Zondag 08/12/2019

India Verkiezingen

Toiletten zijn hot verkiezingsthema in India

Wc in aanbouw in Gunjauly in het district Barabanki, Uttar Pradesh, India. Beeld MARLENA WALDTHAUSEN

Het was een van de beloften van premier Narendra Modi bij zijn aantreden in 2014: elk huishouden in India in 2019 zijn eigen wc. Heeft Modi zijn belofte gehouden? Het is een belangrijk thema bij de verkiezingen die vorige week van start zijn gegaan en die bepalen of Modi een tweede ambtstermijn krijgt.

Ze staan overal: kleine cementen bouwsels, op erven, achter huizen, langs sloten en akkers, soms drie, vier op een rij. Hier in Gunjauly, een dorp in de noordelijke Indiase deelstaat Uttar Pradesh, is duidelijk voortgang gemaakt met de campagne om elk gezin in India een eigen wc te geven.

Gunjauly is een door mosterdvelden omringd allegaartje van lemen hutten en bakstenen huizen, hier en daar zelfs met een verdieping erop. Op de erven van aangestampt leem pompen vrouwen water op en wachten buffels tot ze worden gemolken. Kinderen verzamelen zich om naar school te gaan. Een heel gemiddeld Indiaas dorp, en toch had niemand hier tot voor kort een wc.

Open defecation

De afgelopen maanden is daar verandering in gekomen, vertellen dorpsbewoners. Bij vrijwel alle huizen prijkt nu een wc. Vaak gebouwd door een aannemer, soms door de bewoners zelf, met subsidie van de overheid voor stenen en cement. “Niemand heeft ons ooit iets gegeven, maar Modi heeft voor wc’s gezorgd”, zegt Santi, een vrouw van 50 die dit keer op hem gaat stemmen.

Het is een van de troeven van premier Modi bij de Indiase verkiezingen die deze week zijn begonnen, en waarbij 900 miljoen kiezers zullen beslissen of hij een nieuwe termijn van vijf jaar krijgt. Bij zijn aantreden in 2014 beloofde Modi om 100 miljoen wc’s te bouwen. De Missie Schoon India (Swachh Bharat) – elk huishouden een eigen wc in 2019 – moet een eind maken aan de Indiase traditie van ‘open defecation’, je behoefte doen in de buitenlucht.

Iedere bezoeker van India kent het iconische beeld van rijen mensen die op het platteland in de ochtendnevel met een fles water de velden in lopen om de roep van de natuur te volgen. Of van sloppenbewoners massaal gehurkt langs de spoorlijn, mannen aan de ene, vrouwen aan de andere kant.

Open defecatie is onhygiënisch en ongezond. Elk jaar sterven in India meer dan 600.000 mensen, vooral kinderen, aan door slechte hygiëne veroorzaakte ziekten als diarree, dysenterie en tyfus. Maar voor vrouwen en meisjes is het ook ronduit onveilig. Die gaan uit gêne bij voorkeur ’s ochtends vroeg of ’s avonds laat in het donker op pad, en lopen dan risico op seksuele intimidatie of erger.

Boze bruid

Er zijn mooie verhalen van vrouwen die het niet meer pikten. Ene Sangeeta Mali uit Rajasthan dwong in 2015 een scheiding wegens ‘geestelijke marteling’ af omdat haar man haar geen wc gaf. Anita Narre weigerde als bruid bij haar echtgenoot in te trekken tot hij een wc voor haar bouwde, een zaak die het in 2017 schopte tot een Bollywoodfilm (Toilet: A Love Story).

Regeringen lieten het toiletprobleem decennialang op zijn beloop. Modi maakte er wel een speerpunt van (naast campagnes om plattelandsbewoners te voorzien van veilig drinkwater, elektriciteit en schone lpg-brandstof voor het koken). “Eerst moeten we wc’s bouwen, dan pas tempels”, zei hij bij de aftrap van zijn plan om heel India ‘open defecation free’ te maken in 2019.

Volgens Modi is de Schoon India-campagne een doorslaand succes. De premier beweerde onlangs dat sinds zijn aantreden al meer dan 90 miljoen van de benodigde 100 miljoen wc’s zijn gebouwd. Ruim 90 procent van de Indiërs zou nu toegang hebben tot een wc, vergeleken met 40 procent in 2014.

Gunjaulyin het district Barabanki. Soni en haar moeder bij de waterpomp voor hun huis. Beeld MARLENA WALDTHAUSEN

Regeringsgegevens uit 2018 lijken Modi’s bewering te bevestigen, maar een onafhankelijk onderzoek op het Indiase platteland wees volgens de BBC vorig jaar uit dat daar pas hooguit 77 procent van de mensen toegang had tot een wc. Van die gelukkigen gebruikte 93 procent hun wc ook geregeld.

Aardappelhok

Want met het bouwen van toiletten ben je er nog niet. De wc’s die gebouwd worden, werken vaak niet goed. Zo toonde een officiële inspectie enkele jaren geleden aan dat een kwart van alle wc’s in overheidsscholen defect was. En niet alle wc’s die werken worden gebruikt. Wie op het platteland een wc-deur opentrekt, komt daar geregeld een huisvoorraad aardappelen tegen.

In Jankipuram, een illegaal sloppenwijkje langs het spoor in Lucknow, de snel groeiende hoofdstad van Uttar Pradesh, staat al maanden een door de stedelijke overheid gebouwd nieuw toilettenblok dat nog niet werkt. En dus heeft er maar een dakloos gezin zijn intrek genomen. In het halletje hangt wasgoed te drogen, in de wc’s liggen matrassen en wat huisraad.

“Wij hebben toestemming om hier te wonen”, zegt Gita, een bedeesde vrouw van 22 met een kind. Ze hoopt dat de wc’s nog lang buiten dienst blijven, want anders moeten ze weg. Waar doen ze hun grote boodschap dan? “De mannen overal, en wij vrouwen daar.” Ze wijst naar het kanaal aan de overzijde van de weg, waar van takken en lompen provisorische hokjes zijn gemaakt.

Vieze luchtjes

Religieuze en culturele bezwaren staan het gebruik van wc’s soms in de weg. Open defecatie is een onbegrepen oeroude vorm van hygiëne, schreef de Indiase antropoloog Smita Yadav vorig jaar in The Guardian. Het gebeurt op afgebakende locaties en wordt altijd gevolgd door een douche. Voor veel Indiërs is juist een wc in of bij een huis waar ook wordt gewassen, gegeten en gebeden, onrein. Open defecatie houdt vieze luchtjes buiten.

Volgens critici is de Schoon India-campagne te veel gericht op het bouwen van zoveel mogelijk wc’s. “Het is te veel kwantiteit en te weinig kwaliteit. De succesvolle introductie en acceptatie van wc’s op het platteland vergt eerst en vooral een mentaliteitsverandering”, zegt Khalid Chaudhry, hoofd van de ngo Action Aid in Lucknow. “Je moet de mensen eerst leren in te zien dat wc’s echt hygiënischer en gezonder zijn. En daarna pas wc’s gaan bouwen.”

De Indiase premier Narendra Modi op een verkiezingsrally in Bhagalpur, in the Indiase staat Bihar. Beeld AFP

Modi’s aanpak, blijkt in Gunjauly, leidt ook tot misbruik, want er blijkt zoiets te bestaan als toiletfraude. Er zijn veel te veel wc’s in dit dorp. Bij een van de huizen staan tussen de buffels op het erf vier wc-hokjes. Vorig jaar zelf gebouwd en betegeld, zegt zoon des huizes Sanjay (25). Met subsidie van de overheid, 12.000 roepie (154 euro) per wc. “We hadden ze niet echt nodig”, licht hij na enig aandringen toe. “Maar ja, we konden het geld krijgen.”

Inspectie van de nieuwe wc’s in Gunjauly wijst op een nog groter probleem: het zijn allemaal standaard genummerde cementen huisjes met een porseleinen hurktoilet en een gat in de grond. Ze hebben, gebrek aan waterleiding of riolering, water of afvoer. Het zijn dus simpele latrines, gaten in de grond waar de feces zich ophopen om te composteren, tot de kuil vol raakt.

Pure symboliek

Dat is niet zonder risico’s. De wc’s staan in de dorpen nu vaak dicht bij de drinkwaterbron, meestal een handpomp – zó dichtbij dat ziektekiemen het water kunnen vervuilen, zeker tijdens de moesson. Het advies is minimaal 10 meter afstand te houden tussen wc en pomp, maar daar is op de erven meestal geen ruimte voor. Of de latrines isoleren, maar dat gebeurt zelden.

Het bouwen van miljoenen wc’s is zinloos als die geen stromend water hebben, zegt Chaudhry van Action Aid. “Het is pure symboliek. De enige oplossing is om waterleiding en riolering aan te leggen, maar dat is toekomstmuziek.”

Is Modi’s campagne Schoon India niettemin een succes? Vriend en vijand zijn het erover eens dat veel vooruitgang is geboekt, maar de doelen lijken niet gehaald. In 2017 deed de helft van de Indiërs zijn behoefte nog in de buitenlucht. Nu zouden 27 van de 36 deelstaten vrij zijn van buiten poepen. Maar dat zegt weinig. In Gujarat, eind 2017 schoon verklaard, bleek een jaar later 29 procent van de huizen nog geen wc te hebben. En onderzoek van januari dit jaar in Bihar, Madhya Pradesh, Rajasthan en Uttar Pradesh wees uit dat een kwart van de mensen met latrine er nog steeds buiten zijn gevoeg doet.

Propaganda

In veel dorpen is dan ook nog weinig veranderd. Zoals in Churghutawa, een armoedig gehucht van lagere kasten in de buurt van Faizabad, Uttar Pradesh. Terwijl in het grootste deel van de deelstaat officieel niet meer buiten gepoept wordt, hebben van de honderd huishoudens in dit dorp er maar vier of vijf een wc. Volgens de bewoners is dat de schuld van het gekozen dorpshoofd, de pradhan, die het dorp beroerd zou vertegenwoordigen bij hogere overheden.

Geen wc’s te bekennen ook in Sumamau Purwa, een slum in Lucknow bevolkt door moslimmigranten uit Assam die leven van het sorteren van vuilnis voor recycling. De bewoners betalen huur aan de eigenaar van het terrein, maar hebben geen andere voorzieningen dan één watertappunt en illegaal afgetapte stroom. “In onze oude dorpen in Assam krijgen ze wc’s van meneer Modi, maar wij niet, want dit is particulier terrein”, zegt woordvoerder Hussain Ali.

Schoon India lijkt daarmee een kenmerkend voorbeeld van de handige manier waarop Narendra Modi zijn hele moderniseringsproject Nieuw India aan de man brengt: met ambitieuze beloften – om 2,5 miljoen nieuwe banen per jaar te creëren, om de inkomens van boeren te verdubbelen in 2022, om de heilige rivier Ganges schoon te maken in 2020, om elk Indiaas gezin een eigen wc te geven – die bij nader inzien vooral propagandistische symboliek zijn.

Dankbare wc-bezitters

De Congrespartij, die in de oppositie zit, bestrijdt dat het Modi en zijn BJP waren die het sanitatieproject hebben bedacht. “Schoon India was een plan van de Congrespartij”, zegt Fatima Rafat op het partijkantoor in Lucknow. “Modi heeft het in 2014 overgenomen en de naam veranderd (van Nirmal Bharat in Swachh Bharat), om zelf met de eer te gaan strijken. Modi heeft zo wel meer projecten van ons gejat, zoals het banenplan en onze leningen voor kleine bedrijven.”

Zal Modi’s opzet slagen? Gaan alle dankbare wc-bezitters komende weken stemmen op de man die hen ermee verblijdde? Nasrin (35) in de sloppenwijk Jankipuram in Lucknow begint schamper te lachen. Het nieuwe toiletblok doet het niet en is te ver weg, zegt de moeder van vijf kinderen. Waarom zorgt Modi niet voor veel meer toiletten? En de enige handpomp in de slum doet het ook al niet goed. “Er kwam laatst een politicus die ons geld wilde geven als we gingen stemmen. Nu, als ze echt iets voor ons doen, dan gaan we stemmen!”

Een verboden ambacht

Zolang grote delen van India het moeten doen zonder waterleiding en riolering worden latrines met de hand geleegd door strontruimers. Van die beroepsgroep zijn er naar schatting 700.000, allemaal kasteloze dalits, meestal vrouwen. 

Hun ambacht, officieel allang verboden, is behalve smerig ook gevaarlijk. In de afgelopen tien jaar zijn zeker 1.800 latrinescheppers en rioolwerkers in giftige dampen gestikt. 

Premier Modi, die beloofd had het strontruimen tegelijk met de ‘open defecation’ dit jaar te zullen uitbannen, eerde de beroepsgroep in februari op het grote hindoefestival Kumbh Mela door van enkelen de voeten te wassen. Altijd weer die symboliek, zegt Khalid Chaudhry van de ngo Action Aid. “Sanitatie is een klassenprobleem, maar dat wordt niet aangepakt. Ze bouwen alleen maar zoveel mogelijk wc’s.”

Feest in het dorp. Beeld MARLENA WALDTHAUSEN
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234