Zaterdag 06/06/2020

Tien musea uit Duitsland en Nederland presenteren zichzelf in Bonn

Het orgelpunt is de kleinste zaal met het grootste aantal werken: een eenvoudig gepresenteerd ensemble van 38 tekeningen van Beuys

Blind date tussen Van Gogh en Fontana

Tien musea uit de Neder-Rijn, de grensstreek tussen Nederland en Duitsland, werken al enkele jaren samen. Voor het eerst stellen ze zichzelf nu gezamenlijk voor op één grote tentoonstelling in Bonn. Voor Crossart: Van Gogh tot Beuys grasduinde tentoonstellingsmaker Jean-Christophe Ammann in de tien collecties, die hij op eigenzinnige wijze bij elkaar brengt. Hij zorgt voor onverwachte ontmoetingen tussen Vincent van Gogh en Lucio Fontana, tussen duizend jaar oude Cambodjaanse beelden en Mondriaan. Soms werkt het, soms werkt het niet.

Bonn

Van onze verslaggever

Eric Rinckhout

Samenwerking is een trend die al enkele jaren aanhoudt in het museumlandschap. In 2003 besloten zes Duitse en vier Nederlandse musea om elkaar meer bekendheid te geven. Het gaat om de musea van onder meer Krefeld en Mönchengladbach, Arnhem en Venlo, die in de Duits-Nederlandse grensstreek liggen en net door die ligging al te vaak over het hoofd worden gezien. Het gebied tussen de Nederlandse randstad - met Amsterdam, Den Haag en Rotterdam - en de Rijnsteden Keulen, Düsseldorf en Bonn wordt inderdaad makkelijk beschouwd als een witte vlek. In plaats van met de rug naar elkaar te blijven staan reikten de tien musea elkaar de hand en gingen ze kijken wat ze voor elkaar konden betekenen. Ze bleken meer gemeen te hebben dan ze hadden gedacht. Tegelijk ontdekten ze dat hun collecties elkaar mooi aanvullen. Zo bezit Museum Schloss Moyland de grootste Beuys-collectie ter wereld, Kröller-Müller in Otterlo beschikt over een van de belangrijkste Van Gogh-verzamelingen en de Krefelder Kunstmuseen staan dan weer sterk in moderne en hedendaagse kunst. Een gezamenlijke toeristische en culturele informatiecampagne heeft intussen vruchten afgeworpen: het aantal bezoekers gaat in alle tien de musea in stijgende lijn.

Een volgende, bijna voor de hand liggende stap is een gezamenlijke tentoonstelling. Crossart: Van Gogh tot Beuys - op neutraal terrein in de kunsthal van Bonn - moet een soort visitekaartje voor de grote buitenwereld zijn en tegelijk een staalkaart bieden van de tien museumcollecties. Men engageerde curator Jean-Christophe Ammann om de klus te klaren.

Ammann ziet zichzelf in de rol van gastheer die ongeveer 150 kunstwerken voor een diner uitnodigt en voor de tafelschikking zorgt. Dat laatste is een precaire aangelegenheid, zo geeft hij zelf ook toe. Hij wil werken laten dialogeren en synergieën aangaan. Hij hoopt zelfs dat er huwelijken ontstaan.

Voor de presentatie trekt Amman zich niets aan van stijlen, nationaliteiten en kunstperiodes - een inmiddels beproefd recept en helemaal in de trant van beroemde curatoren als Rudi Fuchs en Harald Szeemann. Helaas is het resultaat in Bonn erg wisselvallig. Nogal vaak zijn de werken étonnés de se trouver ensemble. De bezoeker staat erbij, kijkt ernaar en krabt zich ongelovig achter het oor. Soms is er - zelfs na zware hersenarbeid - geen verband te ontdekken, soms ligt een en ander te zeer voor de hand, soms zijn de verbanden vergezocht en erg cerebraal. Dat laatste is ook een probleem van de zaalteksten - in het Duits en het Nederlands -, die bovendien nog eens hoogdravend en hermetisch zijn. Daarenboven zijn niet alle 150 objecten meesterwerken en werkt de kille presentatie niet erg bevorderlijk. Grijze marmeren vloeren, grijze wanden en het erg schrille plafondlicht creëren een ziekenhuissfeertje dat dodelijk is voor de kunst.

En toch, en toch. Er zijn enkele zalen en hoekjes waar de enscenering wel werkt. Zo brengt Ammann vroeg schilderwerk van Vincent van Gogh uit de periode 1881-'85 samen met vijf grote 'bollen' van Lucio Fontana (1959-'60). Die donkere en modderige schilderijtjes, uitgevoerd in van aarde doordrongen kleuren, van Vincent combineren wonderwel met Fontana's Ruimteconcept/Natuur. Of het werk van Fontana een stel walnoten, aardappelen of knollen uitbeeldt, doet verder niets ter zake. Het zijn organisch ogende objecten en dat volstaat.

Ook de combinatie van een 'vloertje' van Carl Andre (Weathering Piece, 1970) en een schrijdende sculptuur van Alberto Giacometti uit 1960 werkt. Is de mens of zijn stap de maat der dingen? De confrontatie met andere beelden van Giacometti en Brancusi leidt tot een mooi resultaat. Een ontdekking is de ruimte die ingericht werd voor Nederlandse kunstenaars die in het buitenland minder bekend zijn. De zaal kreeg de gezochte titel 'Regionale aarding' mee, terwijl de werken allemaal een soort dreiging ademen. Er hangen beklemmende schilderijen van Pyke Koch, Ferdinand Erfmann, Edgar Fernhout en Carel Willink.

Boeiend is de zaal met de gedeconstrueerde Strassenbahnhaltestelle (1976) van Joseph Beuys, de uit elkaar gehaalde tramhalte in Kleef waar de kunstenaar in de jaren dertig als scholier elke dag stond te wachten. Die installatie wordt onder meer geconfronteerd met een neonsculptuur van Richard Serra, waar het woord 'Outside' midden in een cirkel staat. In die ruimte gaat het niet toevallig om het begrip 'plaats'.

Maar het orgelpunt is de kleinste zaal met het grootste aantal werken: een eenvoudig gepresenteerd ensemble van achtendertig tekeningen van Joseph Beuys. De term 'tekeningen' is trouwens te beperkend: het gaat om studies, schetsen en controletekeningen voor beeldhouwwerken, naast naaktstudies, aquarellen en afbeeldingen van planten en landschappen. Zeer uiteenlopend en gewoonweg mooi werk, dat in zijn speelsheid, eenvoud en vluchtigheid een erfgenaam is van het late oeuvre van Matisse. De Beuysen - afkomstig uit de gerenommeerde collectie-Van der Grinten - tonen aan dat goede kunst voor zichzelf spreekt en geen gezochte presentaties vandoen heeft. Dat bewijzen ook, elk op zich, de uitstekende schilderijen van August Macke, Otto Mueller, Jean Fautrier en Armando.

Crossart: Van Gogh tot Beuys tot 6 november in de Kunst- und Ausstellungshalle der Bundesrepublik Deutschland, Friedrich Ebert Allee 4 in Bonn. Dinsdag t/m zondag 10-19 uur. Dins- en woensdag tot 21 uur. 00-49-228-9171.200 en www.bundeskunsthalle.de. Info over de tien deelnemende musea op www.crossart-route-moderne-kunst.com.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234