Zondag 11/04/2021

Tom Vandyck verwondert zich over de kritiek op de president-elect van de VS

undefined

Barack Obama is niet de Europese president van Amerika

Tom Vandyck is Amerikacorrespondent van deze krant.

In het debat over het conflict in Gaza bleef één stem op de achtergrond: die van verkozen VS-president Barack Obama. Op zijn stilzwijgen kwam de jongste dagen veel kritiek, vooral vanuit Europa. Eergisteren doorbrak hij de stilte, zij het zeer voorzichtig: 'Het verlies van burgerlevens in Gaza en Israël stemt me diep bezorgd', zei hij, eraan toevoegend dat hij 'na 20 januari heel wat over de zaak te zeggen' zal hebben. Onze Amerikacorrespondent Tom Vandyck verklaart zijn relatieve terughoudendheid.

O verassing, Obama is een Amerikaan. Met het uitbreken van het conflict in Gaza wendde hij niet zijn zilveren tong aan om met een gevleugelde boodschap van hoop en saamhorigheid miraculeus een einde te maken aan het vechten. Wel integendeel. Obama hield het bij een resoluut 'geen commentaar' en is sindsdien niet van die lijn afgeweken. Verder dan een verklaring eergisteren dat hij "diep bezorgd" is over het verlies van burgerlevens in Gaza en Israël ging hij niet.

Dat tot ontsteltenis van allerlei kringen in Europa. Daar had men erop gerekend dat er met Obama een zielsverwant verkozen was in de VS. Met een beetje meeval, verhoopten sommigen, zouden ze in Obama een bondgenoot vinden in het stilaan dwangmatige anti-Israëlische en zelfs anti-Joodse denken dat in Europa steeds meer hoogtij viert.

Maar zie: Obama is niet de Europese president van Amerika. Hij houdt zich aan de regel dat verkozen presidenten hun mond houden over buitenlands beleid tot ze daadwerkelijk in het Witte Huis zitten. De politiek houdt op waar de oceanen beginnen, luidt het devies. In het buitenland scharen Amerikaanse politici zich achter de vlag, hoezeer ze binnen de grenzen ook met elkaar van mening verschillen.

Obama voerde op een persconferentie in Washington maandag nog een goeie reden aan om voorlopig te zwijgen over Gaza. "Als het op buitenlands beleid aankomt", zei hij, "is het bijzonder belangrijk om vast te houden aan het principe dat er maar één president tegelijkertijd is, want er zijn op dit moment delicate onderhandelingen aan de gang en we kunnen ons niet permitteren dat er twee stemmen uit de VS komen wanneer er zoveel op het spel staat."

Voilà. Het is natuurlijk makkelijk om nu al ronkende statements te eisen van Obama, maar als je zelf op de stoel zit waar elk woord uit je mond leven en dood kan betekenen denk je wel twee keer na.

Je kunt Obama natuurlijk met reden vragen waarom hij zich wel uitsprak over de aanslagen van november in Mumbai, maar dat is nu eenmaal een veel neutraler conflict, waarin blunders binnenlands minder explosief zijn voor hem. Noteer ook dat hij weliswaar de aanslagen zelf principieel veroordeelde, maar zich niet uitsprak over de voor de VS te volgen lijn in de gespannen relatie tussen India en Pakistan.

Obama heeft als politicus het grote talent dat hij een spiegel is voor de ziel van zijn toehoorders. Mensen zien zichzelf in hem. Dat levert hem ongemeen veel steun op, maar het zorgt ook voor wishful thinking over wie hij eigenlijk is. Dat geldt voor linkse Amerikanen en voor Europeanen, maar bijvoorbeeld ook voor Arabieren. Getuigde daarvan de boodschap van Ayman Al-Zawahiri, de nummer twee van Al Qaida die er in een boodschap over het Gazaconflict dinsdag zorg voor droeg om zijn eigen achterban in te peperen dat Barack Hussein Obama wel degelijk een Amerikaan is.

Dat is een van de weinige dingen waar Al-Zawahiri gelijk over heeft. Obama is een 47-jarige Amerikaan die elke week naar de kerk gaat, een machtspoliticus die zich uit de politieke krabbenmand van Chicago omhoog wist te werken en dus verre van een naïef lulletje rozenwater is. Hij bouwde zijn vroege presidentiële successen op zijn verzet tegen de oorlog in Irak, maar u doet er beter aan hem op zijn woord te geloven wanneer hij zegt dat hij geen pacifist is.

Obama kondigde eergisteren in Washington aan dat hij na zijn eedaflegging op 20 januari 'plenty' te zeggen zal hebben over Gaza. Hij zal moeilijk anders kunnen, als voornaamste internationale speler in het Midden-Oosten. Maar verwacht voor die tijd geen woord van Obama.

De Amerikaanse president-elect is een pragmaticus en een bijzonder gedisciplineerde politicus. Hij weet wel beter dan zich nu al klem te rijden door uitspraken te doen over een conflict waarin de mogelijkheid om zijn eigen agenda vooruit te helpen bijna nul is zolang George W. Bush in het Witte Huis zit, en de politieke en militaire situatie bovendien nog compleet kan veranderen tegen 20 januari.

Na die datum valt te verwachten dat Obama niet al te veel zal afwijken van wat er van een Amerikaanse president verwacht wordt. Hij zal pleiten voor de tweestatenoplossing die sinds George W. Bush de officiële Amerikaanse lijn is, maar hij zal de beste vriend van Israël blijven.

Toen hij afgelopen zomer het onder raketvuur liggende Israëlische plaatsje Sderot bezocht, schaarde hij zich al impliciet achter de huidige acties van Israël. "Als iemand met raketten schoot op mijn huis, waar mijn dochters slapen, dan zou ik alles doen wat ik kon om dat te doen ophouden", zei hij toen. "Ik zou verwachten dat de Israëli's hetzelfde doen."

Wie Obama voor een duif houdt, herinnert zich overigens best ook wat hij een paar dagen later zei in Berlijn. Toen riep hij Europa op om niet minder maar meer te doen in Afghanistan, waar hij de Amerikaanse militaire operaties wil opvoeren. Wie geschokt is dat Belgische F-16's daar bombardementsmissies uitvoeren, moet dus vooral niet de vergissing maken om te denken dat Barack Obama de eerste Europese president van Amerika is.

Na 20 januari zal Obama pleiten voor de tweestatenoplossing die sinds Bush de officiële Amerikaanse lijn is, maar hij zal de beste vriend van Israël blijven

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234