Maandag 14/06/2021

Tien procent van onze brandstof tegen 2020 uit bioproductie halen? Misschien kunnen we die doelstelling maar beter laten vallen, zegt Europees commissaris Stavros Dimas. 'De problemen die biobrandstoffen op sociaal en ecologisch vlak veroorzaken, zijn gro

Groene brandstof doet het milieu meer kwaad dan goed

De verloren eer van de biobrandstof

door Johan Corthouts

Groen is het codewoord op het Brusselse Autosalon, dat vandaag voor de pers geopend wordt. Constructeurs verdringen elkaar om de milieuvriendelijkheid van hun eigen model aan te prijzen. De Vlaamse en Brusselse regering helpen bewuste kopers een handje met de Ecoscore, een instrument om de milieuvriendelijkheid van wagens op een uniforme wijze met elkaar te vergelijken, wars van alle verkoopspraatjes.

Een paar jaar geleden leek het erop alsof biobrandstof het wondermiddel was waarmee autoproducenten hun vel konden redden. In plaats van het design en de motor van hun modellen grondig aan te passen om zo de CO2-uitstoot te verminderen zou het veelvuldig gebruik van biobrandstof de uitstoot van schadelijke broeikasgassen wel helpen terug te dringen.

Maar een tortillaopstand in Mexico en enkele lijvige rapporten later is het enthousiasme over het gebruik van biobrandstoffen weggeëbd. In die mate zelfs dat de Europese Unie eraan denkt om haar zelf opgelegde doelstelling inzake biobrandstoffen te laten sneuvelen. Want door het gebruik van biobrandstoffen stijgen de voedselprijzen en loopt het milieu schade op.

De Europese staats- en regeringsleiders beslisten in maart vorig jaar dat tegen 2020 10 procent van de brandstof voor de transportsector afkomstig moet zijn uit biobrandstoffen. Die doelstelling was onderdeel van een ambitieus Europees klimaatplan. Tegen 2020 wil de Europese Unie de uitstoot van broeikasgassen met 20 procent inperken, het energieverbruik met 20 procent doen dalen en het aandeel van hernieuwbare energiebronnen, zoals wind- en zonne-energie, in de consumptie optrekken tot 20 procent.

Mooie doelstellingen die de Europese Unie één voor één nog concreet moet uitwerken. Volgende week komt de Europese Commissie met een reeks wetgevende voorstellen, maar nog voor haar plannen op tafel liggen, klinkt er heel wat kritiek. Vooral over het gebruik van biobrandstoffen is heel wat te doen.Het gaat dan om gewassen, zoals suikerriet, suikerbiet en maïs, die gebruikt worden voor de productie van ethanol en oliehoudende gewassen zoals koolzaad, raapzaad, zonnebloemen, palmolie en soja die aangewend worden voor biodiesel. De ethanol wordt vermengd met benzine, de olie met diesel tot biodiesel.

Volgens de critici duwt een grootschalige productie van biobrandstoffen de prijzen van voedsel- en voedergewassen naar omhoog, een recent fenomeen waaronder vooral de allerarmsten lijden. In Mexico weten ze dat maar al te goed. Eerst werd het land overstelpt met goedkope Amerikaanse maïs, waardoor de lokale Mexicaanse maïsproductie kapotgemaakt werd. Daarna leidde de toegenomen vraag naar voedsel, maar ook de groeiende ethanolproductie in de VS vervolgens tot de kleinste maïsvoorraden en de hoogste prijzen in dertig jaar. Het leidde zelfs tot de zogeheten tortillaopstand, genoemd naar het populaire maïsproduct. Maar ook in Indonesië, Egypte en Nigeria rees de voorbije maanden protest tegen de stijgende voedselprijzen.

De productie van biobrandstoffen kan bovendien milieuschade aanrichten. Bepaalde ecosystemen zoals savannes en graslanden dreigen verloren te gaan als ze in gebruik genomen worden om de Europese doelstellingen inzake biobrandstoffen te realiseren. Er dreigen grote hoeveelheden CO2 in de natuur vrij te komen, zodat het positieve effect van het verbouwen van biobrandstoffen volledig tenietgedaan wordt.

Een blik op de palmolieproductie in Indonesië maakt dit duidelijk. Veengebieden worden er ontbost en gedraineerd om nadien met oliepalmen beplant te worden. Zo verliezen de veengebieden hun CO2-opslagcapaciteit. En omdat de drainageactiviteiten gepaard gaan met branden komen grote hoeveelheden CO2 in de atmosfeer vrij. Die emissies zorgen ervoor dat Indonesië de derde grootste CO2-uitstoot heeft ter wereld, na de VS en China.

Volgens het International Panel on Climate Change zorgt de ontbossing voor een vierde van de door mensen veroorzaakte CO2-uitstoot. Wil men een verdere opwarming van de aarde vermijden, dan is stoppen met ontbossen dus efficiënter dan baan ruimen voor energiegewassen. Biobrandstoffen doen bijgevolg meer kwaad dan goed.

Deze kritiek werd vorige week nog eens herhaald door een groep van zeventien niet-gouvernementele organisaties, waaronder Greenpeace, Oxfam en Friend of the Earth, aan het adres van Europees commissaris Dimas. De Griek is binnen de Europese Commissie verantwoordelijk voor Milieu en is niet ongevoelig voor de kritiek.

In een interview dat hij gisteren aan BBC gaf, zei Dimas dat de sociale en ecologische problemen die veroorzaakt zijn door biobrandstoffen "groter zijn dan we hadden gedacht". Europa moet volgens hem "zeer voorzichtig" zijn in dit dossier. Dimas liet verstaan dat het beter is om de doelstelling te missen.

Daarmee erkent Dimas dat de Europese Unie onvoldoende heeft stilgestaan bij de problemen die haar doelstelling inzake biobrandstoffen met zich meebrengt. Hij belooft nu duurzaamheidscriteria te introduceren en voorziet een certificatensysteem voor biobrandstoffen. Zo wil hij de productie van biodiesel gewonnen uit palmolieplantages in Indonesië een halt toeroepen.

Daarmee zit Dimas op dezelfde golflengte als Louis Michel, de Belgische EU-commissaris belast met het Europees ontwikkelingsbeleid. In een interview met het persbureau IPS pleitte Michel voor een moratorium op doelstellingen die regeringen formuleren om het gebruik van biobrandstoffen te vergroten.

"Het is nuttig te waarschuwen voor de illusies over biobrandstoffen. Het is gevaarlijk bossen te kappen om biobrandstoffen te maken en het gebruik van landbouwgrond is nadelig voor de landbouwproductie", zegt Michel.

De vroegere Belgische buitenlandminister zegt in het interview dat hij het eens is met Jean Ziegler, de VN-rapporteur voor het recht op voedsel. Die waarschuwde ervoor dat biobrandstoffen in de plaats kunnen komen van gewassen die nodig zijn in de strijd tegen de honger.

Hij gewaagde vorig jaar zelfs van een "misdaad tegen de menselijkheid om op een agrarisch productieve grond voedsel te produceren, dat dan voor biobrandstoffen opgestookt wordt". Hij lanceerde toen een oproep om de wereldwijde productie van biobrandstoffen minstens vijf jaar te stoppen.

Kletskoek, zo noemen de Europese producenten van ethanol de uitlatingen van Ziegler. "De belangrijkste reden waarom de voedselprijzen zo hard gestegen zijn is de vraag uit China en India", zegt Rob Vierhout, secretaris-generaal van eBio.

De belangenvereniging van de ethanolproducenten zegt dat de productie van biobrandstoffen slechts een marginale invloed heeft op de voedselprijzen. Dat komt omdat de productie van biobrandstoffen op zich marginaal is. Die productie beslaat slechts 2 procent van het areaal in Europa. Vergelijk: meer dan 50 procent van het areaal is voorzien voor veevoeders.

Besluiten dat de Europese Commissie bereid is om haar doelstelling te laten vallen, doet Vierhout voorlopig niet. "Dat zou sowieso naïef zijn. Mocht Europa beslissen om te stoppen met biobrandstoffen, dan zou dat geen moer uitmaken. Onder meer in de VS zal de productie ervan fors toenemen", zegt hij.

Een eventueel moratorium op biobrandstoffen heeft ook nog andere gevolgen. Europa zal er niet in slagen om het aandeel van hernieuwbare energie tegen 2020 op te trekken tot 20 procent. "Als de doelstelling van 10 procent sneuvelt, zal de olie-industrie het hardst lachen. Dan zal immers duidelijk worden dat we geen echt alternatief hebben voor fossiele brandstof", zegt Vierhout.

Ook Febiac, de Belgische automobielfederatie, hoopt dat Europa voortgaat met de productie van biobrandstoffen. "Dat er problemen met monoculturen zijn en dat er sprake is van overbemesting, dat is juist. We delen die bekommernis. Maar gooi het kind niet met het badwater weg. In Scandinavië tonen ze bijvoorbeeld aan dat uit houtpulp bio-ethanol wordt gewonnen zonder dat daarvoor landbouwareaal wordt ingenomen", zegt woordvoerder Joost Kaesemans.

Deze week opent het Autosalon in Brussel zijn deuren. Milieu is voor de eerste keer het centrale thema op de beurs. Biobrandstoffen passen in dat verhaal. "Maar we weten dat het geen mirakeloplossing is. Zo'n 2,75 procent van de diesel in België is bio. Dat betekent dus ook dat we 2,75 procent minder CO2 uitstoten", zegt Kaesemans.

Greenpeace is blij met de toezeggingen van de Europese commissarissen Dimas en Michel. "Om de doelstelling van 10 procent te realiseren zou Europa massaal biobrandstoffen moeten invoeren. Die doelstelling is te hoog gegrepen en Europa moet rekening houden met de sociale en ecologische gevolgen", zegt Karen Janssens.

Toch vindt Greenpeace dat het aandeel van hernieuwbare energiebronnen in de totale consumptie 20 procent moet bedragen in 2020. Die doelstelling kan worden gehaald door meer windmolens te bouwen, meer zonnepanelen te plaatsen en meer biomassa te produceren. Janssens: "De transportsector kan ook een steentje bijdragen door energiezuinigere wagens te produceren en zijn CO2-uitstoot te verminderen. Maar dan moeten de Europese commissarissen zelf misschien eerst hun zware dienstwagens aan de kant schuiven. Mocht iedereen met een Toyota Prius rondrijden, was er niks aan de hand."

Savannes en graslanden dreigen verloren te gaan als ze gebruikt worden om de Europese biodoelstellingen te realiseren

Europees commissaris Louis Michel:

Het is gevaarlijk bossen te kappen om biobrandstoffen te maken

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234