Zaterdag 21/09/2019

5 jaar Syrië

Toen Syrië nog niet kapotgebombardeerd was: Belgen over het reisparadijs

Piet Janssens reisde in 2005 naar Syrië. Beeld Illias Teirlinck

Syrië ligt materieel en mentaal in puin, maar ooit was dit land een paradijs voor reizigers. Vier Belgen vertellen over hoe gastvrij en avontuurlijk Syrië ooit was, maar ook hoe de kiemen van de oorlog twintig jaar geleden al aanwezig waren.

Piet Janssens en Joris Joriss reisden in 2005

In de lente van 2005 reisden fotograaf Piet Janssens en ingenieur Joris Joriss drie maanden met de motor door Syrië. "We kochten onze Chinese Dana 250cc in Aleppo. Na drie dagen onderhandelen! Eigenlijk kon geen van ons beiden met zo'n ding rijden en we hadden ook geen nummerplaten. De verkoper was doodongerust. "Me and my family advise you not to travel", zei hij met een pijnlijk ernstig gezicht. De man stond erop om onze moto's op zijn pickup te laden en ons zo Aleppo uit te rijden. Pas toen we uit de stadsdrukte waren, liet hij ons los."

Eens losgelaten ontdekten Piet en Joris een buitengewoon gastvrij land. "Syrië stond toen bekend als The Guests Paradise. Telkens we de weg vroegen, nodigden mensen ons uit om te komen eten en als we een technisch probleempje hadden, kwamen mensen spontaan onze moto's herstellen."

Maar onder de oppervlakte sluimerde toen al de tegenstelling die uiteindelijk tot het bloedig conflict van vandaag zouden leiden. "President Assad was alomtegenwoordig: op tv, op stickers, op posters. En als je mensen beter leerde kennen, kreeg je verhalen over familieleden die al meer dan tien jaar vastzaten wegens kritiek op het regime."

Maar wat Piet en Joris nog het meest opviel, was de groeiende kloof tussen machthebbers en opgeleide jongeren die via internet steeds meer geconnecteerd raakten met Europa. "Zo leerden we mensen van het danscollege van Damascus kennen. Toen we zegden dat we uit Brussel kwamen, was het eerste wat ze zegden: 'Waauw, de stad van Anne Teresa De Keersmaeker'. Je voelde dat er iets ging bewegen. Alleen wist je niet welke kant het zou uitgaan. 'Dit kan positief uitdraaien, maar dit kan ook helemaal fout lopen', was onze gedachte."

Met de motor door Syrië. Beeld Piet Janssens

Het is dus helemaal fout gelopen. "Wat er nu in Syrië gebeurt, is te pijnlijk om onder woorden te brengen", zegt Piet. "Tot voor dit gesprek, durfde ik mijn reisfoto's niet te bekijken."

Met vrienden in Syrië hebben ze geen contact meer. "Met sms- of Facebook-berichten kan je iemand in gevaar brengen. Je moet ervan uitgaan dat de inlichtingendiensten alles lezen. Een Syriër die in contact staat met buitenlandse vrienden is sowieso verdacht."

Sinds het uitbreken van de oorlog sloegen vijf miljoen Syriërs op de vlucht waarvan velen in Europa belandden. Piet: "Of ik mij zorgen maakt over hun lot? Eerlijk gezegd maak ik me meer zorgen over hoe de Belgen op de komst van de Syriërs reageren. Die laatsten tonen een enorme veerkracht en zullen zich integreren. Maar nogal wat Belgen en politici reageren op een zorgwekkende manier: ze trekken muren op, vergeten wat gastvrijheid is en laten zich bang maken. Ook de Belgen zullen moeten leren omgaan met dit conflict."

pietjanssens.wordpress.com

Lothe Ramakers reisde in 1999

Lothe Ramakers, wetenschapscommunicator bij de KULeuven, studeerde Egyptologie en reisde in de zomer van 1999 als beursstudente naar Aleppo. "Ik verbleef op de universiteitscampus waar toen een internationale sfeer heerste. Ik studeerde met Syriërs, Europeanen, Amerikanen. Onlangs zag ik op internet foto's van de campus: de gebouwen liggen in puin."

Wat Lothe destijds het meest opviel, was de warmte van de Syriërs: "Iedereen die in dat land geweest is, zegt hetzelfde: de gastvrijheid was ongeëvenaard. Maar je voelde ook de angst en het ontzag voor de president, toen was dat nog Hafiz al-Assad, de vader van Bashar. Mensen durfden niet over hun president praten en de geheime politie was alomtegenwoordig. Agenten in burger benaderden ons en probeerden ons een anti-Assad-reactie te ontlokken."

Het handgeweven tafellaken is het enige souvenir dat ze meebracht. Beeld Illias Teirlinck

"Maar los daarvan had ik in Syrië de tijd van mijn leven. Zeker voor een oriëntaliste was Syrië een paradijs. Ik bezocht de ene archeologische parel na de andere: Palmyra, Doura Europos en het minder bekende maar fantastische Mari vlakbij de Iraakse grens. 'Dit is de reden waarom ik studeer', was de gedachte die vaak in me opkwam."

"Ook de stad Deir ez-Zor was heel bijzonder: met een promenade langs de Eufraat waar iedereen 's avonds kwam flanneren. Parijs was er niets tegen."

Dat vele van die archeologische sites nu vernietigd zijn, vindt Lothe verschrikkelijk. "Het menselijke leed is natuurlijk het ergste. Maar door de geschiedenis en de cultuur van een land kapot te maken, vernietig je ook de identiteit van een volk. De bombardementen op de universiteitscampus van Aleppo zijn al even symbolisch: alsof ze de moderne kennis en de relaties met de rest van de wereld willen vernielen."

Beeld Illias Teirlinck

Lothe vertelt dat ze nog contactgegevens heeft van kennissen in Syrië, maar dat ze aarzelt om hen te contacteren. "Iets houdt me tegen. Waarschijnlijk is het de schrik om te vernemen wat er met die mensen en hun familie is gebeurd."

Wel is er een engagement voor de Syrische vluchtelingen die naar België reisden. "Ik zamel kleren en hulpmiddelen in voor de kampen van Duinkerken. Weet je, ik ben nu zelf moeder van twee kinderen en die beelden van gezinnen die in gammele bootjes op Lesbos arriveren, komen bij mij heel direct binnen. Ik heb heel veel begrip voor die mensen, in hun plaats zou ik waarschijnlijk net hetzelfde doen."

Lotthe bezocht ook het - ondertussen verwoeste - Palmyra. Beeld Illias Teirlinck

Stef De Paepe reisde in 1995

"Syrië is het land dat me heeft leren reizen", vertelt acteur/regisseur Stef De Paepe, artistiek leider van figurentheater De Maan in Mechelen. In de zomer van 1995 reisde hij vijf weken door Syrië. "Ik was jong, gretig en ongeduldig en had de gewoonte om vier bezienswaardigheden per dag te bezoeken. Maar in Syrië kon dat niet. Zelfs om bekende sites als de Krak des Chevaliers te bereiken, moest je eerst een bus nemen, vervolgens een taxi-moto en het laatste eind moest je liften. Ik merkte al snel dat ik me daarbij moest neerleggen en trager moest leren reizen. Al na enkele dagen beperkte ik me tot een sortie per dag en bleef dan enkele uren ter plaatse. Ik merkte dat een plek op die manier veel dieper op je inwerkt en dat je alle tijd hebt om gesprekken te voeren met omwonenden en andere reizigers."

Ook Stef heeft het over "de onwaarschijnlijke gastvrijheid" van de Syriërs. "Pure klasse was dat. Syriërs hebben echt een ongeëvenaard gevoel om iemand welkom te heten. Ongelofelijk deugddoend. En tegelijk dacht ik: 'Wat voor ongelofelijke ongelikte beren zijn wij toch in België'."

Maar dat er onderhuids iets grondig fout zat in de Syrische samenleving was toen al evident. "Er was die permanente angst voor de geheime politie die maakte dat mensen schrik hadden om in het openbaar over politiek of sociale problemen te praten. Ik vond onlangs mijn boekje met aantekeningen terug en een van de dingen die ik daarin schreef, was dat het regime zes keer meer geld uitgaf aan defensie dan aan onderwijs. Die schreeftrekking straalde af op de hele samenleving."

Iets was duidelijk ook niet goed zat in Syrië was de man-vrouw relatie. "De seksuele moraal was zeer strak. Mijn gesprekken met mannen gingen vaak over hetzelfde onderwerp: de moeilijkheid om aan een vrouw te geraken. Spontane omgang tussen mannen en vrouwen en afspraakjes tussen geliefden waren niet toegestaan. En op het strand van de rommelige badstad Tartus zag ik hoe mannen rustig in hun zwembroekje konden rondlopen terwijl vrouwen enkel konden baden in volledig gewaad. Het gemis aan seksuele vrijheid leidde tot grote frustraties maar ook wel tot opmerkelijke fascinaties: in Syrië zijn er voor het begrip liefde bijna honderd verschillende woorden."

Stef De Paepe. Beeld Illias Teirlinck

"Onvermijdelijk heeft het Syrische drama en de vluchtelingenkwestie een impact op mijn werk als theatermaker. En mijn vriendin en ik denken er ernstig over na om tijdelijk pleegouder voor een niet begeleide minderjarige uit Syrië te worden. Ja, voor een stuk woedt die oorlog ook in mijn hoofd. Toen ik onlangs die foto's zag van de verwoeste Soek van Aleppo raakte me dat enorm. Ik had daar zo'n fantastische ervaring beleefd. Het menselijk leed is verschrikkelijk, maar als krijgsheren ook nog eens historische plaatsen beginnen te vernietigen wijst dat op een ver doorgedreven venijn."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234