Maandag 30/01/2023

To Germany and beyond!

In de Bundeskunsthalle in Bonn is gisteren de mooie en interessante tentoonstelling Pixar - 25 Years of Animation geopend. De vele tientallen personages uit de inmiddels dertien lange animatiefilms van de digitale filmstudio sieren er de wanden van deze prestigieuze kunsttempel.

Pixar in een museum? Het speelgoed uit Toy Story, de auto's uit Cars, de ratten uit Ratatouille, de vissen uit Finding Nemo, de insecten uit A Bug's Life, de superhelden uit The Incredibles: horen die nu ook al thuis in een kunsttempel? De tentoonstelling is inmiddels wereldwijd al in meer dan tien musea op bezoek geweest, maar het blijft een vraag waarmee curator Elyse Klaidman, die ook aan het hoofd staat van de Pixar University en het Pixar Archive, telkens weer geconfronteerd wordt. Ze blijft er kalm en onverstoorbaar bij. "Ik antwoord steevast met een tegenvraag. Wat is kunst? Hoe definiëren wij kunst? Wat hoort thuis in een museum? Er is inmiddels een hele geschiedenis van museumdirecteuren en curatoren die regels en tradities doorbroken hebben. Wat Walt Disney indertijd voor animatie betekend heeft, is ondertussen ook al het onderwerp geweest van talrijke tentoonstellingen. Ik begrijp de reactie wel. Pixar is inderdaad een commerciële onderneming. Maar wat hier nu getoond wordt, zijn tekeningen en schilderijen. Zijn die mooi? Zijn ze vakkundig gemaakt? Zorgen ze voor een reactie bij de toeschouwer? Vertellen ze een verhaal? Maken ze bepaalde emoties los? Op al die vragen kan ik alleen maar 'ja' antwoorden. Het is geen toeval dat hier bij elk schilderij en bij elke tekening de naam van de maker vermeld staat. Het zijn immers individuele kunstenaars, ook al is de uiteindelijke film een proces van samenwerking. Maar zonder die kunstenaars zou er ook geen film zijn."

Pixar is van in het begin een pionier geweest op het vlak van digitale animatie. Hier en daar hangen dan ook enkele schermen waarop fragmenten van hun digitale toverkunsten te zien zijn. Ook van het vroege en het korte werk. Zoals het inmiddels legendarische filmpje Luxo Jr. van John Lasseter uit 1986, met de bureaulamp die sindsdien het bekende Pixarlogo is geworden. Het blijft nog steeds een fascinerend kunststukje. Voor Lasseter was het in eerste instantie een experiment, zowel technologisch als artistiek. Bedoeling was uit te zoeken hoe een banaal en levenloos voorwerp als een bureaulamp - je kon er in tegenstelling tot de autootjes in Cars niet eens ogen of een mond aan toevoegen - via digitale toverij toch tot leven te brengen.

En, nog belangrijker, welbepaalde emoties te laten uitdrukken. En of het gelukt is! We voelen werkelijk de ergernis en ook de hoofdschuddende vertwijfeling van een vader als hij ziet hoe zijn springerige zoontje Luxo Jr. een speelgoedballetje stukmaakt. En dat meteen daarna met een ander balletje nog eens wil proberen.

Pixar University

Maar op de tentoonstelling Pixar - 25 Years of Animation zijn de bewegende beelden duidelijk in de minderheid. Als de productie van een lange animatiefilm gemiddeld vier jaar in beslag neemt, dan worden de eerste twee jaren voornamelijk gebruikt voor het zogenaamde artwork. Het voorbereidende werk om de drie essentiële pijlers - character, story, world - tot in de allerkleinste details te verzinnen en steeds verder te verfijnen. Van rudimentaire schetsen, soms niet meer dan met potlood of viltstift gekrabbelde droedels waarin men soms toch al de latere personages kan herkennen, tot de meest uitgewerkte landschapschilderijen. Bij dat artwork, waarin nog niets moet maar alles kan en mag, kunnen de Pixarartiesten alle mogelijke kunsttechnieken hanteren: gouache, Chinese inkt, acryl, houtskool, potlood, collage, pastel, enz. Het is dus dat creatieve en inventieve basiswerk dat in deze tentoonstelling gecelebreerd wordt. Soms hangt er ook een digital painting tussen, een tot grote proporties opgeblazen 'schilderij' dat helemaal met de computer werd vervaardigd, zoals dat prachtige, bijna levensgrote portret van de bijzonder nors kijkende food critic Anton Ego uit Ratatouille. Maar dat digitale schilderij van Robert Kondo en Randy Berrett kon er pas komen nadat zij en andere kunstenaars vooraf met allerlei schetsen, tekeningen en schilderijtjes in de weer waren geweest. Dat is trouwens zo verrassend aan deze expositie. Indien we niet zouden weten dat al deze kunstzinnige handenarbeid bedoeld is om later vorm en kleur en beweging te geven aan een volledig digitale animatiefilm, dan zou dit evenzeer het voorbereidende werk kunnen geweest zijn van een traditionele tekenfilm. In dat opzicht is er dus, ondanks alle gesofisticeerde pixeltechnologie, aan de basis niets veranderd. Het begint allemaal nog steeds bij potlood en papier.

Onder meer daarom heeft Pixar ondertussen ook zijn eigen University. "Dat is een departement dat midden de jaren 90, nog vóór Toy Story, binnen Pixar werd opgericht", legt directrice Elyse Klaidman uit. "De digitale technologie was nog zo nieuw en werd toen trouwens bij Pixar zelf gecreëerd, dat iedereen die daar kwam werken een aangepaste training moest krijgen. Dat was het prille begin. Ik heb zelf een achtergrond in fine arts en in 1996 werd ik door Pixar ingehuurd om een tekenklas te geven. Het uitgangspunt was om werkelijk iedereen bij Pixar de kans te geven om hun observatietalent aan te scherpen via tekenen. De bedoeling was eigenlijk dubbel. Wat wij bij Pixar doen, is verhalen vertellen. Dus hoe scherper het observatievermogen, des te beter voor het verhaal. En daarnaast zorgden we op die manier ook voor een link, een gemeenschappelijke taal tussen de kunstenaars en de computertechnici. Stilaan zijn er allerlei andere klassen bijgekomen, zowel voor de technologie die zich maar blijft ontwikkelen als voor de kunstopleiding. Er zijn nu klassen voor tekenen, schilderijen en sculpturen maken, maar ook voor acteren, scenarioschrijven, cinematografie, enz. Het is dus een echte kunstschool, maar alleen voor de mensen die reeds bij Pixar werken."

Reizen in schilderijen

Behalve de honderden tekeningen, schilderijen en sculpturen bevat de tentoonstelling ook de speciaal ontworpen digitale installatie Artscape van Pixarkunstenaar Andrew Jimenez en sounddesigner Gary Rydstrom. In een grote donkere ruimte zorgen drie naast elkaar opgehangen projectoren samen voor een reusachtig beeld - in extreem hoge definitie - dat een hele museummuur in beslag neemt. Dat beeld toont in eerste instantie een... euh... welja, een museummuur waarop allerlei ingekaderde schilderijen en tekeningen hangen. Er wordt dan op zo'n schilderij of tekening ingezoomd, waarbij de camera de kijker meeneemt naar en bijna letterlijk ín de locaties van de verschillende Pixarfilms. Het 3D effect van het softwareprogramma After Effects is, zelfs zonder brilletje, fenomenaal en dat geldt ook voor de beeldresolutie. "An immersive experience", noemt Elyse Klaidman het. De overweldigende ervaring van een onderdompeling. We zijn als het ware op bezoek in een bewegend kunstwerk. Het is bijvoorbeeld alsof we, net als insecten, rondwandelen tussen de grassprieten en de klavertjesvieren van A Bug's Life. Dan trekt de camera zich terug en zien we opnieuw het op de echte museummuur geprojecteerde en dus virtuele beeld van een museummuur. Elke reis in zo'n schilderij duurt nauwelijks een minuut, maar de impact is zo sterk dat we ons telkens zeer snel opgenomen voelen in de getoonde omgeving. Gelukkig zweeft de camera meteen naar een andere ingekaderde tekening en kan een nieuwe reis beginnen, naar een andere en even betoverende omgeving, zoals de fascinerende onderzeewereld van Finding Nemo of de onmetelijke ruimte van Wall-E. Hoort Pixar thuis in een museum? Zeker weten!

Pixar - 25 Years of Animation, in de Bundeskunsthalle in Bonn, tot 6/1/ 2013. www.bundeskunsthalle.de

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234