Maandag 06/07/2020

Toodle fucking Oo, James

Een 'Godfather' tegen wil en dank. Dat, maar ook zoveel meer, was Tony Soprano. In de rol van zijn leven tilde James Gandolfini (51) de televisionele antiheld naar een ongekend niveau. Sarah Theerlynck

Hij leek voorbestemd de filmgeschiedenis in te gaan als eeuwige bijrol, de man die je altijd wel kon vragen als je een kleerkast, al dan niet met groot hart, nodig had. De Amerikaanse zender HBO en David Chase, de bedenker van The Sopranos, beslisten er anders over. Een beslissing die van ongezien lef getuigde.

Op papier was Gandolfini geen Tony Soprano. Hij was te jong (37), te dik (een slordige 118 kilo gaf de weegschaal in die tijd aan) en had op zijn CV geen enkele hoofdrol staan. In realiteit nam hij Chase meteen voor zich in. Of zoals de scenarist het in Vanity Fair zelf verwoordde: "Hij kwam binnen en dat was het." Het waren zijn ogen vooral, ogen die van het ene moment op het andere van 'puppy'- naar 'bulldog'-modus konden gaan.

Het verhaal van The Sopranos begon met een hoge tv-pief die Chase vroeg "Wat denk je van een Godfather voor tv?", maar eindigde met een tv-reeks die de lat zowel voor andere series als films onherroepelijk hoger legde. Tony Soprano was niet zomaar een Godfather. Hij was een Godfather tegen wil en dank. Aan de buitenkant een man uit een stuk, aan de binnenkant een man die in duizend stukjes uiteenvalt.

Het begrip antiheld

'Maffiabaas krijgt paniekaanvallen en gaat in therapie': dat was het idee dat de scenarist oorspronkelijk in een film wou gieten, maar door de vraag van HBO een van de meest invloedrijke tv-reeksen ooit werd. Elk goed idee is uit te leggen in één zin en in Chases zin zat tragiek en humor, originaliteit en menselijkheid. Met zijn vertolking wist Gandolfini al die aspecten te vatten.

Tony Soprano was echt. Oké, hij was een maffiabaas en oké, hij was in staat zijn eigen neef met zijn blote handen te wurgen, maar hij was vooral, zoals Matt Zoller Seitz in Vulture schrijft, een van ons. Hij worstelde met zijn positie op het werk (ook al heette zijn kantoor dan Bada Bing), zijn liefdesleven (ook al hield hij er meer on the sides op na dan een Don Juan op speed) en het meeste nog met zichzelf. Daarom sloten we hem met z'n allen in de armen.

Toch stootte hij ons ook af. Er ging een constante dreiging van hem uit, zelfs als hij in witte kamerjas de krant opraapte voor zijn deur. In dat imposante lijf zat een kwaadheid en agressie gebald die onwillekeurig deed huiveren. Even huiveringwekkend was zijn hypocrisie. Hoe hij Carmella met de warmste woorden kon troosten, terwijl hij een uur tevoren nog in de armen van een ander lag. Hoe hij zonder verpinken een voormalige medestander kon "whacken", maar wel kapot was van de dood van een paard.

Het begrip antiheld kreeg door The Sopranos een compleet andere dimensie. Dat plaveide de weg voor tal van andere belangrijke tv-reeksen als Breaking Bad en Boardwalk Empire. Geen Walter White of Nucky Thompson zonder Tony Soprano.

Hoe Gandolfini het deed: gestalte geven aan zo'n complex personage? Veel heeft te maken met de echtheid van de man zelf. Hij had geleefd, wist hoe de echte wereld in elkaar zat. Zijn carrière voor hij acteur werd, leest als het klassieke 'dertien stielen, twaalf ongelukken'-verhaal, New Jersey-style. Hij werkte als barman, buitenwipper, boekverkoper, baatte een nachtclub uit en plantte bomen aan. Op zijn vijfentwintigste nam een vriend hem mee naar een acteerles, waarop alweer een nieuwe, maar dit keer langdurige carrière begon.

Niet onbelangrijk: de acteerlessen die Gandolfini volgde, focusten op de Meisner-methode en die vloeide voort uit de theorieën van Strasberg en Adler, de grondleggers van de method acting. Een Daniel Day-Lewis was de acteur niet, maar hij paste wel technieken toe die van eenzelfde engagement getuigen. Zo bleef hij al eens een hele nacht wakker of sloeg zichzelf voor het hoofd om bij de typische smeulende kwaadheid van Tony Soprano uit te komen.

Nooit Hollywoodfähig

Dat personagewas zonder meer de rol van zijn leven. Acht jaar lang was James Gandolfini Tony Soprano en in de hoofden van velen bleef hij dat ook toen in 2007 met het meest verrassende, maar ook meest frustrerende einde uit de tv-geschiedenis het doek viel over de serie. De vraag die toen gonsde in de tv- en filmwereld: 'Doet Gandolfini ooit beter?'

Hij heeft de kans niet gekregen. Wel was hij op het eind van zijn leven erg beredeneerd en slim zijn carrière aan het uittekenen. Bewust is hij nooit Hollywoodfähig geworden, maar hij was wel een man met een plan. Toegegeven, de rol die hij vorig jaar in de film Killing Them Softly vertolkte, deed wel heel erg aan een zekere maffiabaas uit New Jersey denken, maar Gandolfini koos ook minder evidente paden. Zo vond hij zichzelf opnieuw uit als producer, onder meer van de geweldige documentaire Alive Day Memories: Home From Iraq. Daarin interviewde hij op empathische manier Irakveteranen.

Maar ook als acteur bleef hij hyperactief. Hij was recent te zien in onder meer The Loop en Zero Dark Thirty en drie projecten had hij net afgerond, waaronder Michaël Roskams Animal Rescue (zie kader). Het wordt zijn zwanenzang, helaas.

Net als de slotaflevering van The Sopranos werd Gandolfini's leven abrupt op zwart scherm gezet.

The Sopranos, seizoen 1, vanaf zondag op Canvas, om 22u30

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234