Maandag 21/10/2019

toneelgroep Jenny BRENGT IN Après Noël VARIATIES OP MENSELIJK ONVERMOGEN

'Wanneer je als tiener, met alle mogelijkheden die voor het grijpen liggen, toch een leegte ervaart, dan is daar nauwelijks een taal voor'

'We worden ervoor betaald om 's nachts wakker te liggen'

Je hebt alles wat je nodig hebt en toch kom je niet op gang. Dat gevoel probeert toneelgroep Jenny te vangen in Après Noël. De jeugdvoorstelling gaat over menselijk onvermogen, van niet kunnen kiezen tot je dromen niet halen. Alleen had de première daar zaterdag zelf last van, geven Nathalie Roymans en Mieke Versyp toe. 'Maar we hebben hier dan ook bewust gekozen om over bepaalde grenzen te gaan.'

Antwerpen

Van onze medewerker

Wouter Hillaert

Jenny ontstond eind 2004 rond de productie De fijnste dagen van het jaar. Die ging over de wollige wereld van Tiny, het blakende meisje uit de gelijknamige prentenboekenreeks. Regisseur Nathalie Roymans (ex-Het Gevolg), dramaturge Mieke Versyp (Kopergietery) en schrijfster-illustratrice Gerda Dendooven deelden daar dezelfde fascinatie voor en wilden ook gewoon samen een frisse neus halen buiten hun vaste engagementen. Het resultaat werd een aardig debuut, hoewel wat veilig. Zelf had het trio achteraf ook een paar bedenkingen. "De overdracht van onze ideeën naar de drie acteurs was tijdens de repetities soms weinig doeltreffend. We waren net drie kippen die vochten om hetzelfde ei. Nu hebben we van Jenny meer een nest gemaakt waar iedereen om beurt aan zet is, terwijl de twee anderen dat van dicht of van ver ondersteunen", legt Versyp uit.

Voor Après Noël was het Roymans die, met Versyp als rechterhand, het initiatief nam. Zij schreef voor de vier jonge acteurs Sarah Vangeel, Anna Vercammen, Greg Timmermans en Nicolaas Leten stukjes tekst die je in de voorstelling zelf nog herkent aan hun iets poëtischer gehalte. Zo heeft het personage Wanda het tegen Werner over haar armen die aanvoelen als stramme takken, terwijl Claire zich even later aan Wim aanbiedt als een gewillig hertje dat hij mag opeten. Alle vier voelen ze zich schuren in hun eigen vel. De een lijdt onder te hoge vaderlijke verwachtingen, de anderen aan ongezonde zelfontkenning of innerlijke gevoelloosheid. Maar voor elk van hen is lichamelijke intimiteit een onmogelijke wensdroom. 'Kan iemand mij eens hartstochtelijk zoenen?', vraagt Wanda stijf als een plank. Werner waagt zijn kans, 'maar de rest mag niet kijken'.

Pubers ondereen, dus. Maar dat niet alleen, zegt Roymans. "Voor mij ging het net zo goed om dat algemeen menselijk gevoel van onbehagen dat ik ook vaak bij mezelf herken. Het gaat je niet af, maar je hebt precies niet het recht om je daar slecht over te voelen, 'want je woont toch in de suite van de wereld?' Zo'n loos gevoel doet dan bijna decadent aan. En binnen de kortste keren wordt dat nihilisme: als er zoveel andere miserie is, waarom zou jij dan nog proberen weer in gang te komen?" Zo eindigt Après Noël met de vier personages ver uiteen, elk verslagen voor zich uitstarend. Hun gezamenlijke eenzaamheid heeft de sfeer van een ontmaskerd kerstfeest, van half opgegeten taart en gemorste koffie. Ook muzikaal wordt dat zo vertaald, door de vier acteurs in een fanfarekostuum enkel valse kerstdeuntjes te laten spelen.

De voorstelling zelf is nog niet echt een toonbeeld van harmonie. Het acteerspel komt erg opzichtig over, een paar dialogen missen diepgang en vele scènetjes kletsen tegen elkaar als de cimbalen van Werner. Of wilden jullie dat zo?

Versyp: "Wat we vooral beoogden, was dat gevoel van onvermogen simpel te vertalen in blikken en houdingen. Op die intimiteit hebben we het ook gerepeteerd in een klein zaaltje. Maar dan kom je op de première plots terecht in zo'n sporthal als Warandep'ant (de splinternieuwe bijbouw van de Turnhoutse Warande, WH) en moet je alles veel meer aanzetten om die gevuld te krijgen. De tekst is een geheel van allemaal eilandjes, maar nu stroomde het daartussen nog te weinig. Het sprong meer van rots naar rots. Dat moet groeien."

Maar als je ervoor kiest om in de repetities te improviseren met losse stukjes tekst, dreigt dat natuurlijk heel vaak ten koste te gaan van de samenhang en de inhoudelijke diepgang. Wat is de meerwaarde dan?

Roymans: "Improvisatie vind ik heel waardevol als een vorm van onderzoek, naar hoe je de bekende paden kunt verlaten en een nieuwe theatertaal kan ontdekken. Al improviserend schop je voortdurend tegen je grenzen. Daar heb ik nu niet alleen zelf een grote behoefte aan, maar ik vind dat ook een belangrijke verantwoordelijkheid als maker. Zeker voor jongeren moet je je nek uitsteken, bepaalde grenzen oversteken. Daar worden wij ook voor betaald: om 's nachts wakker te liggen over vormkwesties. Het is een taak. We hadden natuurlijk makkelijk kunnen zoeken naar een meer samenhangende opbouw die uitloopt op een fijne climax, maar dat zou ik vals vinden. Zo is het leven ook niet."

Moet het theater niet meer doen dan het leven spiegelen? Zoals nieuwe inzichten communiceren?

Versyp: "Ik denk dat we vooral een taboe aanraken. We hebben ons daarvoor erg laten inspireren door een bepaalde chatsite over computergadgets, waarop een meisje schreef: 'Zou er iemand met mij willen praten over om het even wat?' Dat zorgde toen echt voor een kettingreactie van jongeren die schreven over hun eenzaamheid en daar zelfs in begonnen op te bieden tegen elkaar. Jong en eenzaam zijn, dat is blijkbaar een verontrustende combinatie. Want jong staat gelijk met hip, daar stuurt zowat alle reclame op aan. Als je dus als tiener, met alle mogelijkheden en luxe die voor het grijpen liggen, toch een leegte ervaart, dan is daar nauwelijks een taal voor. Dat gesprek willen wij met Après Noël mogelijk maken. En in try-outs met jongeren bleek dat ook te lukken. Net die scènes die volwassenen vaak problematisch vinden, waren voor hen de toppers."

Après Noël (vanaf 15 jaar) van Jenny speelt 13 en 14 januari in Kopergietery, Gent (09/233.70.00) en 17 tot 21 januari in HETPALEIS, Antwerpen (03/202.83.60). Daarna nog tot 23 februari in Leuven, Brugge, Marke, Heist op den Berg, Diksmuide en Sint-Niklaas. Inlichtingen via Thassos, 03/235.04.90.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234