Dinsdag 20/04/2021

Zangfeest

Tomorrowland op z’n Bokrijks

null Beeld Carolina Tagobert
Beeld Carolina Tagobert

Zet drie Esten in een kamer en de kans is groot dat ze een koor oprichten. Weinig landen hebben een zangtraditie als die van Estland. Vier keer per decennium culmineert die in een massaal Zang- en Dansfeest. Afgelopen weekend vond de twaalfde jeugdeditie plaats. “Diep in ons leeft de wil om luidop te zingen.”

Zo’n 3.500 meisjes en jongens schrapen hun kelen. Niet eens zo veel – bij het volgende nummer zijn ze met 11.000. Nu maken ze zich klaar om in, welja, beperkte groep te zingen. In vesten van schapenwol gehulde knapen, met een gezonde blos op de wangen en platte petten op het hoofd, klaarblijkelijk gereed om het hooi van het land te halen. Vlasblonde meisjes met vlechten en kransen van madeliefjes in het haar, in witte bloesjes en jurken met liederlijke patronen. Wanneer de dirigent z’n stokje heft, zetten ze ‘Isamaa ilu hoieldes’ in, wat zich ietwat onhandig laat vertalen als ‘Het koesteren van de schoonheid van het vaderland’. De 70.000 aanhoorders zingen luid mee:

Als je verzinkt in leugens,

Buigt in je dromen,

Op handen en voeten voor de orde,

Gekromd voor de roebel,

Dan krijg je vlooien in je kruis,

Jeuk in je hart,

Halsters om je hoofd, botten in je maag,

Dan ga je naar de hel.

Als je gelooft in jezelf,

Dan geloof je in de mensen,

In boerderijen, in wijsheid,

In onderwijs, in recht,

In het berkenbos van je thuis,

Een zwaluw in de lucht,

Dan krijg je machtige kracht,

Dan krijg je een beter leven.

Het is een woest strijdlied. Drums donderen en blauw-zwart-witte vlaggen wapperen driftig. Geen idee dat die beduusde Esten zoveel vuur in zich hadden. Toegegeven, het is het meest opruiende lied van de namiddag. Er hangt revolutie in de lucht. Zou het zo gegaan zijn in augustus 1988? Toen kwamen honderdduizenden mensen hier nacht na nacht samen om verboden liederen te zingen. Zo wilden ze de Sovjets diets maken dat ze niet langer gewenst waren. De Zingende Revolutie leidde uiteindelijk tot een vrij Balticum in 1991.

Sprinkhanen en bijen

Anno 2017 stromen jeugdkoren, dansgroepen en muziekensembles vanuit alle uithoeken van Estland naar Tallinn voor het twaalfde Jeugdzang- en Dansfeest. Deze kinderen hebben nooit een niet-vrij Estland gekend. Ze slapen op veldbedden in turnzalen en repeteren een week lang samen. De voorbereidingen zijn al vijf jaar gaande. Jongeren dansen in choreografieën met namen als Hooischudders en Spel van ijsbloemen. Ze gaan loos met harken en vogelverschrikkers, terwijl rokken in het rond zwieren. Op zondag zingen de koren niet enkel over Estse bodem en Ests hart, maar ook over sprinkhanen, bijen en purperen bladeren. De connectie met de natuur is sterk in een land dat voor meer dan de helft bestaat uit bossen en venen. Twee dagen lang is Estland één. Oudjes zitten naast hipsters en hardrockers in traditionele plunje. De tegenstellingen vakkundig weggewerkt door koormuziek. En hoewel Esten als koel geboekstaafd staan, vloeit er menige traan. Daarna mogen dat soort gestes weer voor een paar jaar in de kast. Esten zijn tenslotte geen Russen.

null Beeld Carolina Tagobert
Beeld Carolina Tagobert

Blijft de vraag waarom Esten zo verzot zijn op zingen. Het helpt dat de Estse taal, met z’n overdaad aan vocalen, zich er prima toe leent. Ze durven zelfs overdrijven met hun klinkers. Of wat gedacht van woorden als jäääär (ijsrand), töööö (werknacht) of kuuuurija (maanverkenner)?

Een verdere verklaring vinden we in het verleden. Eeuwenlang leven Esten als slaven onder Duitse landeigenaars. Ze zijn minderwaardig in eigen land en mogen niet deelnemen aan het échte Germaanse culturele leven. Zingen in boerenkoren is het enige wat hen rest. Een halve eeuw na het afschaffen van lijfeigenschap, in 1869, organiseren de Esten hun eerste Zangfeest.

Even doorspelen naar de Tweede Wereldoorlog. De Duitse slavendrijvers van weleer lijken haast gulle weldoeners in vergelijking met de bezettende Sovjets. De communistische partijbonzen zien wel heil in een feest dat de lof bezingt van Lenin, Stalin en het Rode Leger. In het Russisch, dat spreekt. De Esten kunnen niet anders dan slikken. Na het likken van een afdoend aantal Russische konten durven ze gaandeweg weer hun eigen liedjes mompelen, met de Zingende Revolutie tot gevolg.

“Zingen en het gevecht voor vrijheid gaan hier hand in hand”, verklaart Marju Lauristin, Ests Europarlementslid en peetmoeder van de Zingende Revolutie. Volgens haar moeten we met die bril kijken naar het ongegeneerde nationalisme uit de openingsparagraaf. “Maar ons nationalisme is open en creatief. Wij nodigen iedereen uit. Zelfs een koor uit China kwam hier ooit in het Ests meezingen.”

Levende traditie

Ook na de onafhankelijkheid lijkt het Zang- en Dansfeest z’n bestaansrecht niet te verliezen. Nog meer dan een viering van een lang onderdrukte identiteit is het nu een ode aan de verbondenheid. Het jeugdig enthousiasme is aandoenlijk. Dit festival behoeft geen vuurwerk of pluimen in het gat. Een gigantische fakkel is het enige grootse gebaar. Verder volstaat het om de longen uit het lijf te zingen. Esten houden nu eenmaal niet van franjes.

null Beeld Carolina Tagobert
Beeld Carolina Tagobert

Wel van discipline. Geen gedrum of ellebogenwerk aan kraampjes, zelfs geen rondslingerende koffiebekertjes – alcohol is niet toegelaten. De festivalgangers nemen hun afval braafjes huiswaarts in plastic zakken. De wereldwijde opruimactie Let’s Do It! ontstond niets voor niets in Estland. Daarnaast is Ests bloed niet vandoen om ontroerd te geraken door de gezangen. U denkt dat 81.000 mensen samen enkel wat voetbalgebral voortbrengen? Vergeet het! Esten zijn geschoolde zangers. Niet alleen het jonge volkje op het podium, dat strenge selecties moet doorstaan, ook de aanhoorders. De universiteit van Tartu berekende dat de helft van de Esten hier ooit op het podium stond.

Sinds 2008 erkent UNESCO het Zang- en Dansfeest als werelderfgoed. En toch draait het niet enkel rond traditie. Bij elke editie zorgen veelal jonge tekstschrijvers en componisten voor een opfrissing van het repertoire. Dit keer debuteert eveneens een dozijn dirigenten. Nee, een koor is geen anachronisme in Estland, noch iets waarmee enkel de fanatiekste geitenwollensokkendragers zich ledig houden. Neem nu twintigers Sten Pihotalo en Kadi-Maarija Maaripu, die elkaar leerden kennen in het Tartu Jeugdkoor. “Het is enorm krachtig om met zoveel mensen samen op een groot podium te staan”, zegt Maripuu. Pihotalo vat het overheersend Estse gevoel het best samen: “Diep in ons leeft de wil om luidop te zingen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234