Zaterdag 29/01/2022

Toon de cynische speculant de uitgang, laat de loyale aandeelhouder binnen

PE Author

Paul Huybrechts vindt dat Europa betrokken aandeelhouders met een bonus moet belonen. Hij is publicist en voorzitter
van de Vlaamse Federatie van Beleggingsclubs en Beleggers.

Speculeren is niet des duivels, het is des mensen, betoogt Paul Huybrechts: "De mensheid doet niets anders. Alleen moeten we af van de mythe dat het kapitalisme geen regels behoeft."

Hoe diep moet je gevallen zijn om het op te nemen voor speculanten? Zeker na het financiële spektakel van de jongste twee jaar is dat dé manier om alle wereldverbeteraars over je heen te krijgen. Welnu, ik heb niets tegen de meeste speculanten.

Wie nu rond 24 euro in Belgacom stapt omdat het dividendrendement van 6,8 procent toch een veilig net is onder een "speculatie" op een mogelijke verkoop van het overheidsbelang in dat bedrijf, is voor mij een eerbaar belegger. Die titel verdient ook wie recent Nationale Bank heeft opgeraapt tegen 2.320, omdat er in het najaar nog een hoop te doen gaat zijn over het lot van de privéaandeelhouders en omdat ook in dit geval het stabiele dividendrendement van 3 procent elk spaarboekje het nakijken geeft.

Ik heb ook niets tegen mensen die een broertje dood hebben aan "fundamenteel" onderzoek en speculeren aan de hand van een "technische analyse" (TA) van aandelenkoersen. Ze kopen of verkopen omdat er een gemiddelde is doorbroken, een kop- en schouderformatie is gevormd of wat dan ook. Vlaanderen telt enkele knappe technische analisten en het kleinbedrijf Compugraphics voert vanuit Averbode TA- en tradingsoftware uit naar zes taalgebieden. Ik verwacht dat technische analyse straks meer respect krijgt, wanneer wat meer gedragswetenschap in de financiële theorieën wordt geïntegreerd. Want "de ultieme oorzaak van koersbewegingen zijn terugkoppelingsmechanismen met als motor... animal spirits", aldus Akerlof en Shiller in een hier eerder aanbevolen boek.

Ik heb ten slotte des te minder tegen speculanten omdat de hele mensheid voortdurend niets anders doet dan speculeren. We gaan er allemaal van uit dat een hoop dingen er morgen nog zullen zijn, terwijl niets zeker is, terwijl onzekerheid alomtegenwoordig is. We gaan ervan uit dat er over 10, 20, 40 jaar voldoende belastingen zullen worden betaald om ons daarmee een redelijk pensioen uit te keren. In het repartitiestelsel betalen de werkende burgers namelijk voor de niet-actieve ouderen. Ik vind het repartitiestelsel prima, maar het is wel speculatie. Wie het tegendeel beweert, overschat zijn kennis.

Jager wordt prooi
Maar is de speculatie de jongste jaren toch niet uit de hand gelopen? Op cruciale momenten in de grote-Fortis-saga hadden we te maken met een heuse speculatieve drijfjacht tegen het aangeschoten wild dat eerst ABN Amro en nadien Fortis was. Dat pleit de Fortisleiding niet vrij. Een doorgewinterd jager zoals Maurice Lippens had moeten weten dat een jager in de jungle een prooi kan worden, zoals journalist Jeroen Smits beeldrijk schrijft in zijn onvolprezen boek over ABN Amro (De Prooi, Prometheus, Amsterdam).

Het door topman Rijkman Groenink (ook een jager) jarenlang stuitend slecht bestuurde ABN Amro werd de speelbal van gewetenloze zakenbankiers, hefboomfondsen, speculanten en ten slotte overnemers waaronder Fortis. Die laatste jager werd al snel op zijn beurt prooi.

In zijn boek De ondergang van Fortis wijst Thierry Debels in dat verband terecht op de vicieuze rol van zakenbankier Merrill Lynch. Nadat die koppelaar in mei 2007 Fortis tegen een veel te hoge prijs een deel van ABN Amro in de maag had gesplitst, kwam dezelfde cynische bankier in december 2007 tot de conclusie dat Fortis "de op twee na zwakste bank van Europa was". Fortis werd dan negen maanden lang door de anonieme markt afgemaakt en overleefde zoals bekend september 2008 niet. De jagers bleven naamloos als deel van de "dark liquidity" in Fortis.

Sommige speculanten verdienden veel geld met "naakt shorten"; zij verkochten dus Fortisaandelen die ze niet bezaten en ook niet tijdelijk hadden ontleend. In de Verenigde Staten wordt uitgezocht of naakt shorten kan worden verboden. Men overweegt er ook om andere speculatieve uitwassen, onder meer op de oliemarkt, aan banden te leggen. De financiële jagerslobby richt haar wapens daarom nu op de politiek en dreigt president Obama zelf te gaan "shorten".

Europa moet op dat gebied echt breken met het Angelsaksische model. "We moeten af van de mythe dat het kapitalisme geen regels behoeft", schrijven Akerlof en Shiller terecht. En onder de bankiers zit schorremorrie, zegt onze koning. Natuurlijk moeten bedrijven die slecht of megalomaan worden geleid, niet in leven blijven, maar ze moeten ook niet door anonieme speculanten barbaars worden afgemaakt. Met dat spektakel verlaten we de beschaving. Alle markten moeten transparant werken, ook als dat betekent dat transacties niet altijd op de "best execution" kunnen rekenen die Europa met de Mifidrichtlijn heeft ingevoerd. Het eigendomsrecht (een aandeel is zo"n recht) is zo belangrijk voor onze samenleving dat alle veranderingen op dat gebied door een overheid traceerbaar en zelfs controleerbaar moeten zijn.

Uit een interessante studie van Themis Trading bleek onlangs dat "high frequency traders" nu op de Amerikaanse markten al voor meer dan de helft van het handelsvolume staan en dat nog hooguit een kwart van de handel op de gereguleerde NYSE plaatsgrijpt. Per effectieve "trade" worden daarenboven honderden tot zelfs één miljoen orders ingegeven. "Toxing trading steelt geld van echte investeerders", schrijft Themis Trading, "en geeft het aan de hogefrequentiehandelaars met de beste computers." Themis stelt twee technische ingrepen voor waarmee het handelsvolume meteen zou worden gehalveerd.

Ook de aandeelhouders moeten hun verwachtingen bijstellen. Aandeelhouderswaarde is een van de doelstellingen van een onderneming, de ultieme doelstelling op lange termijn, maar niet de enige doelstelling. Moet de winst echt elk jaar groeien met een drievoud van de groei van het wereldproduct? Als een koekoek verdringt winst dan andere inkomenscomponenten. In het Fortisepos predikte de Nederlandse centrale bankier Nout Wellink vergeefs dat "banken niet in de eerste plaats voor een optimalisering van de aandeelhouderswaarde zouden mogen gaan. Depositohouders hebben veel meer geld in de bank dan aandeelhouders", aldus Wellink, die daarmee volgens journalist Smits "jarenlang werd uitgelachen".

Verstandige bijsturing
Ik denk dat veel cynische marktpartijen vandaag groen lachen en dat in Europa de geesten rijp zijn voor verstandige bijsturing. Het toezicht kan beter maar waarom niet eerder ontraden, niet eerder partijen aanporren om hun gedrag te veranderen? Europa zou kunnen teruggrijpen naar een oude opvatting over wat een aandeelhouder echt is, namelijk iemand die aandelen "houdt" (niet "van zijn aandelen houdt", dat gaat te ver). Hij is eigenlijk een indirecte medeondernemer.

Bekaert is voor een klein stukje zijn eigendom en ook Thrombogenics is een beetje van hem. Hij heeft Bekaerttopman Bert De Graeve al eens op een VFB-evenement ontmoet en hij kent de antecedenten van professor Désiré Collen.

Hoe kunnen we deze oude "affectio societatis" bij de aandeelhouders herstellen? Europa zou actief de aandeelhoudersloyaliteit kunnen bevorderen door het principe in te voeren van een loyaliteitsbonus. Overheden en bedrijven kunnen die bonus dan vrij invullen. Dat kan bijvoorbeeld fiscaal door een lagere belasting (in België voorheffing) voor te behouden aan aandelen die een belegger al één of meer jaren bezit. Dat idee is niet nieuw, maar het beleid had er nooit oren naar. In Nederland voerde het chemiebedrijf DSM begin 2007 een "loyaliteitsdividend" in.

Aandeelhouders die hun stukken lieten registreren en ze drie jaar later nog bezaten, zouden een extra winstuitkering krijgen van 30 procent van het over die jaren uitgekeerde "normale" dividend. Het voorstel werd eind 2007 door de Nederlandse Hoge Raad goedgekeurd, of beter niet strijdig bevonden met het beginsel van de gelijkheid van de aandeelhouders. Het plan werd jammer genoeg al eerder door het bedrijf teruggetrokken, na protesten van sinistere beleggingsfondsen.

Prompt na de aankondiging begin 2007 meldden zich echter al 4.500 DSM-aandeelhouders aan, samen goed voor 31 miljoen van de 180 miljoen uitstaande aandelen. Als we dat bijvoorbeeld bij Umicore kunnen opzetten, kan een loyale kern van aandeelhouders misschien nog eens een kroonjuweel Belgisch houden. Wie met die hint een speculatief ritje wil maken, ga zijn gang.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234