Maandag 01/06/2020

Toen Antwerpennog bij depeperkoekboer naarde film ging

Het Fotomuseum stelt de komende maand de magische wereld van de Antwerpse cinema tentoon. Een wereld die zich vandaag concentreert in de megabioscopen Metropolis en UGC, maar vroeger over zestig cinemaatjes in de Scheldestad verspreid lag. 'Antwerpen was de belangrijkste cinemastad', zegt regisseur Robbe de Hert, prominent aanwezig in de tentoonstelling en samen met Willy Magiels redacteur van het bijbehorende boek Magie van de cinema.

Antwerpen

Eigen berichtgeving

Ward Daenen

'Na de Amerikanen en de Britten", aldus De Hert, "waren de Belgen de grootste cinemalopers ter wereld. Het aandeel van Antwerpen daarin was groot. Twintig procent van de recette werd hier gehaald. Dat is relatief veel. In de glorietijd, vlak na de Tweede Wereldoorlog, haalden de cinema's wekelijks drie miljoen bezoekers", aldus het boegbeeld van de Antwerpse cinema.

De cinema kende een boom in de jaren na de Tweede Wereldoorlog. De Hert was daar, als kind al, getuige van. "Per tram gingen we met ons moeder van Schoten naar 't stad. We reden dan voorbij zestig cinema's. Op de Keizerlei alleen al lagen er vijftien. Met van die calyco's (geschilderde affiches die vroeger boven de zalen hingen, WD) boven de ingang, allemaal om te verleiden." Robbe De Hert liet zich verleiden. "Door Tarzan en de blanke slavin. Dat was de eerste film die mijn broer en ik zagen, in de Odeon in Mortsel. Sindsdien is mijn liefde voor cinema alleen maar groter geworden."

Door de komst van de televisie, na de expo van 1958, en het toenemende autobezit nam het cinemabezoek alweer af. De fusietijd brak aan. Georges D. Heylen groeide uit tot de belangrijkste cinema-uitbater van Antwerpen. "De peperkoekboer (Heylen was destijds vertegenwoordiger van een peperkoekbedrijf, WD) had al heel vroeg begrepen dat hij moest fuseren. Midden de jaren 1960 had hij met het Rex-concern een monopoliepositie in Antwerpen, maar ook in Vlaanderen. Op een bepaald ogenblik controleerde hij 125 cinema's."

Willy Magiels, die van 1976 tot het faillissement in 1993 voor de Rex heeft gewerkt, vult aan: "Hij was dankbaar als je goed werk leverde. Maar o wee als je een foutje had gemaakt. Hij kon nogal hard roepen, zie je", aldus Magiels, die samen met De Hert Magie van de cinema heeft uitgegeven. Dat lijvige naslagwerk, waaraan meer dan dertig auteurs een bijdrage leverden, is naar aanleiding van de expo in het Fotomuseum verschenen en is tegelijk een voorbode van de VTM-serie Hollywood aan de Schelde, die vanaf 12 december wordt uitgezonden.

De Rex had vestigingen over heel Antwerpen. "Als je al de zaaltjes onder een dak samenbracht, had je wellicht het grootste complex ter wereld", zegt Magiels smalend. "Dat ze over de stad verspreid lagen, was onze sterkte en tegelijk onze zwakte: je had te veel personeel nodig om de boel draaiende te houden."

Nu UGC oprijst op de plek waar ooit de Rex stond, blijft Heylen een monument in de Vlaamse filmgeschiedenis, meent Magiels. "Al was het maar vanwege zijn gevecht tegen de Amerikaanse distributiehuizen in 1969, 1970. Heylen vond dat hij hen te veel moest betalen. De ruzie leidde tot een lock-out, waarbij hij geen Hollywood-films meer kon uitbrengen. Er zat niets anders op dan zelf een distributiehuis te starten en kocht in Duitsland succesfilms. Al de eerste die hij uitbracht, Der Artz von Sankt-Pauli, werd een gigantisch succes. Een jaar later was Hollywood alweer terug aan de Schelde. En: de Amerikaanse distributeurs hadden ingebonden, want ze boden hun films tegen lagere tarieven aan."

Georges Heylen, dat was ook de man die de internationale sterren van het witte doek naar Antwerpen haalde. Ene Oscar Van den Abbeele, die in de Rex als schrijnwerker werkte, heeft er een pak gefotografeerd. Van Jefke Bruyninckx en Jean-Paul Belmondo over Gina Lollobrigida tot Claudia Cardinale. "Maar van allen was Sophia Loren de mooiste en de sympathiekste", vond Van den Abbeele, van wie in het Fotomuseum een reeks beelden uithangen.

Van den Abbeele is bijlange niet het enige oog dat de Antwerpse cinema volgde. Je loopt langs beelden van Louis Paul Boon, die acteert in De bom, een kortfilm van Robbe de Hert (°1942) uit 1969. Een film over een garagehouder, die toevallig een zoekgeraakte atoombom vindt. De foto's zijn van Louis Celis, die ook cameraman was van De bom. "Een vakman", omschrijft De Hert de man die onlangs overleed.

Hoewel er ook setbeelden hangen van De kus (Van Mieghem), Any Way the Wind Blows (Barman) en De zaak Alzheimer (Van Looy), ademt Magie van de cinema vooral de sfeer van het verleden. Je ziet foto's van films als De Witte (de Hert) en De verlossing (Claus), van de jonge Julien Schoenaerts, Dora Van der Groen, noem maar op. En, dat mocht niet ontbreken, een reeks calyco's. Van reclame voor de meest obscure films tot James Deans Rebel without a Cause. "Dat waren tijden! Nu zijn de cinema's groter, maar het aanbod is kleiner. In die zin blijven die naoorlogse jaren onvergelijkelijk. Al worden er nog altijd goeie films gemaakt in Vlaanderen." Maar dat is een ander verhaal.

Magie van de cinema, Hollywood aan de Schelde, tot 2 januari 2005. Fotomuseum, Waalse Kaai 47, Antwerpen. Alle info, ook in verband met het naslagwerk van De Hert en Magiels via www.fotomuseum.be.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234