Maandag 18/11/2019

Toen was het ongewone plots heel gewoon

Drie wereldsterren samen garanderen niet per se artistiek succes. Als Robert Wilson in An Old Woman Willem Dafoe en Mikhail Baryshnikov regisseert is het resultaat echter pure magie. Ook al is het verhaal nauwelijks te volgen, laat staan na te vertellen. Net dat maakt het stuk zo mooi.

De tekst van An Old Woman werd geschreven door de Russische auteur Daniil Charms (1905-1942). De man was een vat vol tegenstrijdigheden. Hij haatte kinderen, maar kende desondanks succes met zijn kinderverhalen. Hij was echter vooral een schrijver die niet in schrijven geloofde. Toch niet in het soort schrijven dat de wereld in geuren en kleuren oproept alsof je er zelf bij stond.

Zijn verhalen lopen altijd vast op bizarre details die zomaar opduiken, een eigen leven gaan leiden en plots weer verdwijnen. In Een oude vrouw dringt zo een vrouw met een klok zonder wijzers bij de schrijver binnen. Daar valt ze dood, herrijst, sterft opnieuw en verdwijnt ten slotte spoorloos, net alsof de schrijver zich van haar probeert te ontdoen.

De schrijver lijkt zelf verbaasd over wat er uit zijn pen vloeit. Alsof de woorden buiten hem om hun incestueuze gang gingen. Toch merk je dat Charms soms zijn eigen ongerijmde gedachten neerpent. Gedachten die geen weldenkend mens zou durven op te biechten (dat je alle kinderen tetanus toewenst bijvoorbeeld).

Maar meestal weet je in een An Old Woman niet wat nu verzinsel, hallucinatie of 'werkelijkheid' is. De tekst is een wankel maar kleurrijk bouwsel van elementen die op fantastische wijze aan elkaar hangen. Net waar kinderen dol op zijn natuurlijk. Maar ook een kolfje naar de hand van de Amerikaanse theatermaker Robert Wilson die de tekst onder handen nam. Ook zijn stukken 'vertellen' nooit 'iets'. Met muziek, licht, objecten en acteurs tovert hij telkens weer een wereld tevoorschijn waar enkel zijn wetten tellen. Al lijkt het soms volstrekte onzin, het is onzin die klopt, omdat alle elementen zo precies en vormbewust op elkaar inspelen.

Verlopen clowns

Zeker als hij, zoals in dit stuk, kan rekenen op performers die hem precies volgen in zijn verbeelding. Mikhail Baryshnikov en Willem Dafoe staan er als twee verlopen clowns, in een zwart pak met te korte pijpen en een verfomfaaide das en strik. Hun gezicht wit geschminkt, met grote zwarte cirkels, als een bril, rond hun ogen en een vreemde krul in het haar. Een bizarre mengeling van Japanse no-acteurs met Duitse expressionisten uit het interbellum.

Een prachtig voordoek kondigt het stuk aan. De achtergrond is een oude gravure waarop twee spannen van acht paarden Maagdenburgse halve bollen uit elkaar proberen te trekken. Daarboven zijn vele fantastische kriebeltjes van beesten, objecten en figuren aangebracht. Een felgekleurde hond en dito paardenjockey zonder paard zweven voor het doek.

Roetsjbaan

Voor dat doek geven Dafoe en Baryshnikov op aanstekelijke melodietjes een vaudevilledansje ten beste. Alsof ze nooit anders deden. De objecten die ze aanvoeren vormen een expositie van de spullen die het stuk zullen bepalen. In de volgende scène zweven ze op een trapeze in het luchtledige, terwijl ze talloze malen, op steeds andere toon, spreken over knagende honger die hun denken en doen aanvreet (Charms stierf inderdaad de hongerdood in gevangenschap onder Stalin).

Van dan af staat alles klaar voor een roetsjbaan van ervaringen, met briljante licht- en klankeffecten. Plots waart de klank bijvoorbeeld door de zaal. Even briljant is het palet van de acteurs. Dafoe slaagt er zelfs in om zijn stem te laten stijgen en dalen alsof het een plaat was die nu eens sneller, dan weer trager draait. Toch merk je dat virtuoze nauwelijks op. Je hallucineert mee met het stuk, op tocht in een wereld waar nu eenmaal het onmogelijke doodgewoon is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234