Zondag 21/04/2019

Beschermde diersoorten

Tonnen vlees van wilde dieren uit Afrikaanse regenwoud worden in ons land illegaal verhandeld

Beeld rv VRT

Elk jaar zou er in Zaventem meer dan 100.000 kilo 'broussevlees' aankomen. Het Eén-programma Pano onderzocht de hele keten en ging op apenjacht. Conclusie: België vervolgt de illegale invoer van broussevlees amper of niet, met ernstige gevolgen. 

Stijn Vercruysse is erin geslaagd voor het Eén-programma Pano een stuk chimpansee in te voeren. Hij kocht het op de markt van Kisangani voor 5.000 Congolese frank, of 2,7 euro. De chimpansee staat op de CITES-lijst met meest bedreigde diersoorten. Maar op de luchthaven in Congo keek men de andere kant op, en in Zaventem merkte men niets. 

"Er kan een straf op staan van maximaal twee jaar cel en 300.000 euro boete", zegt Vercruysse. Maar vervolging vreest hij niet. Ondanks een verbod op het invoeren van vlees is de afgelopen vier jaar niemand gestraft.

Er circuleert dan ook veel broussevlees in ons land.
Pano kocht in Brussel het vlees van twee meerkatten, een apensoort. En een stuk van een antilope, die net als de meerkatten op de lijst met beschermde diersoorten staat.

Dat vlees kost in Matongé, de Afrikaanse wijk in Brussel, gemiddeld 48 euro per kilogram.  

"Op zijn minst bewijst Pano dat het meer is dan een urban legend, zoals in het verleden vaak is beweerd", zegt Erik Verheyen van het Instituut voor Natuurwetenschappen. 

Vernietigd bewijs

Het broodje aap is dus geen broodje aap. Hoeveel broussevlees er ons land binnenkomt, is niet geweten. Een Zwitsers onderzoek heeft het over 40.000 kilo per jaar op Zwitserse luchthavens, een Frans onderzoek over 273.000 kilo in Parijs. Een deel daarvan komt via België. 

Zaventem is een luchthaven met een goede verbinding met Afrikaanse bestemmingen. Het WWF schat de invoer in ons land op 100 tot 150 ton per jaar. 

Er zijn wel degelijk controles. De douane doet steekproeven en een gerichte controleactie per maand. In 2018 is voorlopig iets meer dan een ton vlees onderschept. Maar vervolging blijft uit.

De douane geeft de dossiers door aan het agentschap voor voedselveiligheid (FAVV) of, als er vermoedens zijn van vlees van beschermde diersoorten, aan de overheidsdienst Leefmilieu. Die kunnen het parket inschakelen.

Van de ruim 1.000 kilo vlees dat in 2018 is onderschept, vermoedde de douane dat 24,8 kilogram bushmeat betrof. Het zat bij de bagage van twee passagiers. De dossiers werden doorgegeven aan de FOD Leefmilieu.  

"Vervolging is erg moeilijk", zegt Jan Eyckmans van de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu. "Het bewijsmateriaal wordt om veiligheidsredenen vaak vernietigd, en bovendien is de verdachte meestal geen Belg. Als we dan iets doorsturen naar het parket, moet de magistraat beslissen of men zoiets prioriteit geeft." Het bevoegde parket Halle-Vilvoorde was niet bereikbaar voor commentaar.

(Lees verder onder de video.)

Import van ebola

Nochtans zijn er wel degelijk risico's aan verbonden. Ten eerste brengt het de populaties van bedreigde diersoorten in het gedrang.

"Vroeger zag je overal apen, nu moet je tientallen kilometers het bos in", zegt professor Guy Crispin Gembu van de universiteit van Kisangani. Hij ging met Pano op stap in het kielzog van enkele jagers, veruit de strafste scène uit de reportage. "Over vijf of tien jaar zijn er hier gewoon geen apen meer."

Beeld rv VRT

Ten tweede zijn er risico's voor de Belgische volksgezondheid. Het gaat om vlees dat nooit gecontroleerd is, met risico's op bacteriële infecties. Een ziekte als ebola zou via het vlees het land kunnen binnenkomen. Op een van de stukken vlees die Pano kocht, werden apenpokken aangetroffen, een variant op het pokkenvirus dat bij ons uitgeroeid is. 

"Als dat vlees daar gedroogd of gerookt is, zijn de cellen waarschijnlijk dood, en zeker als het hier ook nog in een stoofpotje gaat", zegt professor Herwig Leirs van de Universiteit Antwerpen. "Het risico op besmetting is dus ontzettend klein, maar de gevolgen zouden wel gigantisch zijn."

Het kabinet van federaal minister van Leefmilieu Marie Christine Marghem (MR) wijst erop dat het aantal inspecteurs vorig jaar van 2,5 voltijdse naar 7 is gegaan. Dat gebeurde nadat de Europese Commissie een procedure tegen België was gestart voor zijn laks optreden tegen de illegale houthandel.

Marghem heeft ook een studie over de import van vlees besteld bij de universiteit van Luik. Die studie is bijna klaar en moet aan de hand van DNA-analyse een beeld geven van wat er allemaal binnenkomt in onze luchthaven. 

"Als we door die studie weten welke routes het vlees van ernstig bedreigde diersoorten vooral volgt, dan moeten we ook de opsporing en de vervolging kunnen verbeteren", zegt Jan Eykmans van de FOD Leefmilieu.

Aap op het menu in 'PANO', woensdag om 21.20 uur op Eén. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.