Donderdag 17/06/2021

Toeristen, de achtste plaag van Egypte

Toeristen. Sommigen rollen er de rode loper voor uit, anderen zouden ze met waterkanonnen en pepperspray bestrijden. Rome en Barcelona zijn twee steden waar deze botsende attitudes botsen. Het sluimerende conflict wordt op scherp gesteld door een nieuw soort

toerist: de zuipende citytripper die historisch erfgoed vooral interessant vindt om tegen te urineren. Het is allemaal de schuld van Ryanair. Of toch niet?

Door Erik Raspoet

Het is een bekend cliché: reizen brengt mensen dichter bij elkaar. Het Amerikaanse echtpaar dat deze week in Rome slaags raakte met een centurio, denkt daar wellicht anders over. Het zal je ook maar overkomen. Tijdens een bezoek aan het Colloseum lieten ze zich fotograferen met een centurio. Voor wie zijn Asterix niet heeft gelezen: een centurio is een als Romein verklede Romein, met dien verstande dat hij is uitgedost als een honderdman uit de tijd van Julius Caesar. Wat deze figurant bezielde is nog onduidelijk, volgens ooggetuigen ging hij door het lint toen de Amerikanen hem een fooi aanboden als dank voor bewezen diensten. Feit is dat hij zijn helm en zwaard gebruikte om wild om zich heen te slaan. Voor de Amerikaanse toeristen eindigde de Rometrip bont en blauw in een ziekenhuis. En dan mochten ze nog van geluk spreken dat het zwaard van plastiek was.

Natuurlijk was het maar een geïsoleerd incident. Toch kan men de raid op Amerikanen ook beschouwen als de exponent van een sluimerend conflict. Het botert niet tussen autochtonen en toeristen die steeds massaler naar Rome afzakken. Volgens prognoses zullen ze dit jaar met zo'n 20 miljoen de Eeuwige Stad bezoeken. Het is evenwel niet het aantal als wel het gedrag van die toeristen dat de bewoners van het historische centrum op de kast jaagt. Lange tijd was Rome een droombestemming voor culturele meerwaardezoekers. Restanten van het Romeinse imperium bezoeken, musea uitpluizen, aanschuiven bij de Sint-Pietersbasiliek, zich vergapen aan barokke kerken en palazzi. De modeltoerist liet zich zelden betrappen zonder een vuistdikke reisgids onder de arm. 's Avonds zag hij de geleverde inspanningen bekroond met een bezoek aan een van de weergaloze ristorantes of trattoria's waar Rome zo rijk aan is. Dat soort toeristen bestaat nog altijd, maar hun monopolie is intussen doorbroken door een specimen dat met heel andere intenties naar Rome afzakt. Het woord nachtbraken mag hier vrij letterlijk worden geïnterpreteerd.

Inderdaad, Rome wordt onder de voet gelopen door fuifnummers die meer in disco's en nachtclubs dan in het Forum Romanum of het Pantheon geïnteresseerd zijn. In een artikel in de International Herald Tribune werd met een beschuldigende vinger naar lagekostenmaatschappijen zoals Ryanair en EasyJet gewezen. Hun spotgoedkope vluchten zuigen budgettoeristen aan, die in Rome vooral een decor zien om eens flink uit de bol te gaan.

In Trastevere, het middeleeuwse centrum van Rome, zijn ze het nachtelijke lawaai en vandalisme intussen spuugzat. Bewoners hebben bij wijze van protest witte lakens over hun balkon gedrapeerd. Het is echter zeer de vraag of het stadsbestuur zal ingaan op hun eis voor drastische maatregelen. Ook hier is toerisme een van de voornaamste bronnen van inkomsten. Enkele toonaangevende architecten en heemkundigen waarschuwen nochtans voor de gevolgen van het massatoerisme. De stad dreigt haar ziel te verliezen en te veranderen in één groot themapark.

Zijn toeristen de achtste plaag van Egypte? Met de massale volksverhuizingen van de komende weken voor de deur is men geneigd affirmatief te antwoorden. De malaise in Rome is alleszins geen unicum. Neem nu Barcelona, nog zo'n stad met een grandioos patrimonium en een verbluffend cultuuraanbod.

De Catalaanse hoofdstad staat echter evenzeer bekend voor haar bruisende nachtleven, en dat hebben ze in de historische wijk barrio Gótico geweten. "Het is niet meer te harden", zegt Quico, een bewoner die zelf een toeristenkamer verhuurt. "Overdag is het de drukte. De barrio Gótico is een buurt met smalle straatjes, je geraakt er niet meer doorheen met al die toeristen. 's Nachts is helemaal onhoudbaar. Het loopt vol dronken buitenlanders. Roepen, tieren, zingen, het is hier iedere nacht feest. Als je 's morgens opstaat, walmt de urinegeur te tegemoet.

"Barcelona is altijd een populaire bestemming geweest, maar de jongste twee jaar zien we een verschuiving in het publiek. Steeds meer budgettoeristen, vooral Amerikanen, Engelsen, Belgen en Italianen. Het gros van die mensen komt via Ryanair, daarover bestaat geen twijfel. Je merkt hun invloed al op het straatbeeld, er komen steeds meer snackbars en fastfoodrestaurants. En natuurlijk Irish pubs, dat is voor mij hét symbool van het nieuwe budgettoerisme in Barcelona."

Voor Jean-Michel Decroly is toerisme meer dan een vrijetijdsbesteding. Als ULB-professor menselijke geografie bestudeert hij al jarenlang het gedrag van de reizende medemens. "De opkomst van goedkope luchtvaartmaatschappijen heeft het toerisme van aanzien doen veranderen", stelt ook hij vast. "Waarom trokken budgettoeristen vroeger naar bestemmingen zoals Ibiza of Mallorca? Omdat die door goedkope chartermaatschappijen werden bediend. Steden waren alleen via dure lijnvluchten bereikbaar, ze waren het privilege van een elitair en rijker publiek. Dankzij maatschappijen zoals Ryanair liggen steden nu ook op het parcours van de budgettoerist. Lagekostenmaatschappijen zijn intussen al goed voor 20 tot 25 procent van alle zetels op intra-Europese vluchten, dat is enorm.

"De instroom van budgettoeristen is in sommige steden dan ook vrij massaal en dat veroorzaakt hier en daar wrevel. Op sommige plaatsen werden al maatregelen getroffen. In Venetië bijvoorbeeld is het verboden om met een blikje bier op straat te lopen. Ook rondlopen met ontbloot bovenlijf mag niet meer. "Venetië is trouwens een interessante case. De autochtone bevolking is de voorbije decennia met de helft gedaald, omdat het toerisme de vastgoedprijzen onbetaalbaar heeft gemaakt. Ook is een pervers effect van toerisme."

Toch haast Decroly zich om de wrevel te relativeren. "Het beeld is altijd divers", zegt hij. "Wie van het toerisme leeft, zul je niet horen klagen over de drukte. Ik herinner me een interessante studie van de KU Leuven over de houding van de Bruggelingen jegens het toerisme. Al wie rechtstreeks of onrechtstreeks profiteerde, reageerde gunstig. Een zus of een neef die in een hotel werkte, het volstond al voor een positieve attitude. Wie daarentegen uitgesproken negatief reageerde waren de fietsers, die grote hinder ondervinden van de drukte. Dat is natuurlijk vaak het probleem in steden. Alle toeristen hokken samen in het historische centrum, dat vaak maar een zakdoek groot is."

Brengt toerisme de mensen en volkeren dichter bij elkaar? "Toerisme verandert de mensen", zegt Decroly. "Het verplicht hen tot een confrontatie met een andere wereld. Of dat echt tot een toenadering leidt? Niet als toeristen zich in een vakantiedorp opsluiten of als ze zich in groep verplaatsen. Maar zelfs in die omstandigheden doet het toerisme iets met de mens. Volgens antropologen is de toerist iemand die vakantie neemt van zichzelf. Op reis overschrijdt hij normen die hij thuis respecteert, met alle gevolgen van dien. Transgressie, heet dat. Het kan zich vertalen in exhibitionisme, zich kleden op een manier die niet is aangepast aan de lokale zeden. Of dat kan ontaarden in liederlijk gedrag."

In Brugge zijn ze zich van geen probleem bewust. Vorig jaar noteerde de stad 1,3 miljoen overnachtingen op een totaal van 3,5 miljoen bezoekers. "En dat aantal mag nog gerust stijgen", zegt schepen van Toerisme Jean-Marie Bogaert. "Vooral in de periode van november tot maart zit er nog veel rek, we gaan daar een campagne rond voeren. Ryanair? Dat is een zegen voor een stad als Brugge. Wist je dat 14 procent van de passagiers op Charleroi in Brugge komt overnachten? Dat zijn klanten waar niets op aan te merken valt. Vroeger kregen we daar wel eens klachten over, toen Ryanair nog op Oostende vloog. Maar die verbinding lokte een ander publiek. Dat waren dagjesmensen, Engelsen die 's morgens arriveerden en 's avonds ladderzat terug naar huis vlogen. Ik zou de huidige Ryanairreizigers geen budgettoeristen durven te noemen. Ze vliegen misschien goedkoop, maar ze betalen flink om te overnachten in Brugge. Nee, als ik aan budgettoeristen denk, dan zijn dat vooral Fransen die hier met de auto of met de trein arriveren."

Ook de uitbaatster van een budgethotel in hartje Brugge (de naam mag niet in de krant) wil niet op de Ryanairpassagiers schieten. "Doorgaans nette mensen", zegt ze. "Als het over wangedrag gaat, maken wij een ander soort onderscheid. In het voorseizoen krijgen we een mooi publiek, maar vanaf half juni zie je een kentering. Eerlijk gezegd, bij sommige nationaliteiten houden we ons hart vast. Engelsen zuipen, maar Spanjaarden en Mexicanen zijn nog erger. Die drinken niet alleen, ze zijn ook erg vuil en onbeschoft.

Ach, je leert je pappenheimers kennen. Uit Nederland krijg ik wel eens een reservatie voor 'zeven nette Nederlandse jongens'. Namen worden niet gegeven, vaak is het de moeder van een van die zeven nette jongens die belt. Dan zeg ik meestal volzet, want ik weet wat nette Nederlandse jongens onder elkaar doen. De laatste keer kon ik het braaksel van beneden tot op de kamer volgen."

Wordt Brugge door het massatoerisme onder de voet gelopen? "Alles went", zegt de hoteluitbaatster. "De stad ligt er in de zomer wat vuiler bij en je moet 's nachts geen bloembakken laten buiten staan, of ze liggen 's anderendaags leeg gekieperd op de grond. Maar dat is een tol die we graag betalen."

Op reis overschrijdt de toerist normen die hij thuis

respecteert,

met alle gevolgen

van dien

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234