Vrijdag 06/12/2019

Tim Burton verfilmde een van de grootste kunstzwendels van de 20ste eeuw

WEESJES. Dan worden je schilderijen van kinderen met grote ogen wereldberoemd, blijkt dat je man met alle eer gaat lopen en er nog mee wegkomt ook. Het overkwam Margaret Keane. Met de biopic 'Big Eyes' zorgt Tim Burton voor eerherstel.

Opengesperde ogen als schoteltjes. Triestig ook. Dat zijn de waifs, de weesjes van Walter Keane. De schilderijen van de kinderen met de grote ogen maakten furore in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw. Hollywoodsterren Natalie Wood, Joan Crawford, Kim Novak en Dean Martin hadden de schilderijen in hun huis hangen. Het grote publiek hing posters van de kinderen boven hun bed. Ook regisseur Tim Burton is een verzamelaar. En een fan. Dat mag niet verwonderen als je er een paar van zijn films op nakijkt: The Nightmare before Christmas, Beetlejuice, Corpse Bride... De regisseur heeft het wel voor grote ogen.

Al wist ook hij waarschijnlijk niet hoe de vork werkelijk in de steel zat. Walter Keane genoot van zijn succes. De man vergeleek zich zelfs met de renaissanceschilder El Greco. Keane verdiende sloten geld met zijn schilderijen en verdronk in luxe. Maar in werkelijkheid was hij een oplichter. Wat de wereld niet wist, was dat zijn vrouw de ware artieste was. Zij was het die de kinderen schilderde. Van het eerste tot het laatste. Want Walter kon het niet.

Big Eyes, een biopic van Tim Burton, vertelt het leven zoals het was voor Margaret Keane. Het is het relaas van een artieste die in het web van haar waanzinnige man verstrikt raakte.

Margaret en Walter ontmoeten elkaar voor het eerst in 1955 op een tentoonstelling in San Francisco. Allebei een huwelijk achter de rug, allebei een kind om voor te zorgen. Kort daarna trouwen ze op Hawaï.

Walter begint al snel furore te maken met zijn schilderijen van kinderen met grote ogen. Hij beweert zijn inspiratie te hebben opgedaan in het naoorlogse Berlijn. Toen hij in 1946 als jonge artiest naar Europa trok om te leren schilderen, zag hij hoe hongerige oorlogsweesjes in Berlijn tussen het vuilnis op zoek waren naar etensresten. Het greep hem zo aan dat hij niet anders kon dan schetsen maken van de kinderen met hun grote hongerige ogen. Daar, beweerde hij, is zijn leven als schilder begonnen.

Schildert u ook?

Allemaal sluwe verkooppraatjes, zo bleek. Want niet Walter, maar Margaret was de artiest achter de beroemde schilderijen. Zij schilderde al van kindsaf. De triestige kindjes bleken hun oorsprong te hebben in Margarets ongelukkige kindertijd.

Wat Margaret niet wist, was dat haar man naam en faam aan het verwerven was in het kunstwereldje door haar schilderijen te verkopen als waren ze van zijn hand. Daar kwam ze pas eind jaren vijftig achter, toen ze Walter op een avond vergezelde naar The Hungry i, een beatnikclub in San Francisco waar komieken als Lenny Bruce en Bill Cosby optraden. En Walters vaste verkoopsstek.

"Hij had me ergens aan een tafel £in een hoekje gezet", vertelt ze in een interview met de Britse krant The Guardian. "Ik zag hem praten met Jan en alleman. Plots kwam er iemand naar mij toe en vroeg: "Schildert u ook?". Ik was volledig in shock en dacht: 'Loopt hij daar serieus te beweren dat die schilderijen van hem zijn?'"

Elke zichzelf respecterende artieste zou ingrijpen. Margaret deed niets. Ze bleef jarenlang zwijgen en keek toe hoe interviewers Walter prezen voor zijn schilderkunsten. Waarom in godsnaam? "Ik heb hem er wel degelijk mee geconfronteerd toen we thuiskwamen. Het moest stoppen."

Maar de immer charmante Walter wist haar dat idee uit het hoofd te praten. "Hij zei dat we het geld nodig hadden. En dat mensen een schilderij nu eenmaal sneller kopen als ze denken dat ze met de artiest staan te praten. Dat de mensen toch al dachten dat de schilderijen van hem waren. Hij kon hen toch niet gaan vertellen dat zijn vrouw al het werk voor hem opknapte? Het zou te verwarrend zijn en hij vreesde voor rechtszaken", aldus Margaret.

Dus zweeg ze. Meer nog. Walter vroeg haar om hem de grote ogen te leren schilderen. Maar ook dat liep fout af. "Hij kon het gewoonweg niet. En dat was dan ook weer mijn schuld, want ik legde het hem niet goed uit. Ik heb echt mijn best gedaan, maar het was een onmogelijke opdracht. Hij kon gewoon niet schilderen."

Walter verdiende miljoenen met de schilderijen en hing overal de grote jan uit. Margaret zag niets van al dat geld. Overdag zorgde ze voor de kinderen, 's nachts schilderde ze. Achter gesloten gordijnen, met de deur op slot. "Walter was zeer controlerend. Als hij niet thuis was, belde hij me ieder uur op om te zien of ik nog thuis was. Ik mocht geen vrienden hebben. Ik leefde in een gevangenis."

Naar de rechter

Na tien jaar huwelijk volgde de echtscheiding. Margaret beloofde Walter dat ze zou blijven schilderen voor hem. Maar na een tijdje had ze er eindelijk genoeg van. In 1970 vertelde ze haar verhaal aan een journalist. Walter was furieus. Hij bleef volhouden dat de schilderijen van zijn hand waren en noemde Margaret een "aan drank en seks verslaafde psychopate". Margaret werd een getuige van Jehova, hertrouwde en verhuisde naar Hawaï. Het deed haar en de weesjes goed. De kinderen die ze schilderde zwommen al snel in azuurblauwe oceanen en kregen een voorzichtige glimlach op het gezicht.

Met Walter ging het van kwaad naar erger. Hij dronk de klok rond en bleef Margaret afschilderen als een leugenaar. Uiteindelijk sleepte Margaret hem in 1986 voor de rechtbank. Het werd het hoogtepunt van een jarenlang dispuut tussen het voormalige koppel. De rechter gebood de twee om de kinderen met de grote ogen te schilderen. Margaret schilderde haar weesje in 53 minuten. Walter begon er zelfs niet aan. Hij riep een schouderblessure in als excuus.

Een duidelijker bewijs had de rechter niet nodig. Walter moest Margaret een schadevergoeding betalen van drie miljoen euro. Geld dat Margaret uiteindelijk nooit zag, want Walter had zijn fortuin volledig opgedronken. Hij stierf in 2000 op 85-jarige leeftijd.

Margaret is ondertussen 87. Ze woont in een bescheiden huis tussen de wijnranken van de befaamde Napavallei in Californië. Het hangt er vol schilderijen van kinderen met grote ogen. Ze mag dan wel in de anonimiteit leven, Tim Burton heeft haar leven toch maar mooi in een film gegoten. Met Amy Adams als Margaret en Christoph Waltz als Walter. De echte Margaret kreeg een cameo in Big Eyes. "Als oud vrouwtje dat op een bankje zit", zegt ze. Of ze tevreden is over de film? "Het was vooral heel moeilijk voor mij", klinkt het. "Christoph Waltz lijkt heel erg op Walter en om Amy Adams dan te zien meemaken wat ik heb meegemaakt... Het wordt allemaal heel accuraat verteld. Het was toen pas dat ik besefte hoe goed die film wel is", zegt ze trots.

Big Eyes,vanaf 18 maart in de zalen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234