Vrijdag 18/10/2019

Geweld

Toenemende wanhoop over bloedvergieten op Londense straten

Bloemen ter herdenking van de 18 jaar oude Israel Ogunsola, die vorige week werd vermoord in Hackney, in het noordoosten van Londen. Beeld EPA

Dit jaar werden al 53 mensen vermoord in Londen, vaak jongeren. Bendes houden er lelijk huis, zodanig zelfs dat een voormalige hoofdrechercheur stelt dat 'de politie de controle over de Londense straten heeft verloren'.

Ze stond die avond net iets te dicht te 'chillen' bij de verkeerde mensen. Enkele kogels, afgevuurd vanuit een passerende auto, maakten vorige week maandag een einde aan het leven van de 17-jarige Tanesha Melbourne-Blake uit Tottenham. Leden van een bende uit een nabijgelegen wijk plaatsten daags erna op sociale media een triomfantelijk bericht over de fatale schietpartij.

De dood van Melbourne-Blake was het dieptepunt in een week met meerdere steek- en schietpartijen in Londen. Het aantal moorden in de Britse hoofdstad staat dit jaar inmiddels op 53. De trieste cijfers tonen aan dat er in Londen in maart zelfs één moord meer is gepleegd – 22 tegen 21 – dan in New York, een unieke situatie. Een voormalige hoofdrechercheur van de Metropolitan Police zei eind vorige week dat zijn oud-collega's "de controle over de Londense straten hebben verloren". Sommigen roepen op tot een avondklok voor jongeren in risicowijken.

Hoofdcommissaris Cressida Dick heeft nu een team van 120 agenten naar notoire plekken gestuurd. Er liggen plannen klaar voor een Al Capone-benadering, waarbij verdachte lieden voor het minste of geringste van de straat kunnen worden geplukt. Dick wil ook dat er iets wordt gedaan aan Instagram- en YouTube-pagina's waarop bendeleden filmpjes, foto's en nihilistische muziek delen. Op die manier verheerlijken ze geweld of roepen ze ertoe op. Op het bezit van messen, revolvers en zoutzuur zal nog strenger worden gecontroleerd, onder meer door de herintroductie van 'stop and search'.

Dat omstreden fouilleerbeleid was door Theresa May in haar tijd als minister van Binnenlandse Zaken ingeperkt. Het probleem was dat met name zwarte jongeren de doelgroep waren, zodat het beleid als racistisch werd ervaren. Maar het zijn ook zwarte jongeren die zowel de daders als de slachtoffers zijn van het dodelijke geweld, dat nu vooral voorkomt in Noord-Londense wijken als Tottenham, Islington en, iets meer naar het oosten, Hackney en Walthamstow. Er zijn voldoende rapporten verschenen, bijvoorbeeld van het Centre of Social Justice, waarin staat dat het ontbreken van een vaderfiguur een belangrijke reden is waarom jongeren zich aansluiten bij bendes, als plaatsvervangende families.

Cruciaal voor een doelgericht fouilleerbeleid is dat de politie weet wat er in buurten speelt en probleemjongeren op zijn minst van gezicht kent. Juist die kennis is verloren gegaan met het sluiten van wijkbureaus en het verdwijnen van veel wijkagenten. De 'bobby on the beat' met zijn helm en vaderlijke lach is vervangen door agenten in scheurende politieauto's met oorverdovende sirenes. "De enige plek in Londen waar je nog steeds politie kunt zien patrouilleren, is rondom Parliament Square en Buckingham Palace. Ik vraag me af waarom", merkte commentator Simon Jenkins op in The Guardian.

'Schuld van de conservatieven'

De Londense burgemeester Sadiq Khan, die nog niet is gesignaleerd op plekken waar jongeren het leven hebben gelaten, heeft de schuld dan ook gelegd bij de politiebezuinigingen van de conservatieve regering. Critici wijzen erop dat Khan, als de uiteindelijke baas van het hoofdstedelijke korps, een halfjaar geleden wel negenhonderd agenten inzette bij het bestrijden van haatuitingen op het internet. Volgens criminoloog Anthony Gunter, die een boek over bendegeweld schreef, zijn het vooral bezuinigingen op de verzorgingsstaat, van jeugdhonken tot aanvullende studiebeurzen, die indirect hebben bijgedragen aan de geweldspiraal onder jongeren.

De moorden hebben geleid tot demonstraties. In Hackney kwamen woensdag jeugdwerkers, plaatselijke politici, bezorgde ouders en leden van kerkgenootschappen bijeen op de plek waar de 18-jarige Israel Ogunsola was doodgestoken, een jongen die op oudejaarsavond al een andere aanval had overleefd.

Ze richtten een groep op met de naam GANG (Guiding a New Generation). "Veel jongeren voelen zich nergens meer bij betrokken, voelen dat ze nergens bijhoren", zei Pauline Pearce, een kandidaat voor het burgemeesterschap in dit stadsdeel, in The Evening Standard. "Ze hebben geen band meer met de samenleving en dit is daar helaas het gevolg van."

Op de daaropvolgende avond werden er in Londen binnen anderhalf uur tijd vijf tieners en een volwassene neergestoken.

Hoe zit het met andere Europese hoofdsteden?

• Brussel: nooit minder moorden dan in 2017

Criminaliteitscijfers voor de eerste maanden van 2018 zijn niet voorhanden, maar er zijn in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest nog nooit zo weinig moorden gepleegd als in 2017. Sinds januari 2017 zijn er welgeteld 44 dossiers geopend: een laagterecord.

In 2016 waren dat er nog 46, het jaar daarvoor ging het om 60 moorddossiers en in 2014 om 87 moorden.

"In vergelijking met vorige jaren zien we een enorme daling van het aantal moorden die werden gepleegd in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest", zegt Gilles Dejemeppe, woordvoerder van het Brusselse parket. "In 2014 waren er nog 87 moorden, vorig jaar waren dat er dus nog de helft."

Een verklaring voor die daling heeft Dejemeppe niet meteen. "Ik ga ervan uit dat het te maken heeft met de extra aanwezigheid van politie en militairen in het straatbeeld van de hoofdstad. Voorts zijn er ook meer camera's op openbare plaatsen en maken burgers steeds vaker gebruik van de camera op hun smartphone. Dat schrikt potentiële moordenaars wellicht af."

Huizen en auto's zijn ook steeds beter beveiligd, en in risicowijken groeperen bewoners zich in buurtinformatienetwerken die bij onraad de politie verwittigen.

• Parijs: relatief veilig, behalve in de buitenwijken

Het rijke Parijs is een relatief veilige stad. De echte problemen doen zich vooral voor in het departement Seine-Saint-Denis. In de regio Parijs (stad en banlieue) werden in de afgelopen drie jaar 1,4 moorden per 100.000 inwoners gepleegd, exclusief de terroristische aanslagen van 2015. Vergelijkbaar met Londen, waar in dezelfde periode 1,45 moorden per 100.000 inwoners werden gepleegd.

In de buitenwijken van Parijs worden sommige buurten verziekt door drugshandel en bendevorming. Hier is het geweld altijd aanwezig. Onlangs gingen de leraren van een middelbare school in de voorstad Stains in staking nadat leerlingen waren bedreigd met een mes en een vuurwapen. Kort daarvoor was een andere leerling op het schoolplein mishandeld met een hamer.

De relatie tussen de politie en de inwoners van de banlieue is slecht. De politie laat zich weinig zien en als ze komt, opereert ze met groot machtsvertoon.

President Macron wil de buurtpolitie in ere herstellen, als eerste stap op weg naar betere verhoudingen. Ook hij weet dat er geen snelle oplossing is. De problemen zijn zo groot dat ze niet kunnen worden opgelost met een praatje van de wijkagent.

• Amsterdam: vooral jeugd pleegt schokkende misdrijven

Amsterdam is de laatste jaren veiliger geworden. Het aantal meldingen daalde met 5 procent naar 93.020, een laagterecord. In Amsterdam en omgeving kwamen vorig jaar 17 mensen door geweld om het leven, in drie gevallen was sprake van een liquidatie - 2 moorden per 100.000 inwoners dus. In 2016 vielen er nog 23 doden door geweld.

Justitie maakt zich wel zorgen over de woekerende onderwereldvete, met haar jonge, extreem gewelddadige daders. Zo werd eind maart de broer van een kroongetuige doodgeschoten en werd in januari een 17-jarige stagiaire dodelijk getroffen in een buurtcentrum, voor de ogen van andere kinderen. In 2016 legden criminelen een afgehakt hoofd neer voor een shishabar.

Sinds 2012 probeert de gemeente samen met wijkagenten veelplegers in beeld te houden. Door de reorganisatie van de Nationale Politie verdwenen er de afgelopen jaren wijkbureaus, maar volgens de politie blijven de wijkagenten toegankelijk. Amsterdam telt ruim tweehonderd wijkagenten die contact houden met de verschillende gemeenschappen in de stad. 

• Berlijn: criminaliteit daalt, geweld in stijgende lijn

Berlijn is geen Londen, ook niet op het gebied van moord en doodslag. Wel geldt de hoofdstad van Duitsland sinds 2016 als gevaarlijkste metropool van het land. De algemene criminaliteit daalde vorig jaar met 8,5 procent, tot 520.437 delicten. En dat terwijl het inwonertal flink groeit.

Berlijn is weer een stuk veiliger geworden, temeer daar het percentage van opgeloste misdrijven lichtjes steeg naar 44,2 procent. Jammer alleen dat het aantal delicten tot 2013 onder de 500.000 lag en het oplossingspercentage boven de 50.

Het zijn vooral de vermogensdelicten die afnemen, zoals tasjesdiefstal (min 39 procent) en inbraken (min 25). Bij de geweldmisdrijven is het beeld diverser. Het aantal levensdelicten (moord, doodslag of pogingen daartoe) daalt. Vorig jaar waren het er 91, het laagste aantal in tien jaar, ruim 2,4 per 100.000 inwoners. Het aantal dodelijke slachtoffers steeg wel, van 37 naar 40.

De frequentie van andere gewelddelicten neemt echter toe. Straatgeweld steeg met 16,7 procent, geweld in bus en trein met 8 procent, geweld tegen agenten met 5 procent. De politie wil het geweld aanpakken door zichtbaarder aanwezig te zijn op gevaarlijke plekken als de Kottbusser Tor en Alexanderplatz.

• New York: opnieuw zoals in veilige jaren 50

Eind vorig jaar ging de vlag uit in New York: 2017 was het minst moordlustige jaar sinds de Tweede Wereldoorlog. Er vielen 290 doden, wat neerkomt op 3,4 doden per 100.000 inwoners. "We zijn terug in de jaren 50", zei hoofdcommissaris James O'Neill in december. De stad is allang niet meer het Gotham van de jaren 80 en 90, toen er felle drugsoorlogen werden uitgevochten door bendes van straatjongeren. De drugs zijn er nog wel, maar het dieptepunt (2.245 doden in 1990) is een generatie geleden.

De straffen zijn strenger geworden; Rudolph Giuliani, burgemeester van 1994 tot 2001, stopte meer geld in een grotere en effectievere politiemacht, wat de pakkans vergrootte; ook werd de demografische bult van jonge (en potentieel criminele) New Yorkers kleiner. En de economie verbeterde zienderogen. In veel andere Amerikaanse steden is het geweld ook gedaald, maar Chicago lijkt nu op het New York van dertig jaar geleden.

De hoeksteen van de huidige misdaadbestrijding is het werken met wijkagenten. Of dat werkt is nog niet duidelijk. Het vertrouwen in wijkagenten is fragiel: met elke door de politie doodgeschoten (zwarte) New Yorker kan de politie opnieuw beginnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234