Vrijdag 27/11/2020

Levanta

Tijd om af te stappen van een 'therapeutisch model' waarbij vrijheidsbeperkingen de norm zijn

Filip De ReuseBeeld rv

Filip De Reuse is als strafpleiter verbonden aan de balie West-Vlaanderen en lid van de commissie Strafrecht van de Orde van Vlaamse Balies (OVB). "Wanneer je als geïnterneerde meer vertrouwen hebt in de medisch ongeschoolde cipier dan in de verpleegkundige is er iets grondig mis met het systeem", meent hij.

De afgelopen dagen klonk uit diverse hoeken harde kritiek op de werking van het psychiatrisch centrum voor geïnterneerde ‘highriskvrouwen' Levanta in Zelzate. Aanvankelijk was er voornamelijk commotie over het afluisteren van patiënten tijdens gesprekken met hun bezoekers en hun advocaten. Doch wie het verslag grondig doorneemt en nu ook de anonieme getuigenissen van personeelsleden leest weet dat er in Levanta iets grondig fout loopt.

Het excuus dat de geïnterneerde highriskvrouwen een moeilijke doelgroep zijn kan de schokkende onthullingen van enkele personeelsleden nooit rechtvaardigen. Personeelsleden spreken van een zeer repressief beleid door de oversten, waarbij er geen ruimte is voor kritiek. Het feit dat hoofdgeneesheer De Varé in het verleden formeel ontkende dat men gesprekken mee kon beluisteren en directeur Eddy Impens gisteren op Radio 1 stelde met Levanta op de goede weg te zijn, doet vrezen dat aan de huidige wantoestanden niet dadelijk veel zal veranderen.

Vele advocaten deelden de initiële hoerastemming nadat de overheid finaal, onder druk van Europa, werk maakte van de situatie van geïnterneerden door gespecialiseerde centra te openen buiten de gevangenismuren. Als strafpleiters leefden we in de hoop dat er eindelijk komaf zou worden gemaakt met de intrieste bezoeken aan eenzame geïnterneerde cliënten in kille gevangenissen, verstoken van elke psychiatrische begeleiding. Vaak ging het om zeer kwetsbare personen, die in mensonwaardige omstandigheden binnen de keiharde gevangeniswereld mikpunt van spot en agressie waren.

De hoop leefde dat deze geïnterneerden finaal zouden krijgen waar ze reeds zo lang recht op hadden: een aangepaste menselijke zorg binnen een hedendaagse setting.

Mensonterende situaties

Al snel kwamen echter de eerste klachten en moesten we vaststellen dat sommige geïnterneerden uit Levanta ‘heimwee’ hadden naar de gevangenismuren, waar ze zich paradoxaal genoeg vrijer voelden dan in het gesloten psychiatrisch centrum. Klachten over mensonterende situaties weerklonken steeds luider en blijken nu spijtig genoeg waar te zijn.

Levanta in Zelzate.Beeld Geert Braekers

De onafhankelijke zorginspectie rapporteerde over schendingen van de privacy, schending van patiëntenrechten en schending van mensenrechten. Uit vaststellingen bleek dat diverse geïnterneerden maandenlang werden gefixeerd, van wie één patiënte zelfs tien maanden werd geketend via mobiele polsbanden. 

De principes om zo weinig mogelijk de reeds minimale vrijheid te beperken werden niet gerespecteerd. Die conclusie is na lezing van het verslag weinig verrassend. Blijkbaar zijn dwang en vrijheidsbeperking eerder regel dan uitzondering, wat nooit de bedoeling kan zijn.

Uiteraard zijn er gevallen waarin de veiligheid van de geïnterneerde of medewerkers via uitzonderingsmaatregelen gegarandeerd moet worden. Maar iemand tien maanden kluisteren, patiënten isoleren omdat ze het oneens zijn met bepaalde beslissingen, patiënten afzonderen omdat ze met hun ogen rollen: het behoort tot de psychiatrie van een ver en duister verleden. Men zou haast de heimwee naar de oude vertrouwde gevangenismuren begrijpen. 

Fixatie zeer negatief

Diverse wetenschappelijke studies hebben uitgewezen dat de ervaringen van patiënten met afzondering en fixatie als zeer negatief worden ervaren en geen duidelijke therapeutische meerwaarde hebben. De patiënt voelt zich onderworpen, verlaten en gestraft en de schadelijke gevolgen voor de patiënten zijn niet te onderschatten.

Bovendien ondermijnen deze maatregelen het noodzakelijke vertrouwen tussen de patiënten en hun hulpverleners. 
Wanneer je als geïnterneerde meer vertrouwen hebt in de medisch ongeschoolde cipier dan in de verpleegkundige is er iets grondig mis met het systeem.

Het is dan ook hoog tijd om af te stappen van een ‘therapeutisch model’, waarbij men vertrekt van veelvuldige vrijheidsbeperkingen als norm, en om te schakelen naar een maximale responsabilisering van de patiënt, waarbij vrijheidsbeperkende maatregelen alleen toegepast worden in hoogst noodzakelijke gevallen.

Het gebouw en de infrastructuur van Levanta mogen gloednieuw zijn, als de behandeling van de geïnterneerden blijft steken in 19de-eeuwse praktijken, zal de situatie van de geïnterneerden er spijtig genoeg niet op vooruitgaan, integendeel.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234