wereldorde. Of dat daadwerkelijk gebeurt is de vraag, maar Trump heeft iets in gang gezet waarvan de gevolgen nog niet te overzien zijn.

De Amerikaanse president heeft de frisheid van een stagiair op een nieuwe werkplek. Net als elk ander bedrijf heeft het Witte Huis tradities en ingesleten processen die niet per se efficiënt of effectief zijn, maar zo normaal dat de vaste medewerkers zich al lang niet meer afvragen waarom ze het doen zoals ze het doen. Trump doet dat wel.

Jeruzalem erkennen als hoofdstad van Israël? Verschillende presidenten beloofden het, maar deinsden er toch voor terug. Trump doet het gewoon.

Dat vergt een vorm van lef. In de reacties op de Noord-Koreaanse top kwamen woorden voorbij als bold en audacious, termen die niet per se op moed duiden maar eerder op stoutmoedigheid, lef met een vleugje roekeloosheid. Als je niet te veel nadenkt over een stap in het donker, weet je ook niet waar je bang voor moet zijn.

Gebrek aan kennis kan daarbij helpen. Trump heeft niet veel op met details en feiten, en luistert slecht naar raadgevers die met rationele tegenargumenten komen. Hij zei ja tegen het overleg met Kim Jong-un zonder daarbij met adviseurs te hebben gesproken. Minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson zei een paar uur eerder nog dat de Amerikanen "heel ver weg van (directe, red.) onderhandelingen" waren. Trumps hoofdonderhandelaar voor Noord-Korea heeft onlangs ontslag genomen en de president hield de benoeming tegen van een nieuwe ambassadeur in Zuid-Korea, nochtans een ervaren onderhandelaar.

Ook over de aangekondigde handelstarieven heeft Trump weinig overleg gevoerd. De mogelijke gevolgen voor de Amerikaanse economie, de juridische haalbaarheid, een eventuele handelsoorlog: we zien wel. Economisch adviseur Gary Cohn stapte uit frustratie op.

Toch liet Trump wel de mogelijkheid open voor individuele uitzonderings­posities voor landen die zich als goede bondgenoot opstellen. Als bijvoorbeeld Mexico en Canada concessies doen in de handelsgesprekken die nu gaande zijn, wil hij wel milderen met de staalheffingen.

Dit loven en bieden is typerend voor de wereldvisie van Trump, de zelfbenoemde meesteronderhandelaar. Hij reduceert de internationale verhoudingen tot een stel één-op-één-relaties, waarbij de twee partijen onderling steeds een winst- en verliesrekening kunnen op­maken – dat de wereld een commune is waarin niet altijd duidelijk is wie wat precies in het huishouden doet, is voor hem onwerkbaar.

The art of the deal

Trump heeft niets met multilaterale instellingen zoals de Verenigde Naties, de Wereldhandelsorganisatie of de NAVO. Hij kan niets met multidimensionale afspraken zoals TPP, Nafta, het Klimaatakkoord of artikel 5 van de NAVO, dat voorschrijft dat elk lid elk ander lid te hulp komt als dat wordt aangevallen. Hoe kun je nu verplicht solidair zijn met een ander, als je niet weet of die ander wel genoeg terugdoet? So unfair!

Zijn voorkeur voor één-op-één-relaties verklaart ook zijn gretige reactie op het voorstel om te gaan praten met Kim Jong-un, door hem 'little rocket man' genoemd. Hij en Kim Jong-un, twee scheldende en dreigende straatvechters onder elkaar: dat maakt de boel een stuk overzichtelijker. Geen gedoe met andere landen, geen tussenkomst van onderhandelaars: hier kan The Art of The Deal (naar het boek dat Trump en journalist Tony Schwartz in 1987 uitbrachten) straks in optima forma worden aanschouwd.

Ja, in augustus tweette de president nog: "De VS praten al 25 jaar met Noord-Korea, en worden al die tijd afgeperst. Praten is niet het antwoord!" Maar dat was anders, dat was dat stroperige gedoe van beroepsonderhandelaars. Trump heeft niet die ballast. Laat de stagiair maar even.

Maar het kan ook mislukken. Analisten waarschuwen voor Trumps neiging om zich in één-op-één-ontmoetingen makkelijk te laten lijmen, door vleierij en gebrek aan kennis. Zij manen hem aan te doen wat hij juist zo vervelend vindt: andere landen erbij betrekken, deskundigen erbij betrekken, ervaren onderhandelaars erbij betrekken. Anders is er een grote kans dat Kim Jong-un, net als zijn vader in 1994, als grote winnaar uit de bus komt (prestige, verzachting van de sancties, stiekem toch doorgaan met raketontwikkeling).

Met zijn voorliefde voor het bilaterale staat Trump lijnrecht tegenover de wereldorde zoals die na de Tweede Wereldoorlog is opgebouwd, met de Verenigde Naties, de Europese Unie, de NAVO, de Wereldbank en ­de Wereldhandelsorganisatie. Die organisaties waren bedoeld om de vrede te bewaren door een web van wederzijdse afhankelijkheden. Trump gaat met de vijand in zee en zet voor even zijn traditionele bondgenoten aan de kant. Hij knipt en plakt zijn ­eigen lijntjes aan elkaar. Kijken of die houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234