Maandag 17/02/2020

Opinie

Tijd voor een maatschappelijk debat over de toekomst van ons onderwijs

Beeld rv

"De nieuwe Vlaamse regering heeft hierin, ongeacht haar samenstelling, een cruciale rol", schrijft Luc Braeckmans. Hij doceert onder meer onderwijsfilosofie aan de Universiteit Antwerpen en is voorzitter van het Centrum voor Andragogiek (CVA).

De plannen van de uittredende Vlaamse regering over mogelijke onderwijshervormingen deden het afgelopen jaar de commoties over onderwijs oplaaien. Vele groepen namen positie in. De gehanteerde taal klonk in de regel eerder stoer, enkele keren zelfs krijgshaftig. Zeker de kringen die zich verzetten tegen zowat iedere mogelijke hervorming, stelden zich zeer combattief op.

De problematiek is complex. De standpunten bijgevolg eveneens. De emotionele opstellingen bemoeilijken de weg naar een constructief overleg dat naar een oplossing zou kunnen voeren. Toch zijn alle emotionele uitlatingen over onderwijs op zich een goed teken. Ze laten namelijk een bijzonder intensieve betrokkenheid van velen op het onderwijs zien. Dat is niet onbelangrijk.

Sedert het einde van de 19de eeuw speelt het onderwijs in Vlaanderen een centrale rol. Het belang van die rol nam aanzienlijk toe naarmate de tijd vorderde. Vandaag de dag scoort het onderwijs in Vlaanderen in vergelijking met andere westerse landen erg hoog. Deze toppositie bekleedt het onderwijs reeds enkele decennia, van kleuteronderwijs tot universiteit.

Stilstaan is achteruitgaan
Uiteraard is het in ieders belang deze situatie te handhaven. Maar het is uitgesloten een welbepaalde positie te versterken door te trachten alle factoren onveranderd te laten. In een omgeving die zichzelf als eerder succesvol percipieert, gaat van conservatieve keuzes een verlokkende kracht uit. De stand van zaken werd en wordt ervaren als goed en zelfs in diverse opzichten als succesvol. Waarom dan veranderen? Getuigt de regel 'Never change a winning team' niet van gezond verstand?

Iedere conservatieve optie of perceptie vertrekt evenwel vanuit een fundamenteel foutieve presuppositie, met name vanuit de overtuiging dat de 'werkelijkheid' stilstaat. Maar de werkelijkheid staat nooit stil; op het vlak van maatschappij en cultuur zelfs allerminst. Er zijn indrukwekkende verschillen tussen bijvoorbeeld het Vlaanderen van de tweede helft van de 19de eeuw, het Vlaanderen van het interbellum en het Vlaanderen van de 21ste eeuw. Conservatisme werkt bijgevolg het hanteren van illusies in de hand, waardoor men versneld dreigt te verliezen wat men krampachtig wou bewaren.

Een rustige, wat afstandelijke analyse van wat het onderwijs vandaag nodig heeft, is ten zeerste wenselijk. Want de opdrachten en de uitdagingen zijn niet gering. Hoe kun je met schaarse middelen het gebouwenpatrimonium renoveren? Hoe pak je het probleem aan van het relatief grote aantal schoolverlaters zonder diploma secundair onderwijs? Hoe zorg je ervoor dat de school haar taken optimaal kan uitvoeren in een multiculturele omgeving? Hoe draag je ertoe bij dat het veelal fnuikende watervalsysteem verdwijnt? Hoe dienen de lerarenopleidingen aan universiteit en hogeschool zich aan te passen aan de uitdagingen van vandaag en morgen? Hoe zullen de scholen zich toerusten voor het vervullen van opdrachten die zij als nieuw ervaren?

Meer dan onderwijs
Het is duidelijk dat van de school meer wordt verwacht dan een goede onderwijsverstrekker te zijn. Gaandeweg krijgt ze tal van taken toegeschoven die tot ongeveer twintig jaar geleden elders werden opgenomen, in het gezin bijvoorbeeld, of in de jeugdbewegingen. Hoe kan de school in een maatschappelijke omgeving die meer en meer lijkt te juridiseren, en bijgevolg meer en meer vertrekt vanuit een grondhouding die zich door wantrouwen laat inspireren, een centrum van vertrouwen zijn? Dat vertrouwen is broodnodig om jonge mensen te leren omgaan met het beste in zichzelf, zodat de school via de introductie in tal van schoolvakken jonge mensen vormt en socialiseert, en hen voorbereidt om zich in te zetten voor een rechtvaardige samenleving van morgen.

Bezint voor u bespaart
Overal ter wereld waar goed onderwijs voorhanden is, kan men vaststellen dat dit een uitgesproken en onvervangbare emancipatorische rol vervult, en in die zin zowat de belangrijkste institutie is waarover een samenleving beschikt. In Vlaanderen dringt zich een breed maatschappelijk, weldoordacht overleg over onderwijs op, met het oog op de broodnodige emancipatie van de komende generaties. De nieuwe Vlaamse regering heeft hierin, ongeacht haar samenstelling, een cruciale rol te spelen.

Ze moet allereerst een sfeer van vertrouwen creëren, zodat ze kan rekenen op de constructieve inbreng van alle onderwijspartners (onderwijsnetten, leerkrachten, ouderverenigingen, vakbonden, afgevaardigden van leerlingen... ). En ze dient zich grondig te bezinnen over de vraag of het wijs is de belangrijkste institutie waarover een toekomstgericht Vlaanderen kan beschikken, verder aan al te scherpe bezuinigingen te onderwerpen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234