Donderdag 24/10/2019

Tim Burton en zijn monsters

'Ik was een vreemde jongen', zegt filmmaker/artiest Tim Burton (54) ergens op zijn retrospectieve in de Parijse Cinémathèque française. Hoe vreemd? Dat wordt meteen duidelijk met werk vanaf zijn jonge jaren tot aan zijn bekendste films.

Nog een uitspraak uit de retrospectieve: "Ik hou van extreme karakters die zich niet bewust zijn van hun eigenaardigheden." Dat is, voor wie er even rond zijn as draait en werkelijk in alle hoeken de meest vreemde creaturen, groot en klein, aan de muur ziet hangen of onder vitrines ziet staan/liggen, een understatement. In de wereld van Burton is niets gewoontjes. Elk creatuur ziet er fysiek niet alleen bizar uit, wie de films of boeken van de man leest, weet dat ze ook allemaal enkele steekjes los hebben of, in het beste geval, prettig gestoord zijn.

De expo in de Parijse Cinémathèque française, ontwikkeld door het New Yorkse Museum of Modern Arts (MoMA), focust zowel op Burtons onbekende beginperiode als op zijn bekende filmwerk, dat zowel poppen-kleifilms als The Nightmare before Christmas, blockbusters als Batman en excentrieke film als Edward Scissorhands behelst.

De expo start met een zwartgeblakerde ruimte waarin een tiental oversized polaroids achter glas staan. Burton maakte de opvallende producties in de periode 1992-1999 als persoonlijk project, waarbij hij visuele ideeën en thematieken wilde vastleggen voor onder meer eventuele latere filmproducties. Op de ene staat een vreemdsoortige weerwolf annex vampier met als achtergrond een gigantische volle maan, op een andere een keeshondje met een gigantisch gewei, terwijl hij ook props uit films als Sleepy Hollow voor de lens haalde.

Een opvallend portret is dat van een blauw geverfde plastic babypop met een tiental grote littekens in het gezicht. De aandachtige bezoeker zal bij zijn verdere tocht doorheen de expo merken dat dit soort blauwe gezichten, ontsierd door talloze afschuwelijke littekens, voortdurend terugkeren.

De grootste en visueel aantrekkelijkste ruimte wordt besteed aan het zogenaamde Burtorarium, waarin zijn meest excentrieke personages zich openbaren. Ze verschijnen in zowel kleine notitieschriftjes achter glas als op grote kleurrijke, schilderijen, terwijl er zelfs levensgrote metalen creaturen en een enkele metalen robotachtige de zaal domineren. Op een bordje aan het begin van die zaal staat te lezen: "Ik was aan het schetsen en dacht: 'het kan me niet schelen of ik kan tekenen of niet. Vanaf dat moment ervoer ik een vrijheid die volledig nieuw voor me was, en kon het me plots allemaal niet meer schelen of ik de menselijke vorm of fysiek op papier kon zetten. Het was me echt eender of men het leuk vond of niet."

Obsessie

Negen thema's zijn opgenomen in dat Burtorarium: mannen, vrouwen, dieren, kinderen, piraten, creaturen, koppels, kabouters en clowns. Dat die twee laatsten uitgerust zijn met onder meer scherpe hoektandjes en/of een boosaardig gezicht, mag niet verbazen. Burtons werk baadt in het sinistere, het occulte ook, en heeft niet meteen de intentie kindvriendelijk te zijn, al wordt op deze druk bezochte expositie duidelijk dat kinderen niet terugschrikken voor 's mans werk, en zich zelfs met plezier vooroverbuigen om zijn creaties in het aangezicht te kijken. Waar die interesse of obsessie voor dit soort werk vandaan komt, verklaart Burton verderop, wanneer hij opmerkt dat het een vorm van therapie is, "die op je onbewuste inwerkt zoals ooit de bedoeling was met sprookjes".

Tim Burton is een heerlijke expositie, net omdat ze de bezoeker meteen onderdompelt in de wereld van de kunstenaar en door de opstelling van de stukken een sfeer schept die er nauw bij aansluit. Interessant is ook het onbekend materiaal uit Burtons tienertijd, toen hij voor de stad Burbank en hun politie- en brandweerkorps wedstrijdtekeningen maakte. Daar, in dat prille tekenwerk, is met een beetje verbeelding de latere hand van de meester te zien.

Het laatste hoofdstuk is volledig gewijd aan zijn films, te beginnen met Pee-Wee's Big Adventure uit 1985. Van elk van zijn volgende films, zoals Beetlejuice, Ed Wood, Corpse Bride, Mars Attacks, Dark Shadow, Planet of the Apes, Charlie and the Chocolate Factory, Big Fish, Sleepy Hollow, Sweeney Todd of Alice in Wonderland werden props, decorstukken, of foto's geplaatst, waarbij uiteraard ook niet zijn lievelingsacteur Johnny Depp kon ontbreken. Sommige films kregen iets meer ruimte, zoals de twee Batman-films, waarbij achter glas vier soorten latex maskers worden getoond van de vleermuisman. Verderop staan, opgeprikt op een lang houten stokje, 26 kopjes van Jack Skellington uit The Nightmare before Christmas, elk met verschillende expressies, van zacht tot kwaadaardig. Als laatste verwijst men naar de films Dark Shadows en Frankieweenie, waarvan de eerste in mei en de andere in oktober 2012 gereleast wordt. Een eerste Frankieweenie-kortfilm creëerde hij zo'n dertig jaar geleden voor Disney, waarvoor hij vier jaar werkte. Heel wat van zijn voorstellen belandden daar echter in de prullenbak. De bezoeker van deze expo begrijpt snel waarom.

Tim Burton loopt tot 5 augustus in La Cinémathèque française in Parijs (www.cinematheque.fr). Met dank aan Thalys (www.thalys.com).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234