Vrijdag 04/12/2020

Toen de huizen begonnen te scheuren, zei Sint-Truiden: barst

Er komt eindelijk schot in de zaak over de Sluisberg in Sint-Truiden. Door de bouw van een ondergrondse parkeergarage begonnen zo'n tachtig huizen in een straal van 200 meter rond de bouwplek te scheuren. De gedupeerden wachten al jaren op een behoorlijke schadevergoeding. En de parkeergarage? Daar staat maar zelden een auto in.

Door Cathy Galle

Onlangs kregen zo'n vijftig gedupeerden een brief van de rechtbank van eerste aanleg in Hasselt. Of ze woensdag, 19 september, naar de rechtbank willen komen om de 'deskundige verrichtingen' bij te wonen. Grote opluchting in de Broekstraat, de Beekstraat en enkele andere straten in de buurt van de Sluisberg in Sint-Truiden. De rechtszaak kan nu eindelijk echt beginnen. En dat is geen moment te vroeg. "Een aantal huizen hier is er erg aan toe", stelt Daniël Willems. Hij is zelf een van de vijftig gedupeerden die naar de rechter trokken en werpt zich op als woordvoerder. "Ik ben hier een van de jongste, vandaar", klinkt het. "Ik wil niet dat deze zaak een stille dood sterft. We moeten ons verhaal vertellen. Anders kan er nooit recht geschieden."

De problemen begonnen in 2003. Al jaren werd er in Sint-Truiden gepalaverd over de aanleg van een ondergrondse parkeergarage, maar tot concrete plannen kwam het nooit. Tot de stad halfweg de jaren negentig een stuk grond op de Sluisberg verkocht aan een privéontwikkelaar en er een architectuurwedstrijd uitgeschreven werd voor de bouw van een gigantisch project op die plaats.

Het klonk alvast prachtig. De Sluisberg is namelijk een historisch belangrijke plaats in de Limburgse stad. In de middeleeuwen was Sint-Truiden een versterkte stad. Bij het optrekken van de stadswallen werden op strategische punten torens gebouwd om de verdediging te optimaliseren. Het oostelijke deel van de stad kreeg ter hoogte van de Sluisberg de Clockhempoort, een toren die lange tijd een sleutelfunctie heeft vervuld bij het afweren van indringers. Het gebouw werd onder Lodewijk XIV echter volledig verwoest.

Het winnende ontwerp maakte handig gebruik van de geschiedenis en wou op de Sluisberg een nieuwe toren bouwen, met daarin kantoren en woningen. En eronder de langverwachte parkeergarage. Een gigantisch ding van drie verdiepingen, met plaats voor 365 auto's. Het ontwerp was van de hand van het team Alfredo De Gregorio en de wereldbefaamde Milanese architect Aldo Rossi. Rossi stierf in 1997, kort na het indienen van het ontwerp. Het Clockhempoortproject is dus het laatste bouwwerk van zijn hand.

De werken aan de Clockhempoort begonnen in 2003 met het uitgraven van een enorme put. Maar al snel stootte de aannemer op een enorm probleem. "Het water spoot als een fontein uit de put omhoog", stelt Jean Gielen, administratief directeur bij aannemer nv Houben. "We stonden voor een raadsel en hebben enkele speciale bouwtechnische technieken moeten toepassen om de bouw te realiseren."

Eén daarvan was het constant wegpompen van grondwater voor het leggen van de fundering. Zodra de onderste verdieping gebouwd werd, werd die een jaar lang onder water gezet om de druk op te voeren.

Enkele weken na de aanvang van de werken merkte Daniël Willems in zijn huis in de nabijgelegen Broekstraat iets vreemds op "Ik had net onze garderobekamer herschilderd. Plots zei mijn vrouw dat ik een plaatsje vergeten was. Een kleine streep. Ik ging er nog eens met mijn verfborstel over. Maar een dag later zat de streep er weer. De streep bleek een scheur te zijn, die alsmaar groter werd."

Hij toont de bewuste scheur. Een grillige lijn die loopt van rechtsboven tot linksonderaan de muur. In de andere kamers van het huis hetzelfde verhaal. Ook daar begon het met streepjes en werden die naderhand grote scheuren. De badkamer is er nog erger aan toe. Zo goed als alle tegeltjes vertonen barstjes. Sommige tegels grote, andere kleinere. "Maar dit slaat werkelijk alles", wijst Willems naar de muur op de overloop boven. Aan beide kanten grote scheuren. Het lijkt wel of de muur zo kan loskomen van het huis.

De vader van Daniël, Frans Willems, woont twee huizen verder en vond tegelijkertijd met zijn zoon vreemde strepen en scheuren in zijn huis. "Ik kreeg mijn vensters en deuren niet meer open. Alles klemde. Terwijl mijn vader die van hem dan weer niet meer dicht kreeg. Ook onze voorgevels vertoonden barsten. Die zijn nu niet meer goed te zien. Dat moesten we wel herstellen, anders kan het water zo binnensijpelen."

Vader en zoon Willems wisten niet wat er gaande was, maar vroegen aan hun buren of die ook last hadden. "De reacties waren hallucinant. De hele Broekstraat, de Beekstraat, de Ursulinenstraat en zelfs enkele huizen in de Olympialaan en andere straten bleken hetzelfde voor te hebben. Sonja, een vrouw die hier wat verderop woont, zat het zwaarst in de problemen. Haar huis was net volledig gerenoveerd, maar op heel korte termijn veranderde haar keuken in een ruïne."

Sonja Vangrieken is nog altijd erg van streek als ze haar verhaal doet. "De achterbouw begon zich letterlijk los te scheuren van de rest van het huis. Ik moest hem met negen stutpalen ondersteunen. Op een gegeven moment stortte het plafond in en bleek er ook een meer dan 3 meter diep gat onder mijn keukenvloer te zitten. Ik heb de hele achterbouw moeten afbreken. Het was te gevaarlijk geworden."

De buurt zocht naar een mogelijke oorzaak voor de problemen en kwam bij de bouwheer van het Clockhempoortproject terecht. Dat is de nv Clockhempoort, een vennootschap waarin aannemer nv Houben en een privéfinancierder zitten. Willems: "Het kon niet anders of zij hadden er iets mee te maken. Hun waterpompen deden de hele buurt daveren. Het wegpompen van het water moet de ondergrond, die al eeuwenlang erg waterrijk is, gedestabiliseerd hebben. Onze huizen begonnen duidelijk te verzakken en bijgevolg te barsten en scheuren."

Maar de bouwheer lachte de klachten aanvankelijk weg. Zijn mensen hadden geen enkele fout gemaakt, vond die. Volgens de firma had één en ander te maken met het weer. 2003 had een hittezomer gekend. Volgens hen lag daar de oorzaak. Een uitleg die bij Willems, die ondertussen klachten van zo'n 150 buurtbewoners gebundeld had, niet in goede aarde viel. "Mijn eigen huis is bijna honderd jaar oud. Er zijn nog nooit problemen mee geweest en er zijn in die eeuw al heel wat warme periodes geweest. Die uitleg was klinkklare onzin."

Ook Jean Gielen van de nv Houben geeft nu toe dat er wel degelijk een link is tussen de scheuren in de huizen en het bouwproject aan de Sluisberg. Een conclusie die overigens ook in het voorlopige rapport van de gerechtsdeskundige stond te lezen. Gielen: "We kregen van 81 partijen een melding van schade. De verzekeringsexperts die de zaak onderzochten, hebben daarvan 38 dossiers weerhouden. Wij hebben zelf een schadefonds opgericht om de gedupeerden in der minne uit te betalen. Veertien gezinnen zijn daar al op ingegaan."

De nv Houben pakte met het schadefonds groots uit in de pers. Volgens de aannemer zei de oprichting van het fonds niets over een eventuele verantwoordelijkheid, maar wou de nv vooral haar goodwill tonen naar de bewoners.

Een schandalige zaak, zucht Daniël Willems. "Die schadevergoeding, dat was een minnelijke schikking die ons werd voorgesteld." Hij haalt het bewuste papier boven. "Kijk, dit is de beraming van de experts die ik heb laten komen om mijn schade te bepalen. In totaal 16.737 euro. En dit is de minnelijke schikking die mij werd voorgesteld: nog geen 5.000 euro. Daar kan ik nog net mijn badkamer voor laten betegelen."

Wie de minnelijke schikking aanvaardde, moest ook een document tekenen waarin hij of zij verklaarde af te zien van een rechtszaak tegen de bouwheer. De afgelopen vier jaar haakte dan ook de één na de andere gedupeerde af in de juridische procedure. "Ik begrijp die mensen volkomen. Ik heb het geluk dat ik een rechtsbijstandsverzekering heb en dat dus mijn advocaatskosten betaald worden door de verzekering. Heb je zo'n verzekering niet, dan kunnen de kosten hoog oplopen. En ook al hebben we al jaren geen frank gezien, toch hebben we onze schade al voor het grootste deel moeten laten herstellen. Niet iedereen kan dat zomaar ophoesten."

Een vijftigtal gezinnen houdt echter vol. Komende woensdag mogen ze voor de eerste keer naar de rechtbank in Hasselt. Daar zal vermoedelijk het eindrapport van de gerechtsdeskundige bekend worden gemaakt. Dat moet duidelijkheid brengen over de oorzaken en de eventuele schuldigen. In het voorlopige verslag dat de deskundige vorig jaar al bekend maakte, komen de bouwheer en de aannemer niet meer voor als verantwoordelijken. De deskundige wijst in de richting van de architecten, het studiebureau en de firma die de drooglegging van de site regelde. Geen van die firma's wenste op deze zaak te reageren in afwachting van de rechtszaak.

In het gerechtelijk dossier zitten ook interessante documenten van de stadsarchivaris. Daaruit blijkt dat de oorzaak van het scheuren van de huizen wellicht in de geschiedenis van de stad moet worden gezocht. In de middeleeuwen werd de Cicindriabeek, een waterloop die nu dwars door de stad loopt, systematisch verlegd richting stadswallen. Met de bedoeling om water naar de stad te brengen. Daardoor werd de beekvallei almaar groter. Uit het gerechtelijk onderzoek blijkt dat de scheurvorming zich voordoet in de richting van waar de vroegere beek lag.

"Je moet dat zo zien", stelt een onderzoeker anoniem. "De ondergrond daar is als een spons. Als die vol water zit, dan is er een evenwicht. Trek je het water er weg, dan volgt er instabiliteit. Dat is wat er mogelijk is gebeurd."

De vraag waar de rechter nu moet op antwoorden is: had een van de betrokken firma's iets kunnen doen om het scheuren te voorkomen? De gedupeerden wijzen in dat geval in de richting van het stadsbestuur. Zij hebben namelijk geruchten opgevangen als zouden de voorgangers van de huidige burgemeester destijds ook plannen hebben gehad om een groot project op die plaats te realiseren, maar zouden studies hen dat afgeraden hebben. Net vanwege de waterproblematiek en de mogelijke gevolgen voor de omliggende buurt.

Niemand heeft ooit die studies gezien, maar hun eventuele bestaan blijft de gemoederen rond de Sluisberg verhitten. "Kijk nu zelf naar dat project en stel je de vraag. Heeft een middelgrote stad als die van ons zo'n gigantisch project nodig?", zucht Willems. De gedupeerden zijn het erover eens. Dit is grootheidswaanzin van een stadje dat niet eens meetelt op de landkaart.

Helemaal ongelijk hebben ze wellicht niet. Een kijkje in de ondergrondse parking zegt genoeg. Ze is zo goed als leeg. En dat is ze jammer genoeg vrijwel elke dag, vertelt de parkeerwachter van dienst ons. Ook een deel van het kantorencomplex is nog niet ingevuld. Wie wel al haar intrek nam in de Clockhempoort is de lokale politie van Sint-Truiden.

Burgemeester Ludwig Vandenhove (sp.a) zit duidelijk verveeld met de hele zaak. "Ik begrijp die mensen heel goed, alleen is het jammer dat ze ook ons aanwijzen. De stad heeft hier weinig mee te maken. Wij hebben destijds de grond verkocht ja, dat was onderdeel van een wedstrijd waaruit het beste concept gekozen werd. En ik ken ook die verhalen over studies die zeggen dat je op die plaats niet mocht bouwen. Maar die studies zelf heb ik nooit gezien. Zolang als ik mij herinner, wordt in Sint-Truiden gesproken van het aanleggen van een ondergrondse parking. Mijn voorgangers spraken daar ook van, maar er gebeurde niets. Ik heb het wel gedaan. Diegenen die het toen niet gedaan hebben, stoken nu de gedupeerden op met verhalen over vermeende studies. Als ze bestaan, dan wordt het tijd dat ze ze eens laten zien."

Dat de parkeergarage nu grotendeels leeg staat, is waar, bevestigt ook de burgemeester. "Alleen heeft dat volgens mij vooral te maken met het feit dat de uitbater van de parking een slechte signalisatie geplaatst heeft en er te weinig promotie voor maakt. U moet dat bovendien op lange termijn zien. We hebben de een gigantische grote markt en daar kun je nu nog altijd op parkeren. De bedoeling is om naar een autoarme stad te gaan. Dan zal die ondergrondse parking wel nodig zijn."

Wat de politie betreft, het bleek volgens de burgemeester na lang beraad nu eenmaal de beste plaats. "We zochten allang naar een onderkomen voor onze politie. En ja, het is Clockhempoort geworden. Als er dan toch zo'n gebouw is, kun je het maar beter gebruiken ook. Het zou toch stom zijn om het leeg te laten staan, ook al komt dat misschien wat hypocriet over bij de gedupeerden."

Het is een langetermijnproject. Bedoeling is naar een autoarme stad te gaan. Dan zal die ondergrondse parking wel nodig zijn

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234