Dinsdag 28/01/2020

Toen waren ze met tien

Al tientallen jaren gaan we ervan uit dat er slechts negen planeten rond onze zon draaien. Tot de ontdekking van Xena vorige week dat denkbeeld over ons zonnestelsel overhoop gooide. Al is het nog even wachten op de definitieve erkenning van die nieuwe planeet. Voor wie door de sterren het zonnestelsel niet meer ziet, hier een overzicht.

Mercurius

Baan: 57.910.000 km van de zon

Diameter: 4.880 km

Ontdekt: 3000 voor Christus

De Grieken gaven de planeet twee namen: Hermes als avondster en Apollo als ochtendster, hoewel ze goed genoeg wisten dat het om één en dezelfde planeet ging. De temperatuur van Mercurius, de dichtste planeet bij de zon, is de extreemste van ons hele zonnestelsel en varieert van -157 tot +527 graden Celsius. De dunne atmosfeer van de planeet bestaat uit atomen die door de felle zonnewind losgekomen zijn van de oppervlakte van Mercurius.

Venus

Baan: 108.200.000 km van de zon

Diameter: 12.104 km

Ontdekt: prehistorische tijd

De Grieken noemden haar Aphrodite, de Babyloniërs Ishtar, de godin van de liefde. Het is de helderste van alle planeten en het derde meest lichtgevende object na de zon en de maan. Soms wordt Venus gezien als de zusterplaneet van de aarde aangezien beide planeten ongeveer dezelfde grootte en hetzelfde gewicht hebben, al is de atmosfeer op Venus niet geschikt om leven te herbergen. Als er ooit water is geweest, dan is dat verdampt door de grote hitte. Temperaturen kunnen er oplopen tot 500 graden Celsius, voldoende om lood te doen smelten.

Jupiter

Baan: 778.330.000 km van de zon

Diameter: 142.984 km

Ontdekt: prehistorische tijd

Enorm grote planeet, meer dan twee keer zo groot als alle andere planeten samen en 318 keer groter dan onze aardbol. Genoemd naar de Romeinse koning van de goden, bij de Grieken bekend als Zeus. Jupiter is het vierde helderste object in ons zonnestelsel. Technisch gezien gaat het om een zogenaamde gasreus, een planeet met een zeer dense atmosfeer rond een rotsachtige kern. Jupiters opmerkelijkste eigenschap is de rode vlek, een wervelend en gasrijk hogedrukgebied dat zich ter hoogte van de evenaar bevindt.

Saturnus

Baan: 1.429.400.000 km van de zon

Diameter: 120.536 km

Ontdekt: prehistorische tijd

Galileo was de eerste persoon die erin slaagde om de ringen rond Saturnus door een telescoop waar te nemen. De oorsprong van de ringen is nog steeds een mysterie, al weten astronomen dat de ringen voortdurend vernieuwen, wellicht doordat grote asteroïden in ons zonnestelsel uiteenspatten. Hoewel het lijkt alsof de ringen een geheel vormen, bestaan ze uit ontelbaar vele kleine stukjes die elk in hun eigen baan rond de planeet zweven. Sommige stukjes zijn slechts enkele centimeters groot, andere hebben een diameter van verscheidene meters. Verder zweven nog 34 satellietmanen rond de planeet.

Pluto

Baan: 5.913.520.000 km van de zon

Diameter: 2.274 km

Ontdekt: 1930

De verst afgelegen planeet in ons zonnestelsel, tot vorige week althans, en ook de kleinste. Pluto is zelfs kleiner dan de zeven planetaire manen in ons zonnestelsel, waaronder de maan rond de aarde. De planeet is zo klein dat verscheidene astronomen ervoor pleiten om Pluto weer onder te brengen bij de asteroïden in plaats van bij de planeten. Pluto is de enige planeet die nog nooit bezocht is door een ruimteschip. De exacte samenstelling van de planeet is niet bekend, maar wellicht bestaat ze voor 70 procent uit rots en voor 30 procent uit ijs.

Aarde

Baan: 149.600.000 km van de zon

Diameter: 12.756 km

Ontdekt: beschouwd als planeet sinds zestiende eeuw

Dankzij Copernicus kreeg de aarde in de zestiende eeuw definitief het etiket 'planeet' opgekleefd. Er zijn honderden bijnamen voor onze planeet in omloop, zoals Tellus (de Romeinse godin van de aarde), Gaia (het Griekse equivalent) en de blauwe planeet (zoals gezien vanuit de ruimte). De aarde is een klassieke planeet die bestaat uit rots en een kern van gesmolten ijzer. Ongeveer twee derde van het oppervlakte van de planeet bestaat uit water. De temperatuur en atmosfeer maken er een ideale planeet van om op te leven.

Mars

Baan: 227.940.000 km van de zon

Diameter: 6.794 km

Ontdekt: prehistorische tijd

Genoemd naar de Romeinse oorlogsgod. Vanwege de felle rode kleur staat Mars ook wel bekend als de rode planeet. Astronomen vermoeden dat de vele kanalen op Mars een teken van leven zijn. In 1965 bezocht de Mariner 4 als eerste ruimteschip ooit de planeet, die momenteel nauwkeurig onderzocht wordt door Europese en Amerikaanse ruimtesondes op de aanwezigheid van leven. Als de sondes ontdekken dat er ooit water vloeide op de planeet, dan is de kans groot dat er effectief ooit leven op Mars bestond.

Uranus

Baan: 2.870.990.000 km van de zon

Diameter: 51.118 km

Ontdekt: 13 maart 1781

De astronoom William Herschel ontdekte Uranus terwijl hij systematisch het luchtruim aan het inspecteren was met zijn telescoop. Aanvankelijk dacht hij dat het om een gewone ster of komeet ging, maar de blauwe kleur van Uranus overtuigde hem van het tegendeel. De planeet is zo blauw omdat de methaanrijke atmosfeer rond Uranus al het rode licht absorbeert. Net zoals bij andere gasrijke planeten hangt er rond Uranus een wolkenveld. De planeet bestaat uit rotsen en bevroren gassen die zich doorheen de planeet bewegen. Uranus heeft geen harde kern.

Neptunus

Baan: 4.504.000.000 km van de zon

Diameter: 49.532 km

Ontdekt: 23 september 1846

Het bestaan van Neptunus is voorspeld kort nadat wetenschappers hadden ontdekt dat de baan van Uranus niet was zoals ze zou moeten zijn en dus verstoord werd door een ander object. Neptunus bekendste eigenschap is de grote donkere vlek die in het zuidelijke halfrond van de planeet is waargenomen. De vlek verdween nadat het ruimteschip Voyager voor het eerst de vlek opmerkte, om even later weer op te duiken in het noordelijke halfrond, wat wijst op de dynamische structuur van de ijzige atmosfeer van Neptunus.

Xena

Baan: circa 16.093.000.000 km van de zon

Diameter: circa 2.300 km

Ontdekt: 29 juli 2005

Amerikaanse astronomen hebben vorige week deze nieuwe planeet ontdekt nadat ze telescopische beelden in het uiterste noorden van ons zonnestelsel hebben onderzocht. De planeet is een klein beetje groter dan Pluto maar drie keer verderaf gelegen. Het gaat om het grootste object dat in ons zonnestelsel is waargenomen sinds de ontdekking van Neptunus en de bijbehorende maan Triton in 1846. De astronomen hebben de planeet in afwachting van de officiële benaming de code 2003 UB313 meegegeven. Officieus wordt de planeet Xena genoemd, naar de krijgsprinses in de gelijknamige televisieserie. De wijde, ellipsvormige baan van de planeet brengt Xena tot in de verre uiteinden van ons zonnestelsel, zo'n honderd keer verder dan de afstand van de aarde tot de zon. Xena doet er 560 jaar over om één keertje rond de zon te draaien. Pas binnen 280 jaar zal de planeet het dichtst bij de aarde staan, namelijk 38 keer de afstand tussen ons en de zon. Of Xena nu daadwerkelijk als planeet zal worden gecatalogeerd, hangt af van de International Astronomical Union, het officiële orgaan dat zich buigt over de planeet en de eventuele naam ervan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234