Dinsdag 24/11/2020

Portret

Tommaso Debenedetti, de fake nieuws-grootmeester die Amélie Nothomb doodverklaarde

‘Ik vind het leuk om de kampioen van de leugens te zijn. Ik denk dat ik een nieuw genre heb uitgevonden’, zei Tommaso Debenedetti in 2010.Beeld rv

Hij noemt zichzelf kampioen van de leugen. Al meer dan twintig jaar houdt een leraar uit Rome nieuwsredacties voor de gek met valse interviews en doodverklaringen. Deze week trapten ook enkele Vlaamse media in een valstrik van – hoogstwaarschijnlijk – Tommaso Debenedetti.

“We zijn ons bewust van de hoax, maar we kunnen bevestigen dat Amélie Nothomb in goede gezondheid is. We hebben haar vandaag nog gezien en gesproken.” Het was even schrikken deze week bij Xander Uitgevers toen een aantal journalisten belde met de vraag of de bekende Franstalige Belgische schrijfster Amélie Nothomb (53) overleden was.

Een aantal journalisten en media stuurden het nieuws de wereld in vooraleer ze dat noodzakelijke telefoontje deden om het bericht op Twitter te checken. Met alle gevolgen van dien. In geen tijd werd er gerouwd op Twitter om het ‘overlijden’ van Amélie Nothomb. Er werd nog net geen top tien getweet met de boeken die je zeker van haar gelezen moet hebben.

Sander Knol van Xander Uitgevers, waar Nothomb een vast bureau heeft, deed ondertussen zijn uiterste best om het nepnieuws snel de kop in te drukken door op elke tweet die hij zag te reageren: “Ik kan bevestigen dat Amélie Nothomb kerngezond is, dit was nepnieuws van een fakeaccount, laten we het snel vergeten.”

Ergens in Italië zat er hoogstwaarschijnlijk iemand in zijn vuistje te lachen nadat hij net van zijn espresso had genipt. Niet omdat hij de arme Sander Knol een snertdag had bezorgd. Niet omdat hij Amélie Nothomb een overroepen auteur vindt. Maar omdat het hem opnieuw gelukt was.

Het is namelijk niet de eerste keer dat een vermaard schrijver, filmregisseur of zelfs de paus vroegtijdig en onterecht doodverklaard wordt op Twitter. En het zou niet de eerste keer zijn dat de Italiaan Tommaso Debenedetti achter die smakeloze frats zit.

Debenedetti werd in 1969 geboren in Rome. Hij was in de wieg gelegd om iets te gaan doen in de journalistiek. Zowel zijn vader, Antonio, als zijn grootvader, Giacomo, genieten op het Europese schiereiland naam en faam als journalist en essayist. Of ze trots zijn op de manier waarop hun (klein)zoon de verwachtingen heeft ingevuld, is maar de vraag. Waar Giacomo zijn strepen verdiende door boeken te schrijven over hoe de nazi’s in 1943 Romeinse Joden deporteerden, wilde Tommaso cultuurjournalist worden.

Al lukte dat niet al te best.

Dertig euro

Eind jaren negentig schreef Debenedetti talloze boeken- en theaterrecensies. Alleen wilde geen enkele krant ze publiceren. Dus besloot hij het wat anders aan te pakken. De Amerikaanse auteur en essayist Gore Vidal woonde in Ravello, vlak bij Napels en sprak Italiaans. De in 2000 31-jarige Debenedetti bood een aantal regionale kranten, onder andere La Nazione in Firenze en Il Giorno in Milaan, een interview met Vidal aan. Deze keer publiceerden de kranten zijn schrijfsels wel.

Niet onbelangrijk detail: Debenedetti heeft de Amerikaan nooit gesproken. Hij zoog het interview uit zijn duim. “Ik realiseerde me dat het niet cultuur was dat redacties interesseerde, maar de grote namen, de show, de sterren”, vertelde Debenedetti over die eerste keer in een uitzonderlijk interview in 2010 met de Spaanse krant El País. “Ze betaalden bijna niets, maar ik wilde schrijven en het kon me niets schelen. De waarheid is dat ik in die tien jaar veel plezier heb gehad.”

Valse gesprekken met toneelschrijver Arthur Miller of ex-Sovjetleider Michail Gorbatsjov. Ze verkochten als zoete broodjes. “Die interviews haalden regelmatig de voorpagina van de krant” zei Debenedetti in hetzelfde interview met El País. “Het bevredigde mijn ijdelheid, ook al bedankten ze me nooit voor de exclusiviteit en betaalden ze maar dertig euro per interview.”

Dé succesformule van Debenedetti om media te verleiden, was door zijn uitgevonden interviews een politieke invalshoek mee te geven. Een trucje dat hem uiteindelijk ook de das zou omdoen. Zo liet hij de Amerikaanse auteur Philip Roth in 2010 in de Italiaanse krant Libero felle kritiek uiten op toenmalig president Barack Obama. Toen Roth in latere interviews met die aanval geconfronteerd werd, ontkende hij ooit te hebben gesproken met Debenedetti. “Ik vind het leuk om de kampioen van leugens te zijn. Ik denk dat ik een nieuw genre heb uitgevonden”, reageerde de Italiaan toen.

Umberto Eco

Debenedetti, die in het dagelijks leven lesgeeft, had de smaak van de leugen duidelijk te pakken. Tot 2010 waren enkel Italiaanse regionale kranten, die krap bij kas zaten, blind gebleven voor zijn leugens. Maar kon hij ook internationale media zoals The Guardian of The New York Times voor de gek houden? Daarvoor zocht hij zijn heil op het internet.

Zo mailde hij The International Herald Tribune, vandaag International New York Times, waarin hij kritiek uitte op de oorlog in Libië. Hij ondertekende het bericht met de naam van de Italiaanse schrijver Umberto Eco. Pas wanneer het bericht effectief verschenen was, belde hij de redactie op om te vertellen dat het om een hoax ging.

Je zou denken dat een mens na meer dan tien jaar liegen genoeg zou krijgen van al die huichelarij. Maar niet Tommaso Debenedetti. Hij heeft zich de voorbij jaren gespecialiseerd in het verspreiden van valse berichten op Twitter.

Hij maakte bijvoorbeeld een vals account aan voor de toenmalig eerste minister van Italië, Mario Monti. Dat had tot diplomatieke rellen kunnen zorgen aangezien de toenmalige president van Frankrijk, Nicolas Sarkozy, het account begon te volgen. Hij deed zich ook al voor als de Syrische president Bashar al-Assad. Toen hij via Twitter in naam van Assad de echtheid van een aantal gelekte mails in vraag stelde, nam de Britse krant The Guardian dat bericht voor waar aan.

Doodverklaringen zijn een specialiteit van het huis. Werden in het verleden al onterecht de kist in getweet door Debenedetti: Pedro Almodóvar, Fidel Castro, Cormac McCarthy en J.K. Rowling. En waarschijnlijk zijn er nog meer, maar die hebben nooit de traditionele media gehaald. Volgens The Washington Post, die de man in 2017 sprak, heeft Debenedetti tientallen Twitteraccounts die hij constant gebruikt om zich voor te doen als iemand anders. Zo kroop hij ook in de huid van Jonathan Franzen, Don DeLillo en Bob Dylan.

Op de vraag waarom hij zijn fratsen blijft verderzetten, antwoordde hij aan The Washington Post: “Sociale media en fakenieuws zijn een en hetzelfde. Sommige mensen geloven dat sociale media betrouwbaarder zijn, geloven dat de oorlog tegen fakenieuws succesvol is. Het gevolg is dat alleen maar meer mensen om de tuin geleid worden door hoaxes. Het is ongelooflijk, maar de oorlog tegen fakenieuws is een echte opportuniteit voor hoaxers.”

Held van onze tijd

Ondertussen is fakenieuws werelderfgoed. En Debenedetti lijkt zijn steentje te blijven bijdragen. Na enkele persoonlijke berichten via Twitter, stuurde het account dat Amélie Nothomb doodverklaarde een onduidelijke foto naar De Morgen van wat de identiteitskaart van Tommaso Debenedetti moest tonen. De foto was te onduidelijk om dat te verifiëren.

Het account werd trouwens in geen tijd aangepast naar de 71-jarige Antiguaans-Amerikaanse schrijfster Jamaica Kincaid. Zij was een van de favorieten om de Nobelprijs voor Literatuur te winnen. “Overnight. A call from Stockholm. Swedish Academy awarded me with Nobel Prize in Literature. I’m happy, happy, happy!”, tweette het account. Toen enkele uren later bleek dat niet Kincaid, maar de Amerikaanse Louise Glück de gelukkige was, nam het Twitterprofiel de gedaante van Glück aan. Er werd deze keer nauwelijks ruchtbaarheid aan de tweet gegeven. Het account is ondertussen weer verdwenen.

Zelf zal Debenedetti – of was het deze keer een copycat? – geen Nobelprijs voor Literatuur aan zijn bedrog overhouden. Maar misschien troost hij zich met de vermelding die hij in 2015 verdiende in het essay ‘Notes on the Death of Culture’ van de Nobelprijswinnaar van 2010, de Peruviaanse auteur Mario Vargas Llosa. “Hij is echt een held van onze tijd”, schreef Vargas Llosa op een cynische toon. “Hij praat zijn gedrag goed met deze mooie paradox: ‘Ik loog, maar alleen om de waarheid te vertellen.’ Welke waarheid?”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234