Zondag 28/11/2021

Tien kilo popgeschiedenis

In een tijdsgewricht dat kraakte onder racisme, vond Paramount Records de moed om de schouders te zetten onder zwarte muziek. Het muzieklabel vierde maar even hoogtij in de jaren 20, maar zou de geschiedenis voorgoed veranderen. Een eeuw later gidst Jack White van The White Stripes je door een wonderkamer vol zwarte jazz en blues.

Tien kilogram muziekgeschiedenis. Dat is The Rise and Fall of Paramount Records, een verzamelbox die de opgang van zwarte muziek in de Roaring Twenties schetst. Maar het historisch gewicht is zoveel zwaarder: meer dan achthonderd songs in deze box houden een spiegel voor van de Afro-Amerikaanse cultuur, in een tijd waar zwarte Amerikanen gebukt gingen onder lynchpartijen en geïnstitutionaliseerd racisme.

Dit is de klank van een volk dat geen stem had.

"Paramount is een eigenaardig hoofdstuk in de geschiedenis van de Amerikaanse muziekindustrie", gelooft ook Jack White van The White Stripes. Met zijn label Third Man Records is hij de drijvende kracht achter deze met groen fluweel beklede koffer, die de indruk wekt dat er een 78-toerenplatenspeler in huist. Eenmaal geopend, ontvouwt de box zich als een baboesjka: onder elke nieuwe vondst schuilt een nieuwe laag met curiosa, advertenties, twee boeken, zes vinyls en een fraai vormgegeven USB-stick in de vorm van een naald voor een platenspeler.

Het is een visueel pareltje. Maar de kans is groot dat Kurt Overbergh, artistiek directeur van de AB en rabiate White-fan, de enige landgenoot is die één van de vijfduizend exemplaren ter wereld in huis heeft. Aan dit ding hangt dan ook een serieus prijskaartje vast. Maar voor Overbergh geldt: sharing is caring. Daarom brengen de AB, Radio 1 en platenzaak Tune-Up deze box via luistersessies publiekelijk voor het voetlicht.

Vroegste versies

Een noodzakelijk initiatief, vindt de trotse bezitter: "Dankzij The White Stripes en hun cover van 'Death Letter' heb ik jaren geleden Son House leren kennen, samen met zoveel andere oude bluesgoden. Sindsdien ben ik in het verleden van de blues gaan delven. Wie een beter begrip van popmuziek wil krijgen, kan dat alleen door in het verleden te zoeken. En dan kom je snel uit bij een box als deze, die de geschiedenis vertelt van race records, uitgaves van zwarte muziek, die een immense invloed zouden krijgen. Iedereen kent bijvoorbeeld Nick Caves 'Stagger Lee', maar in deze box hoor je die cover in één van de allervroegste, originele versies. 'Stack O'Lee' heet die song, over een pooier op een hoerenboot. En wie zweert bij de aangrijpende songs die Billie Holiday in de jaren 30 zong in New Yorkse jazzclubs, vindt die traditionals hier terug in de vroegste opgenomen versies. Om Seasick Steve helemaal te begrijpen, moet je trouwens ook teruggrijpen naar deze archieven. En fans van Robert Crumbs tekenstijl ontdekken dan weer dat hij tot in de details geïnspireerd werd door de advertenties van Paramount."

Dit 'Cabinet of Wonders' opent heel wat deuren voor muziekliefhebbers. Van pianist Jelly Roll Morton, die onterecht claimde de jazz te hebben uitgevonden, over Bessie Smith, hét grote voorbeeld van Billie Holiday, tot grootheden van de Deltablues als Charley Patton, Ma Rainey en Blind Lemon Jefferson: alleen al vanuit historisch perspectief is deze box incontournable. "Deze muziek was dé inspiratiebron voor de latere jazz, folk, rock-'n-roll, country en zelfs hiphop", knikt Overbergh."Daarmee is The Rise & Fall of Paramount Records, wat mij betreft, minstens even cruciaal als Harry Smiths Anthology Of American Folk Music. En vraag maar eens aan Bob Dylan wat dát betekent."

Voorbijrijdende trein

Maar geen rozen zonder doornen: "Er is een barrière van geluid waar je doorheen moet. Onze oren zijn niet gewend aan het opnamegeluid van toen, en bovendien was Paramount Records niet echt geïnteresseerd in goede opnames. Het was een voormalige stoelenfabriek, die zich op vraag van Thomas Edison ging bezighouden met de verkoop van platendraaiers. Platen verkopen bleef voor hen bijzaak. Daardoor is heel wat van die legendarische muziek ironisch genoeg van ondermaatse kwaliteit. Eén studio in Chicago was bijvoorbeeld gelegen naast de sporen, waardoor je af en toe zelfs een trein hoort passeren."

"Maar toch raken die opnames me. Die sound is goudeerlijk. Terwijl een groep als Metallica maandenlang in de studio blijft sleutelen aan één plaat, hadden heel wat van die artiesten genoeg aan één take om geschiedenis te schrijven. Vanuit historisch standpunt is dit al straf, maar ook vanuit puur emotioneel en muzikaal perspectief moeten we Jack White dankbaar zijn voor deze krachttoer: legendarische songs en artiesten hebben vandaag een nieuw leven gekregen."

Vanmiddag wordt een special uitgezonden op Sonar, Radio 1. Op 22/3 vindt een luistersessie en interview met auteur Alex van der Tuuk over Paramount plaats in AB/Huis23. Op 23/3 is er een luistersessie in Tune Up Records, Antwerpen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234