Zondag 19/09/2021

InterviewToerisme-expert Bart Neuts

Toerisme-expert Bart Neuts: ‘Je merkt het, reizen is nu al duurder’

Bart Neuts, onderzoeker geografie en toerisme (KU Leuven), gelooft niet dat een coronacrisis alles in één klap zal veranderen. Al ziet hij wel kleinere verschillen in ons reisgedrag. Beeld Wouter Van Vooren
Bart Neuts, onderzoeker geografie en toerisme (KU Leuven), gelooft niet dat een coronacrisis alles in één klap zal veranderen. Al ziet hij wel kleinere verschillen in ons reisgedrag.Beeld Wouter Van Vooren

We gaan weer op vakantie. En rompslomp met coronapaspoorten of kleurcodes houdt ons niet tegen. Heeft de pandemie op toeristisch vlak dan wel iets veranderd? ‘Topbestemmingen willen zo snel mogelijk naar business as usual’, zegt toerisme-expert Bart Neuts (KU Leuven).

Wie het afgelopen anderhalf jaar met toerisme-experts sprak, kreeg het gevoel dat de coronacrisis tot een grote ommezwaai zou leiden. Zowel binnen de sector als bij de reizigers zelf. Voor de crisis klaagden topbestemmingen als Venetië, Barcelona of Dubrovnik steen en been dat de steeds groter wordende toevloed aan toeristen onhoudbaar werd. Door corona ontdekten ze opnieuw de geneugten van een stad zonder toerist. In beroemde kanalen van Venetië waren er vorig jaar zelfs dolfijnen te zien – een bericht dat meteen de hele wereld rondging.

Toch gelooft Bart Neuts, onderzoeker geografie en toerisme aan de KU Leuven, niet dat een coronacrisis alles in één klap zal veranderen. “Het klopt dat in de sector velen doorhadden dat de continue groei niet duurzaam was, en dat er limieten zijn aan de draagkracht van een bestemming. Tussen 2012 en 2018 is het internationaal toerisme met 40 procent gestegen. We spreken over 1,4 miljard reizigers, die nogal vaak naar dezelfde bestemmingen gaan. Maar wat we nu zien, is dat men net op die topbestemmingen zo snel mogelijk weer naar business as usual lijkt te willen.”

Waaraan ligt dat?

Bart Neuts: “Het is heel dubbel. Aan de ene kant weet je dat er een meer duurzame vorm van toerisme moet zijn, maar om daar te komen moet je eigenlijk stelselmatig je economische basis veranderen en andere sectoren aantrekken dan toerisme. Zoals in Venetië. Daar zijn vijfduizend mensen direct tewerkgesteld door het cruisetoerisme, met daarbij nog eens een vergelijkbaar aandeel dat indirect afhankelijk is van de toeristen. Als je daarvan wilt afstappen, moet je die mensen op een andere manier kunnen tewerkstellen.

“Ik sprak onlangs nog met collega’s in Nederland. Die gaven aan dat Amsterdam, toch een stad die al kreunde onder de massa toeristen, nu een miljoenencampagne wil opstarten om toeristen terug naar de stad te krijgen.

“Ik vergelijk het soms met Ford Genk. Daarvan wist men ook al jarenlang dat de assemblage geen duurzame toekomst in ons land had. Dat moment werd door onderhandelingen met Ford stelselmatig een of twee jaar uitgesteld. Maar het was pas op het moment dat het definitief werd, dat er uiteindelijk echt werk gemaakt werd van een transformatie van de economie.

“We zien in de coronacrisis dat de financiële middelen vooral ingezet werden om cashflowproblemen op korte termijn op te vangen en dus te voorkomen dat ondernemers overkop gingen, maar niet in het veranderen van de sector. Waardoor een hoop mensen nu nog altijd helemaal afhankelijk blijven van die toeristen.”

Ziet u dan helemaal geen aanzet tot verandering op dit moment?

“Hier en daar merk je wel dat men probeert om het type toerist dat naar de bestemming komt te veranderen. Sommige bestemmingen geven in hun campagne aan dat ze zich meer richten op kwaliteit dan op kwantiteit. Dat kan gaan om toeristen die economisch meer bijdragen, zoals Nieuw-Zeeland probeert. Maar het kan ook gaan om toeristen die meer verdieping zoeken.

“Het is een trend die al voor corona bezig was. Ook Amsterdam bijvoorbeeld probeert andere toeristen aan te trekken door ook de stad te veranderen. Denk maar aan het weghalen van hun red light district uit het centrum en het weren van cannabis- en toeristenwinkeltjes. Zo proberen ze een ander soort toeristen aan te trekken, die minder problematisch zijn voor lokale inwoners en omgeving.

“Maar je kan dat wel willen, je hebt het nooit volledig in de hand. Een reputatie die je jarenlang hebt opgebouwd, zal niet van vandaag op morgen gewijzigd worden omdat je je marketingcampagne hebt aangepast. Dat gaat nog vele jaren duren.”

In de Nederlandse krant Trouw stond onlangs een bericht dat de Costa del Sol zich wil richten op de lgbtq+-gemeenschap én op hondenliefhebbers.

“Dat is wel heel specifiek, ja. Het is wellicht een voorbeeld van hoe je misschien niet meteen minder toeristen aantrekt, maar wel een ander type. Zoals de lgbtq+-gemeenschap, waarvan ze denken dat die wat meer geld kunnen uitgeven en op zoek zijn naar een ander soort ervaring. Naar een gastvrij oord ook; die mensen zullen niet meteen naar Hongarije op vakantie willen.

“Die herprofilering is al een tijdje bezig. Denk maar aan Ibiza, waar men naast het partytoerisme ook het ecotoerisme heeft uitgebouwd en nu die twee producten op hetzelfde eiland probeert aan te bieden.”

Zijn wij als toeristen veranderd door corona? Proberen we meer massa’s te vermijden en gaan we bijvoorbeeld eerder een vakantiewoning met privézwembad boeken in plaats van een druk hotel, een overvol strand of vakantiepark?

“Je merkt inderdaad een verandering, al is het moeilijk te voorspellen of die verandering blijvend zal zijn. Toerisme Vlaanderen heeft recent nog een onderzoek uitgevoerd bij toeristen uit de voor Vlaanderen belangrijkste herkomstlanden, met de vraag: hoe wordt er in de toekomst op reis gegaan? Uit hun bevraging blijkt dat tussen de 20 en 30 procent zegt meer geneigd te zijn voor een individuele logiesvorm te kiezen. Een vakantiewoning waar ze zelf kunnen koken, bijvoorbeeld. Het stedelijke toerisme verliest ook tien procentpunten aan populariteit ten voordele van groenere bestemmingen. Veiligheid speelt op korte termijn dus duidelijk een rol.”

Zal ook het ‘corona-imago’ van een land een rol spelen? Willen we nog wel naar een land waar de crisis niet goed is aangepakt of het gezondheidssysteem zware mankementen vertoonde?

“Dat zal vermoedelijk een rol spelen. Je hebt het liever niet aan de hand dat je toch corona oploopt op vakantie en in pakweg Brazilië in een ziekenhuis terechtkomt. Landen die problemen hebben gehad met een tekort aan ventilatoren, een tekort aan zuurstof, die zullen dit vermoedelijk nog lang meedragen. Het lijkt er nu wel op dat we met de vaccinaties de hospitalisatiegraad onder controle zullen krijgen. Maar Covid-19 helemaal de wereld uitbannen, zal nog niet voor de eerste jaren zijn.”

Zal reizen duurder worden?

“Dan denk ik wel. Dat is nu al te merken. Ik heb kennissen die regelmatig naar Nieuw-Zeeland vliegen. Het vliegtuigticket is nu al drie keer zo duur als vroeger. Dat is ook ergens logisch. Omdat een luchtvaartmaatschappij met een veel beperktere capaciteit vliegt, maar nog altijd dezelfde kost heeft.

“En dat zal zeker spelen op intercontinentale vluchten, want daar wordt een groot deel van de winst geboekt in business- en first class. Maar zakenreizen zijn helemaal in elkaar gestort. Na de SARS-crisis, maar ook de financieel-economische crisis, zagen we dat het pleziertoerisme sneller weer opgepikt werd dan het zakentoerisme.

“Er zijn ook nog andere prijsstijgingen. Toen hun vakantie wegviel, hebben heel wat mensen vorig jaar vouchers gekregen. Ik hoorde onlangs dat in Nederlandse vakantieparken je dit jaar wel je voucher kan gebruiken, maar dat de prijs voor een verblijf verdubbeld is ten opzichte van vorig jaar. Dus betaal je eigenlijk toch twee keer je verblijf.

“Je ziet het ook in het Verenigd Koninkrijk. Door de deltavariant zijn er voor Britten niet veel mogelijkheden om op reis te gaan en reizen ze dus in eigen land. Daar zijn de prijzen ook gigantisch gestegen. Een weekje in Cornwall kost nu ongeveer evenveel als een weekje all inclusive aan een Spaanse costa. Als de vraag naar binnenlands toerisme verhoogt en er is weinig concurrentie van buitenlandse markten, dan stijgt de prijs. Zeker daar de sector een jaar lang amper omzet heeft kunnen draaien, en dus snelle compensatie wil.”

Bart Neuts: 'Als we duurzamer willen werken, moeten we de multinationals vooral niet de policy laten bepalen.' Beeld Wouter Van Vooren
Bart Neuts: 'Als we duurzamer willen werken, moeten we de multinationals vooral niet de policy laten bepalen.'Beeld Wouter Van Vooren

Hoe staat die sector er nu voor? In heel wat landen zijn er tijdens de crisis steunmaatregelen gegeven, die nu weer worden afgebouwd.

“De sector heeft uiteraard gigantische verliezen gelezen. Voor 2020 wordt die wereldwijd geschat op 4,2 triljoen dollar. In Vlaanderen alleen al is sprake van 17 miljard euro omzetverlies.

“We zien wel een groot verschil tussen de verschillende continenten. In Europa lag het jobverlies in de toeristische sector een stuk lager dan in andere continenten. De World Travel & Tourism Council schat dat er net geen 10 procent jobs verloren gingen. In Noord- en Latijns Amerika ligt dat rond de 25 procent. Je ziet dus dat de steunmaatregelen in Europa ervoor hebben gezorgd dat de tewerkstelling vrij goed beschermd werd.

“Maar dat is de korte termijn. Ook hier: het zal wellicht nog jaren duren vooraleer we opnieuw op het niveau van 2019 zullen zitten. Zeker het internationale toerisme zal zich een stuk trager herstellen. Het risico is dat er op langere termijn dus nog meer faillissementen komen. Of dat kleine spelers overgenomen worden door de grotere, die de crisis beter doorstaan hebben. En dat is niet echt waar we naartoe willen, denk ik. Als we duurzamer willen werken, moeten we de multinationals vooral niet de policy laten bepalen.”

Heeft Europa deze crisis goed aangepakt? Er is nu een coronapaspoort dat reizen binnen Europa makkelijker moet maken.

“Ik was blij verrast dat het paspoort er al op 1 juli was. Al je ziet hoelang sommige andere initiatieven op zich laten wachten, dan dacht ik dat we hier eerder in september of oktober over zouden spreken. Maar Europa blijft een moeilijk politiek verhaal. Het moest heel wat water bij de wijn doen om alle lidstaten over de streep te krijgen, waardoor je nog altijd wel landen hebt die individueel nog dingen mogen bepalen. Zoals toch quarantaineregels opleggen.

“Het blijft ook problematisch om met de huidige kleurcodes op reis te gaan. Dat is het grootste probleem van de sector: de onzekerheid over de kleurcodes. Denk maar aan de Duitsers die halsoverkop uit Portugal vertrokken omdat het een rode zone werd en ze anders in quarantaine moesten in Duitsland.”

Dat de zone rood werd, was toch normaal. Het aantal besmettingen steeg er aanzienlijk. Moeten we ons niet eerder de vraag stellen: willen we niet gewoon te vroeg al te veel?

“Ja, daar heeft u wel een punt. Al heb ik ook wel begrip voor de nood van mensen aan het terugkrijgen van een beetje vrijheid. Het duurt al zo lang. Maar het zit hem soms ook in de perceptie. Als je op het EK ziet dat er in Hongarije 60.000 mensen samenzitten in een voetbalstadion en als er in mei aangekondigd wordt dat er ook in ons land mega-events toegelaten zullen worden in augustus, dan denkt een individu: mijn reis of citytrip zal nu ook het verschil niet maken.”

Waarom hebben we zo’n drang om uit te vliegen? Vorig jaar dachten velen dat de ‘staycation’ een blijvertje zou worden. Niet, dus.

“Voor ons Belgen speelt vooral het feit dat we een klein land zijn. Duitsers kunnen gerust in eigen land op reis gaan en in een heel ander klimaat, landschap en atmosfeer terechtkomen.

“Het is ook voor een deel gewenning. Twee generaties geleden was het helemaal niet zo evident om op vakantie te gaan. Maar op reis gaan werd almaar makkelijker. Je had de opkomst van de goedkopere vliegtickets, en ook de invoering van de euro speelde een rol. We hebben stelselmatig meer ervaring opgebouwd in het reizen. En hoe meer ervaring je hebt, hoe meer je op zoek gaat naar die nieuwe, unieke ervaringen.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234