Zaterdag 22/02/2020

Tonnen gifgas in zee, maar alles 'onder controle'

Op de Paardenmarkt, een zandbank voor de kust van Knokke-Heist, ligt 35.000 ton Duitse munitie uit WOI, waaronder 400 ton mosterdgas. Omdat uitgraven riskant is, volgt de overheid een don't touch-aanpak. Maar op termijn zal een duurzame oplossing nodig blijken.

De Paardenmarkt haalde de jongste decennia op gezette tijden het nieuws, maar toch zijn weinig mensen op de hoogte van het bestaan ervan. Op de zandbank, een kleine kilometer voor het strand van Duinbergen, tussen Zeebrugge en Knokke-Heist, ligt sinds 1919-'20 naar schatting 35.000 ton ongebruikte munitie uit de Eerste Wereldoorlog. Een derde van de lading zou uit gifgasgranaten bestaan. Die bevatten naast het beruchte mosterdgas ook het uiterst toxische Clark I en II. De koperen omhulsels niet meegerekend ligt er vermoedelijk zo'n 400 ton mosterdgas voor de kust.

Dat overheid noch deskundigen over precieze cijfers beschikken, heeft alles te maken met het ontbreken van archieven: na de Grote Oorlog kende de Belgische administratie een moeilijke doorstart maar was het terzelder tijd zaak de restmunitie, die veel slachtoffers maakte, op te ruimen. Van november 1919 tot mei 1920 opteerde ons land voor dumpen op de zeebodem. Ook elders voor de Noordzeekust, in de Oostzee en in de Atlantische Oceaan liggen massa's munitie, waaronder gifgas. Zo werden in de Oosterschelde, in Nederland, duizenden tonnen wapentuig uit de Tweede Wereldoorlog gedeponeerd.

"Doordat we maar weinig weten over de exacte omstandigheden waarin het deponeren destijds plaatsvond, zou het hachelijk zijn om in de Paardenmarkt te gaan roeren", zegt Jan Seys van het Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ). "Berging van de munitie wordt niet overwogen", zegt ook Tine Missiaen van het Renard Centre of Marine Geology (UGent). "Het zou een bijzonder dure onderneming worden met forse risico's, zowel voor het betrokken personeel als voor het milieu. De kans dat ongecontroleerde hoeveelheden schadelijke stoffen in het leefmilieu belanden, is erg groot."

Sinds jaren kiest België dan ook voor de don't touch-aanpak, een strategie die als de "minst slechte van de slechte oplossingen" bestempeld wordt.

Ook de milieubeweging heeft niet echt een alternatief. "Graag waren wij in deze de dissidente stem geweest", zegt Joris Gansemans van Natuurpunt. "Maar ons standpunt is dat we het stort momenteel maar beter laten liggen, en opvolgen."

De Paardenmarkt wordt scherp gemonitord, er vinden periodieke geofysische en geochemische metingen plaats, en in opdracht van het Directoraat-Generaal Leefmilieu controleren wetenschappers de evolutie van de zandbank.

Zuurstofarm

In dat verband is het een relatieve meevaller dat de munitie voor onze kust in de loop der jaren steeds dieper ingesedimenteerd raakte, en inmiddels een paar meter onder de zeebodem ligt.

"Omdat zich daar heel wat organisch materiaal opstapelde, is die zone zuurstofarm," zegt Frederic Francken van de Beheerseenheid Mathematisch Model Noordzee (BMM). "Daardoor doet zich maar uiterst langzame doorroesting voor."

Het neemt niet weg: onvermijdelijk zijn aan de Paardenmarkt risico's verbonden, en aanraking met klonters mosterd- of ander gifgas kan dodelijk zijn.

Bovendien ligt de met oranje boeien afgebakende zandbank op een erg drukke scheepsroute, bij de haven van Zeebrugge. "Stel, er scheurt een schip door de zandbank en de boel barst open, dan hebben we uiteraard een probleem", zegt Seys.

Vroeg of laat zal ons land aan een finale oplossing moeten denken, zeggen specialisten. Eén optie zou erin bestaan de Paardenmarkt in te kapselen, met dijken te omgeven en er een eiland van te maken.

Ofschoon de site volgens Missiaen een van "de best bestudeerde dumpplaatsen in zijn soort" is, moet de overheid een prioriteit maken van transparante informatie naar de burger. De wetenschapster hoopt bovendien dat België ook in tijden van crisis genoeg geld blijft uittrekken "voor de broodnodige studie van de Paardenmarkt".

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234