Vrijdag 25/09/2020

ReportageBrazilië

Tienduizenden doden later is Bolsonaro nog steeds de held

Ondernemer Angelo Antonio Bucioloti staat tussen zijn onverkochte babyspullen. "Dit is het moeilijkste jaar uit ons 37-jarig bestaan."Beeld gabriela portilho

Corona was volgens de Braziliaanse president Jair Bolsonaro maar een griepje. Inmiddels liggen de ic’s in het land vol, stijgt het aantal doden naar recordhoogte en boet hij aan populariteit in. Alleen onder de mannen van Saltinho geniet hij nog respect.

T-shirt en mondkapje van Angelo Antonio Bucioloti (64) lijken met elkaar in strijd. De man die in zwart-witprofiel op het shirt staat afgebeeld heeft namelijk gezegd dat mondkapjes voor homo's zijn. Toch draagt Bucioloti beide kledingstukken met trots. Want op het witte mondkapje staat de naam van zijn andere geliefde: Catha, zijn succesvolle bedrijf in babykleding.

Bucioloti is een verstokt bolsonarista, een selfmade man en inwoner van Saltinho. In dit dorp met 8.000 inwoners, op twee uur rijden vanaf miljoenenstad São Paulo, stemde in 2018 maar liefst 89 procent op Jair Messias Bolsonaro. Terwijl de president dit voorjaar het belang van een draaiende economie bleef verkondigden, moest Bucioloti's fabriek op last van de deelstaatgouverneur twee maanden dicht vanwege de pandemie.

Catha draait inmiddels weer, maar op minder dan halve kracht. In normale tijden produceert de fabriek 140.000 rompertjes, onderbroekjes, shirtjes en sokjes per maand. De kleertjes hangen in de grote winkelketen Lojas Americanas, die in 2018 Bolsonaro-shirts verkocht. Nu ligt een partij kleding ter waarde van ruim 100.000 euro al sinds maart te wachten in het magazijn. “Dit is het moeilijkste jaar uit ons 37-jarig bestaan.”

Onvrede over PT

Op het platteland van deelstaat São Paulo kun je zomaar vergeten dat je in Brazilië bent. Strak geasfalteerde wegen doorkruisen een glooiend groen landschap met landbouw (suikerriet) en industrie (ethanol uit suikerriet). Vanaf hier naar het zuiden deed Bolsonaro twee jaar geleden extreem goede zaken. De rechtse populist oogstte in de rijkere en wittere zuidelijke deelstaten groot succes dankzij de diepe onvrede over de linkse arbeiderspartij die sinds 2002 aan de macht was geweest. De Partido dos Trabalhadores (PT) behield het armere noordoosten, maar had het land al enige tijd verloren.

Sinds zijn aantreden heeft Bolsonaro vrijwel onafgebroken ruzie gemaakt met vriend en vijand. Zo ook de afgelopen maanden, terwijl corona huishield in Brazilië. Het dodental passeerde deze week de 80.000 en groeit met meer dan 1.000 per dag; ruim 2 miljoen mensen zijn besmet. In de wereldwijde ranglijst van het aantal doden doden per miljoen inwoners kruipt het grootste land van Latijns-Amerika (210 miljoen mensen) gestaag richting de top tien.

Terwijl de covidcurve steeg, zakten Bolsonaro's waarderingscijfers. Volgens de toonaangevende peiling Datafolha vindt inmiddels 44 procent van de bevolking de regering 'slecht' of 'vreselijk'. Een halfjaar geleden was dat nog 36 procent. De president heeft van meet af aan de pandemie gebagatelliseerd en het belang van de economie boven de gezondheid van Brazilianen geplaatst.

Tegelijkertijd raakte hij dieper verstrikt in zijn eigen politieke crisis. Het hooggerechtshof begon een onderzoek naar machtsmisbruik. Hij probeerde een vriend aan te stellen bij de federale politie – zo zou hij toegang hebben willen krijgen tot justitiële onderzoeken naar zijn zonen. Een maand geleden werd Fabrício Queiroz opgepakt, ex-politieagent en vermeend handlanger van zoon Flávio Bolsonaro bij het witwassen van gestolen belastinggeld. En dan is er nog de Amazone, waar de ontbossing dit jaar recordhoogtes bereikt.

Meisje gemarteld

Maar in Saltinho is Bolsonaro voor velen nog steeds een held. En het dorp is geen uitzondering. Volgens peilingen vindt ruim 30 procent van de Brazilianen de president 'goed' of 'uitstekend'. Nog eens een kwart van de respondenten kiest voor 'gewoon’.

“Ik stemde de eerste keer op Lula (in 2002, red.)”, zegt fabrieksbaas Bucioloti. Velen in Saltinho waren destijds vol van de charismatische leider van de linkse PT. Later vielen hem de schellen van de ogen, zegt hij, en ontdekte hij “het linkse complot” tegen het land: de corruptie, het nepotisme, de propaganda op scholen en het enorme smeergeldschandaal rond de Braziliaanse bouwgigant Odebrecht.

Hij weet nog goed hoe Bolsonaro, destijds markant congreslid, voor het eerst indruk op hem maakte. In 2003 werd een meisje van 16 gemarteld en vermoord. De bendeleider was een minderjarige jongen die vanwege zijn leeftijd niet naar de gevangenis maar naar een gesticht ging. De zaak hield Brazilië jaren bezig. “De PT verdedigde de crimineel. Alleen Bolsonaro zei: nee, die jongen verdient een volwassen straf.”

Voor deze handelaar in babykleding vallen alle tekortkomingen van zijn president in het niet bij die van het geboefte van links. In zijn kantoor boven het naaiatelier herinnert niets meer aan die kortstondige liefde voor ex-president Luiz Inácio Lula da Silva. De muur hangt vol met foto's van volkszanger Roberto Carlos en paus Benedictus (“de nieuwe heult te veel met communisten”).

President Jair Bolsonaro.Beeld REUTERS

Andere mannen in het dorp denken er precies hetzelfde over. João Carlos Parolina (66) van de plaatselijke rijschool rekent voor dat links 24 jaar heeft geregeerd, als je de periode van de neoliberale sociaaldemocraat Fernando Henrique optelt bij de termijnen van de PT. Bolsonaro was goed op weg totdat corona kwam, zegt hij. En toen gooiden de lokale politici roet in het eten. Ze legden overal dezelfde maatregelen op, of het nu de grote stad of een klein dorp betrof. In Saltinho, met slechts zestig coronagevallen en twee doden, waren de maatregelen zwaar overtrokken, vindt Parolina.

Lokale politici hebben bovendien flink overprijsde beademingsapparaten gekocht en een deel van het geld in eigen zak gestoken, weten de inwoners van Saltinho. Deelstaatgouverneur João Doria, van de sociaaldemocratische PSDB, wordt het meest gehaat van allemaal. In 2018 steunde hij plots presidentskandidaat Bolsonaro en won het gouverneurschap, niet veel later keerde hij zijn politieke vriend weer de rug toe.

Ook Bolsonaro's zonen en hun louche zaken zijn niet erg geliefd in het dorp, maar het wordt de president niet aangerekend. Want, zeggen ze, links kent grotere graaiers.

Malariamedicijn

Maar de bewondering voor Bolsonaro kent een grens. Zelfs onder zijn meest geharde supporters dwingt 'het griepje' enig respect af. Ook in dit dorp draagt vrijwel iedereen een mondkapje. Het virus is waarschijnlijk verspreid door de Chinezen, niet erg dodelijk en bovendien goed te bestrijden met malariamedicijn hydroxychloroquine, beweert meubelverkoper Pedro Almeida. Toch heeft hij meerdere flesjes handgel in zijn zaak en bij de ingang liggen extra maskers voor zijn klanten. “De president gaf het verkeerde voorbeeld door geen mondkapje te dragen.”

“Als ik besmet raak, ga ik het slikken”, zegt Almeida over het omstreden malariamiddel. De president zweert erbij en doorstond zijn twee weken met Covid-19 zonder noemenswaardige klachten. Hij werd zo zelf een wandelende reclamezuil voor de pillen die hij massaal heeft laten produceren. De kans is groot dat Brazilië na de pandemie met een enorme voorraad hydroxychloroquine blijft zitten. 

In Saltinho laten alleen vrouwen enige afkeer van de president blijken, al zeggen ze liever helemaal niets. De medewerker van de plaatselijke dierenwinkel is 'vergeten' op wie ze in 2018 heeft gestemd. In de schoenenwinkel vindt Valdete Costa weliswaar dat bedrijven in het dorp niet hadden hoeven sluiten, maar van Bolsonaro moet ze niets weten. “Ik ben het in niks met hem eens.” Hij is volgens haar compleet onverantwoord omgegaan met corona. “Veel mensen zullen inmiddels wel teleurgesteld zijn.”

In het najaar hoopt fabrieksbaas Bucioloti de huidige burgemeester, een partijgenoot van gouverneur Doria, uit het gemeentehuis te verdrijven. Zijn campagnestrategie heeft hij afgekeken van zijn grote voorbeeld Bolsonaro. “Politieke vernieuwing”, daar gaat het hem om. Dat is het zaadje dat de president heeft geplant, zegt Bucioloti. Hij schuift zijn Catha-mondkapje weer voor zijn gezicht. Nee, rompertjes met Bolsonaro-opdruk heeft hij niet. “Dat zou wel een goed idee zijn.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234