Maandag 25/10/2021

InterviewBen Weyts

‘Toen er bedreigingen tegen mijn gezin binnenkwamen, ben ik naar de politie gestapt. Daar ligt de grens’

Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA). Beeld © Eric de Mildt
Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA).Beeld © Eric de Mildt

‘Ik ben geen kazakkendraaier’, benadrukt Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA), een week na zijn bikkelharde ‘schoolstrijd’.

Het was een – zelfs naar Belgische normen – pijnlijk schouwspel vorige week. Het Overlegcomité had maar net nieuwe coronamaatregelen afgekondigd of daar kwam Vlaams minister Weyts al aanzetten. “De Ikea open en de scholen dicht, onbegrijpelijk”, oordeelde hij. Waarop Weyts meteen doorzichtig politiek gemanoeuvreer werd verweten. Ook in deze krant.

Een week later neemt Weyts geen woord terug van zijn kritiek. Wel integendeel. “Ik bewandel een rechte lijn”, zegt hij. “Als minister van Onderwijs verdedig ik de scholen en de leerkrachten. Aan wie dat niet kan verdragen, zeg ik: dat is dan héél spijtig.”

U blijft erbij: de Ikea open en scholen dicht, dat is onbegrijpelijk?

Ben Weyts: “Vanzelfsprekend. De afspraak was altijd: de scholen zijn de laatste plek waar we het licht uitdoen. Maar vorige week bleek dat plotseling niet meer het geval. Zonder virologische argumenten heeft het Overlegcomité de sluiting doorgedrukt. En wat is het resultaat? Kijk eens om u heen. De overvolle parken en stations, de kinderen die opgevangen worden door grootouders. Ik zie de virologische winst niet. I still don’t get it.”

U had liever alle winkels gesloten?

“Neen, ik vind niet dat de Ikea’s absoluut dicht moesten. Als politicus gebruik je nu eenmaal sterke beelden om je punt te maken. (glimlacht) Ik ga gewoon niet akkoord met de manier waarop we ons dogma – we houden de scholen zo lang mogelijk open – vorige week in een paar dagen tijd overboord gekieperd hebben.”

Uw minister-president Jan Jambon (N-VA) keurde de sluiting van de scholen mee goed.

“Jan en Hilde (minister Crevits (CD&V), JVH/PG) hebben zich tijdens dat Overlegcomité met hand en tand verzet tegen die beslissing. Maar op een bepaald moment is formeel de tour de table gedaan. Wat moet je dan doen als blijkt dat je helemaal alleen staat? Een politieke breuk veroorzaken of inbinden en een crisis vermijden?”

Un ministre, ça ferme sa gueule ou ça démissionne. Kent u dat citaat?

“Ja, maar ik voel me niet aangesproken. Moet ik na zo’n beslissing, waar ik niet bij was en die ingaat tegen alles waar ik als minister van Onderwijs voor sta, dan voor de tv-camera’s verschijnen en een beetje huichelachtig gaan reageren: ‘Voor mij is het allemaal prima! Ik heb altijd wit, wit, wit gezegd maar zwart vind ik ook wel mooi.’ Komaan, dat gaat toch niet? Ik ben geen kazakkendraaier. Dan is mijn geloofwaardigheid nul.”

Loyaliteit aan een moeilijke beslissing in crisistijd misschien?

“Amper twee dagen voor het bewuste Overlegcomité had ik nog extra maatregelen doorgevoerd in de scholen (onder meer de sluiting van de refters, JVH/PG), in samenspraak met mijn Franstalige en Duitstalige collega’s en na overleg met de virologen. ’s Anderendaags is minister Vandenbroucke (Vooruit) op de radio komen vertellen: ‘Ja, dit ziet er best een goed pakket uit.’ En nog een dag later hebben ze de scholen gesloten. ’t Kan rap gaan, zoals Baconfoy in De collega’s altijd zei. ‘On te soutient, Ben’, jaja, toen het zover was niet meer.”

Feit blijft: het Overlegcomité moest iets doen om de derde golf in te dammen.

“Het cynische is dat op het moment dat men alle scholen sloot, het aantal scholen dat door corona dicht was, net daalde: van 77 naar 50 naar 36. Op meer dan 4.000 scholen in totaal. Neem er het nieuwe rapport van Sciensano bij, over het aantal besmettingen op school in december en januari, ook zo’n moment waarop ‘Sluit de scholen!’ werd geroepen. Wat lees ik daarin? Bij de Vlaamse leerlingen heeft 8,7 procent antilichamen en bij het personeel 13,2 procent. Als je dat vergelijkt met de zorg: daar is dat liefst 19,7 procent.”

Dit rapport gaat niet over de nieuwe varianten. Varianten waar jongeren kwetsbaar voor zijn.

“Ik ontken dat ook niet. Ik ben geen roekeloze coronanegationist. Ik beslis altijd in overleg met de virologen. Geert Molenberghs en Marc Van Ranst, dat zijn geen crazy boys. Waar ik me wel tegen verzet, is tegen het idee dat scholen dé motor van het virus zijn. Kinderen raken besmet, maar ze hebben er in het algemeen minder last van en dragen het ook minder snel over. Dat is de wetenschappelijke consensus, tot op vandaag. Vorige week is na het Overlegcomité een sfeertje ontstaan: op school is het levensgevaarlijk. Ben je dan verbaasd dat leerkrachten bang worden?”

Onderzoek van Het Laatste Nieuws leert: er is veel te weinig ingezet op ventilatie op school.

“Ventilatie staat sinds april vorig jaar op de agenda. We hebben samen met de experts richtlijnen aan de scholen gegeven. Er werd 70 miljoen euro vrijgemaakt voor veiligheidsmaatregelen en nog 35 miljoen voor snelle infrastructuuringrepen. Scholen doen wat ze kunnen, ook inzake ventilatie. Ik begrijp wel goed dat ze in de ongeziene omstandigheden van het laatste jaar niet geneigd zijn om er verbouwingswerken bij te nemen en daarom inzetten op maatregelen die meteen toepasbaar zijn, zoals het opengooien van ramen en deuren.”

U wil straks 400.000 sneltesten per week in het onderwijs. Dat lijkt onhaalbaar.

“Binnen de regering is afgesproken om zo snel mogelijk een offerte uit te schrijven voor die testen. Een timing kan ik daar niet op plakken. We hebben de voorbije maanden gelukkig wel een strategische stock aangelegd van 300.000 sneltesten die we meteen na de paasvakantie kunnen inzetten. Het is duidelijk dat die testen ons enorm zullen helpen om besmettingen preventief op te sporen.”

U blijft ook snellere vaccinaties voor leerkrachten eisen?

“Voor mij is dat een eenvoudig verhaal: ofwel geef je geen enkel beroep voorrang. Mij goed. Ofwel geef je voorrang, en dan verwacht ik dat de leerkrachten erbij zijn. Als je zegt: we gaan politiemensen sneller prikken omdat ze veel nauwe contacten hebben, waarom dan leerkrachten niet? De hoeveelheden snot en spuug waarmee de mensen in het basisonderwijs dagelijks in contact komen, ligt toch nog net iets hoger.”

Waarom heeft u de kleuterscholen niet opengehouden?

”Pardon? Eén op drie kleuterscholen is open. Ik heb daar ook alles voor gedaan. Maar wanneer het Overlegcomité alle scholen sluit behalve die voor de kleuters, dan creëer je natuurlijk spanningen: ‘Ja maar, en wij dan?’ Ik heb daarop gevraagd aan de bevolking om solidair te zijn met de leerkrachten in het kleuteronderwijs en indien mogelijk hun kinderen thuis te houden. Mét als doel om zoveel mogelijk scholen open te houden. Uiteindelijk hebben twee koepels hun kleuterscholen toch gesloten, maar dat was niet mijn beslissing.”

Veel jonge ouders die nu moeten thuiswerken met kleuters, vervloeken u.

“Dat is al te gek. Ik heb als Vlaams minister vaasscherven toegezonden gekregen en heb die geprobeerd, zo goed en zo kwaad mogelijk, weer aan elkaar te lijmen.”

De scholen volledig heropenen op 19 april. Kan dat überhaupt?

“Ik ga er alles aan doen. Veel meer kan ik daar voorlopig niet over zeggen. Ik heb intussen wel begrepen dat alle neuzen binnen het Overlegcomité opnieuw in dezelfde richting staan: de scholen zijn onze prioriteit. Daar ben ik tevreden mee. Als ik de beelden van die feestende studenten in de steden zie, dan denk ik aan de ene kant: dju, dit gaat het me weer moeilijker maken om wat versoepelingen te krijgen voor het onderwijs. Aan de andere kant kan ik hen ook wel ergens begrijpen. Aan jezelf ken je de wereld: hoe zou ik zelf geweest zijn?”

Heeft u zicht op de leerachterstand?

”Het beeld is niet altijd even scherp. Wat het lager onderwijs betreft valt de schade best mee, omdat het open is geweest sinds september. In het secundair onderwijs is het vooral moeilijk in de tweede en derde graad, waar het contactonderwijs al maanden beperkt is. Het gaat daarbij niet om een gebrek aan leertijd, die is er genoeg door corona. Het gaat hem om een gebrek aan leermotivatie. Ik heb recentelijk een taskforce opgericht. Die zal snel na de paasvakantie nog een aantal maatregelen lanceren.”

Nog geen spijt gehad van uw keuze voor Onderwijs? Uw vorige portefeuille, met onder meer Openbare Werken, was minder stresserend.

“Beton spreekt minder tegen, dat moet ik erkennen. (lacht) Maar neen, in de verste verte niet. Ik doe het graag. Zo’n crisis aanpakken, verantwoordelijkheid nemen en mijn voluntarisme kunnen botvieren, dat ligt mij. Dan voel je dat je grip hebt op de zaak.”

Volgt u wat er op sociale media over u verschijnt?

“Ik probeer dat te vermijden. Mijn mailbox, die zie ik natuurlijk wel. Die puilt uit. Vaak berichten van waardering. Maar ook de verbale agressie neemt toe. In mijn mailbox is het soms dreigingsniveau 4. Toen er een zestal bedreigingen tegen mijn gezin binnenkwamen, ben ik naar de politie gestapt. Daar ligt de grens.”

Het is dus wel heftig?

“Er wordt soms een sfeertje gecreëerd waarbij je als politicus nooit goed kan doen. Ook door bepaalde journalisten. Sommige mensen zien de coronacrisis blijkbaar als een theologische kwestie. Al diegenen die het geloof niet volgen, zijn gevaarlijke ketters. Die zijn incompetent of malafide. Sorry, maar ik lees dat regelmatig. Ook in uw krant. En dan krijg je mensen die zeggen: ‘Jij bent verantwoordelijk voor alle doden.’”

U vindt de kritiek te hard?

“Wat mij vooral stoort, is het idee dat ik zomaar iets uit mijn duim zuig. Alles, maar dan ook alles wat ik doe, is doorgesproken met de virologen. Daarom ben ik ook geen voorstander van de huidige avondklok. ‘Baat het niet, dan schaadt het niet’, hoor je dan als verdediging. Maar het schaadt wel. Je beknot een fundamentele vrijheid.”

Feit is wel dat de Vlaamse regering blijft aanmodderen in deze crisis.

“Dat is omdat we in Vlaanderen veel zaken niet zelf in de hand hebben. Ik kan wel zelf- en sneltesten aankopen voor de scholen, maar ik kan niet bepalen wie die mag afnemen. Dan moet ik vragen: ‘Frank (Vandenbroucke, JVH/PG), kan jij dat alstublieft mogelijk maken dat de vrijwilligers van het Rode Kruis dit kunnen doen?’ Hij doet dat met de beste wil en finaal slagen we daarin, maar wat een land toch.”

Minister-president Jambon wilde net voor de start van de derde golf de terrassen heropenen.

“Vanuit de virologische ratio. Waarom vragen de kustburgemeesters dat? Niet zodat de horeca een centje kan bijverdienen, wel omdat ze de toeloop dan beter kunnen controleren. Beter dit dan dat mensen dicht op elkaar kruipen op pleinen en parken. Als iets virologisch gezien meer steek houdt, dan moet je daar durven over nadenken. Zonder die onnozele dooddoener van de ‘versoepelingsbrigade’. Brigades, dat ligt sowieso gevoelig voor ons Vlaams-nationalisten (lacht – een verwijzing naar de collaboratie, JVH/PG).”

N-VA heeft zich al vaak mispakt aan het virus.

“Achteraf is het makkelijk praten. Op het moment weet je maar wat je weet.”

Hoe is de sfeer binnen uw partij?

“Goed. Natuurlijk is het spijtig dat we federaal niet meebesturen. In deze crisis wil je overal aan de knoppen zitten. Het bedrog van de liberalen tijdens de formatie, dat is een pijnlijke herinnering. Tegelijk geeft de federale oppositiekuur ons de kans om onze standpunten opnieuw bij te veilen. Om te tonen dat wij dé Vlaamse volkspartij zijn. Een dubbele regeringsdeelname, Vlaams en federaal, maakt dat heel je partij zich toch richt op besturen. We werken nu naar een groot congres toe. Daar zal de partij en basis veel baat bij hebben.”

Nog dit: u bent ook minister van Sport. Deze week is u een rapport over mogelijk misbruik in de Vlaamse turnscholen bezorgd.

“Ik ga daar voorlopig niets over zeggen. Ik moet het rapport eerst grondig bestuderen. Het is zo’n gevoelige zaak.”

De getuigenissen van ex-turnsters, onder meer in Humo, waren shockerend. Ze hadden het over zwaar wangedrag van trainers.

“Mijn insteek is duidelijk: ik wil dat er respect is voor de integriteit van jonge atleten. Ik ben echt niet blind op jacht naar olympische medailles. Helemaal niet. De onderzoekscommissie, die ik zelf in het leven heb geroepen en die voorgezeten wordt door een assisenrechter, heeft ernstig werk geleverd. Er zijn meer dan honderd getuigen gehoord. Het is nu aan mij om, in alle sereniteit, mijn conclusies te trekken. Maar opnieuw: geef me daarvoor wat meer tijd. ”

Wat vond u van het statement van de Rode Duivels tegen de mensenrechtenschendingen in Qatar, het thuisland van het WK?

“Enerzijds weten we al lang dat Qatar het WK organiseert. Dat land is niet veranderd sinds de toewijzing. Anderzijds kan de actie van de Rode Duivels (ze droegen T-shirts met de slogan ‘Football supports change’ voor de wedstrijd, JVH/PG) een aanzet zijn voor meer.”

U kan dan toch diplomatisch antwoorden...

(glimlacht) “Dat overkomt me soms, ja.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234