Zondag 08/12/2019

Toiletten bracht hij al, nu de rest van de toekomst nog

Is er iets geks aan de hand met de verkiezingen van de Time-persoon van 2014? Helemaal niet. De in het Westen eerder onbekende Indiase premier Narendra Modi staat in de voorlopige poll aan de leiding en eigenlijk is dat niet meer dan logisch. Wie een natie van 1,2 miljard mensen naar een nieuw tijdperk wil stuwen, komaf wil maken met de verstikkende bureaucratie én bij de VN een lans breekt voor yoga, verdient vandaag de hoogste prijs van het jaar.

Oké, Poetin beschouwen we allemaal als de grote kanshebber om vandaag volgens de lezers van Time Persoon van het Jaar te worden (woensdag maakt de redactie de uiteindelijke keuze bekend). De Russische president begon in Oost-Oekraïne een oorlog die eigenlijk tegen Europa gericht is en waarbij in juli een vliegtuig met 298 passagiers uit de lucht werd geschoten. Poetin zou dan wel een negatieve keuze zijn, zeg maar de schurk van het jaar.

En als Poetin het niet wordt, zou je verwachten dat de hoofdredactie en de lezers van Time voor zekerheid gaan. Opnieuw Barack Obama. Of zijn Chinese collega Xi Jinping. Al was het maar omdat die twee vorige maand een historisch klimaatakkoord sloten dat de draconische CO2-uitstoot van hun economieën moet beperken zodat de wereld ternauwernood van de ondergang gered kan worden.

Maar de Time-verkiezing, die life te volgen is op de website van het Amerikaanse blad, gaat een heel andere richting uit. En hetzelfde geldt trouwens voor de eindejaarslijsten van andere invloedrijke magazines als Foreign Policy. Niet Poetin staat op kop. En ook niet Obama, paus Franciscus of Malala. Het is de in het Westen minder bekende Indiase premier Narendra Modi (63) die momenteel voor de eerste plaats gaat. Weliswaar nek aan nek met de betogers van het Amerikaanse stadje Ferguson. De kans dat de outsider van het jaar ook als persoon van het jaar wordt uitgeroepen, lijkt behoorlijk groot.

Grootste democratie

Aan de andere kant, zo vreemd is de keuze voor de Indiase premier nu ook weer niet. We hebben het hier over de nieuwe leider van een op de zeven aardbewoners. Na een verkiezingsslag die zes weken duurde en waarbij 800 miljoen mensen gingen stemmen, haalden Modi en zijn hindoe-nationalistische partij BJP een absolute meerderheid in het Indiase Lagerhuis: 282 van de 543 zetels. Het is de eerste keer in dertig jaar dat een premier van de grootste democratie ter wereld als een soort alleenheerser mag regeren. Het maakt van Modi de machtigste man van India sinds Indira Gandhi, de legendarische vrouwelijke premier die in 1984 werd vermoord. Eén persoon die 1,2 miljard Indiërs de weg mag wijzen: niet slecht voor een man die als tiener met zijn vader en broer een theekraampje had aan het station van zijn geboortestad Vadnagar. Alleen dat al is een verhaal waar niemand dit jaar omheen kan.

Maar er is nog meer aan de hand met Modi. Hij heeft alles in zich om de eerste Indiase premier te worden die qua stijl en persoonlijkheid ook appelleert aan een westers publiek, zeker aan de diaspora van miljoenen Indiërs die in de VS en Europa leven. Modi kan een publiek bespelen en beseft dat een leider, om op te vallen, regelmatig uit de toon moet vallen. Zo gebruikte hij zijn allereerste toespraak voor de Verenigde Naties om voor een internationale yogadag te pleiten. Hij omschreef yoga als "India's cadeau aan de wereld" en benoemde ondertussen al een minister van Yoga, die ook de export van ayurvedische medicijnen en homeopatische producten moet promoten - een markt die goed is voor honderd miljoen dollar.

De eerste Indiase premier die na de onafhankelijkheid van 1947 werd geboren, is heel erg 21ste-eeuws. En het is zijn grote missie om India eindelijk in de vaart der volkeren te stuwen, weg van de muffe jaren zeventig waaraan het land met zijn megacorruptie en stroeve bureaucratie nog vaak doet denken. Modi doet dat met een heilig geloof in de moderne technologie. Zo hield hij tijdens verkiezingscampagnes virtuele meetings waarbij hij met behulp van de allernieuwste 3D-hologramtechnologie levensecht op een podium stond. De Modi-onemanshow werd op 1.300 locaties aan miljoenen mensen getoond en daar kwamen dagelijks 2.500 technici aan te pas.

Modi gaat ook bijzonder hard op Facebook en Twitter - na Obama is hij 's werelds meest gevolgde wereldleider. Zijn overwinningstweet 'India has won!... Good times ahead' is een van de meest geretweete boodschappen van 2014. En het is misschien gênant voor de meeste Amerikaanse politici: maar ook in de VS heeft Modi veel meer volgers dan nationale grootheden als gedoodverfd Republikeins presidentskandidaat Chris Christie en Senaatsvoorzitter Harry Reid.

Zij die Modi's omnipresentie op de sociale media als oppervlakkig façadegedrag omschrijven, moeten toch even kijken naar wat hij met het biometrische Aadhaarproject aan het doen is. Met dit programma kunnen Indiërs in de toekomst door middel van een eenvoudige oogscan een bankrekening openen of een paspoort aanvragen. Hoewel Aadhaar niet Modi's uitvinding is, wil hij het programma wel in een stroomversnelling brengen. Nu zijn er al 690 miljoen Indiërs met een biometrische identiteit, tegen volgend jaar moeten dat er een miljard zijn. De grootste biometrische database ter wereld. Bedoeling is dat ook de corruptiegevoelige en arbeidsintensieve voedselbedelingen aan miljoenen armen vervangen worden door volwaardige sociale zekerheidsstelsels die dankzij de biometrische identiteit vlotter en eerlijker werken.

Big Brother

Nog zo'n toepassing van het Aadhaarproject is de website attendance.gov.in, waarmee Modi het massale absenteïsme in overheidsdiensten wil tegengaan. Ambtenaren die aan hun werkdag beginnen, passeren een biometrische prikklok waarna zij op een voor iedereen toegankelijke website als 'aanwezig' worden aangemeld. Zo kan elke Indiase burger voor 149 overheidsdiensten zien hoeveel ambtenaren er aanwezig zijn en wie er niet aan zijn bureau zit. Tegenstanders gewagen van Big Brothertoestanden, maar minstens evenveel Indiërs vinden Modi's oorlog tegen het absenteïsmemonster geweldig.

Toch wel fascinerend hoe één man een land met 1,2 miljard inwoners radicaal van koers wil doen veranderen. Ook de diepgewortelde sociale ziektes van het land wil Modi zo snel mogelijk weg. Nota bene op 15 augustus, de Indiase onafhankelijkheidsdag, confronteerde hij de Indiërs met hun taboes: de smerige straten vol vuilnis, de massale abortussen op vrouwelijke foetussen, de ronduit angstaanjagende verkrachtingsstatistieken.

Een van de meest opmerkelijke passages in zijn speech ging over toiletten. Over wc-potten praten terwijl de hele wereld luister: faux le fair. Maar Modi meende het. Hij vindt het onvoorstelbaar dat honderden miljoenen mensen in zijn land nog steeds langs de kant van de weg of in het veld hun behoefte doen. Hij heeft gezworen daar komaf mee te maken. Ondertussen worden her en der toiletblokken gebouwd, ook in de meest afgelegen streken.

'Met deze man wordt het echt wel anders' - Modi laat geen minuut voorbijgaan zonder dat hij die boodschap probeert duidelijk te maken. In India bestaat hiervoor trouwens al een begrip: de Modi Wave.

Die hervormingsgolf moet ook over de politieke wereld rollen. De regering-Modi ging van start met 44 ministers die - zo werd toch beloofd - op basis van competentie gekozen waren. Naar Indiase normen een bescheiden ploeg. In de vorige regering van premier Manmohan Singh zaten 79 ministers. En voor de meest corruptiegevoelige departementen zoals defensie en de spoorwegen stelde Modi absolute topministers aan.

Economisch dynamisme, anticorruptie, administratieve hervormingen, good governance, extra jobs, technologische omwentelingen. Modi wil het allemaal en hij wil het nu. En hij zegt bovendien bereid te zijn om een markt van 1,2 miljard consumenten open te stellen voor buitenlandse investeerders. Geen wonder dat zijn aaibaarheidsfactor onder wereldleiders zienderogen toeneemt. Werkelijk iedereen wil vriend zijn met Modi: de VS, Europa, China. Nog voor hij goed en wel verkozen was, omschreef aartsvijand Pakistan hem "als onze eerste keuze". Voor het eerst sinds heel lang hangt er tussen beide landen vrede in de lucht.

Dit alles leverde Modi een groots compliment op van The Economist. "Modi's indrukwekkende overwinning is India's beste kans ooit op welvaart." Modi's voluntarisme werkt trouwens aanstekelijk. Honderden miljoenen Indiërs gaan mee in de roes van optimisme. In India heerst een bijna euforisch nationalisme dat in september tot een hoogtepunt kwam toen de nationale ruimteorganisatie een sonde op zijn allereerste reis veilig en wel op de planeet Mars parkeerde. India deed daarmee beter dan de VS, Europa en Rusland, die pas na meerdere mislukte pogingen een ruimtetuig op de planeet konden laten landen. Modi kon het niet nalaten om te benadrukken dat zijn land niet enkel over de beste maar ook de goedkoopste ruimtetechnologie beschikte. "Dit kostte ons alles bij elkaar 74 miljoen dollar, goedkoper dan de sciencefiction-blockbuster Gravity."

Gaat alles dan beter dan ooit in India? Is Modi de man die eindelijk de toekomst naar India zal brengen? Heeft de premier dan geen défauts en schaduwkanten? Natuurlijk heeft hij die en in combinatie met zijn absolute macht zouden ze wel eens gevaarlijk kunnen zijn. Zelf wil hij er zo weinig mogelijk over praten, maar Modi draagt een besmet verleden met zich mee dat maakt dat wereldleiders steeds op hun hoede zullen zijn met hem. In 2002 kwam hij als premier van de deelstaat Gujarat in opspraak toen daar pogroms tegen moslims uitbraken die het leven kostten aan tweeduizend burgers. Internationale mensenrechtenorganisaties stelden Modi medeplichtig aan de moordpartijen en het minste wat gezegd kan worden is dat de premier toen heel weinig heeft gedaan om het geweld te stoppen. Tien jaar lang was Modi hierdoor een internationale paria. De VS weigerden hem al die tijd een visum te verlenen.

Bittere pil

Nu hij premier van India is, is hij opnieuw salonfähig. Maar zowel in Brussel, Washington, Peking als Islamabad vragen leiders zich af hoe Modi zich tot de 165 miljoen moslims in zijn land zal verhouden. De bekende Indiase econoom en Nobelprijswinnaar Amartya Sen ziet het niet goed komen. "Onder Modi kunnen minderheden zich niet veilig voelen." Niet dat Modi zich al schuldig maakte aan religieus haatproza, maar er waren al wel enkele onrustwekkende signalen dat een verzoening met de moslimgemeenschap er nooit zal komen. Zo stelde Modi's integratieminister voor dat alle Indiërs zich voortaan best als hindoe zouden omschrijven omdat dit de nationale eenheid zou versterken. Hoewel die bizarre uitspraak bij moslims op ongeloof en woede werd onthaald, weigerde Modi zijn minister terug te fluiten.

Amartya Sen heeft trouwens nog op een ander vlak kritiek op de nieuwe premier. Sen twijfelt er sterk aan of de Modirecepten wel zullen werken voor de meerderheid van de Indiërs. De Nobelprijswinnaar verwijst naar de economische resultaten die Modi als premier van Gujarat boekte. Die waren goed voor de hogere en middenklasse, maar ze lieten de armen aan hun lot over, concludeert Sen. Hij wijst erop dat na dertien jaar Modipremierschap nog steeds een kwart van de kinderen in Gujarat ondervoed is en 44 procent aan ondergewicht lijdt.

Zulke kritiek krijgt steeds meer navolging waardoor de prille Modi-euforie een knak krijgt. Een aantal eerste misstappen lijken dat gevoel te versterken. Modi's belofte om met een vrij kleine, competente ploeg ministers te werken, is bijvoorbeeld al achterhaald. De premier benoemde onlangs 21 extra ministers van wie er 8 ernstige problemen hebben met het gerecht en verdacht worden van moord en het aanstoken van rellen. Een premier die met extra ministers van dubieuze kwaliteit allerlei belangengroepen en regionale krachten wil tevreden stellen - het is een oud probleem in India en Modi lijkt er niet aan te ontsnappen.

Potentiële westerse investeerders kregen ook al een bittere pil te slikken toen ze hoorden dat beloofde marktopeningen in sectoren als verzekeringen, spoorwegen en defensie voorlopig niet doorgaan.

Niet dat dit alles magazines als Time en Foreign Policy moet weerhouden om Modi persoon van het jaar te maken. Wat de premier met zijn ontwakende supermacht/ontwikkelingsland probeert te doen, is sowieso indrukwekkend. Maar het is nog te vroeg om te weten of de Man van 2014 zich zal ontpoppen tot de held van 1,2 miljard zielen, een mediocre figuur die snel vergeten zal worden of een autocraat à la Poetin. India has won!... Good times ahead? Afwachten maar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234