Dinsdag 24/11/2020

ReportageChili

Tien jaar na de Chileense mijnramp: de toen zo hechte groep mannen is verbitterd, verdeeld en vergeten

Luis Urzua samen met Chileens president Sebastian Pinera in oktober 2010. Urzua was de laatste mijnwerker die na meer dan twee maanden onder de grond gered werd.Beeld AP

In 2010 werden 33 Chileense mijnwerkers wereldberoemd toen ze 69 dagen vastzaten onder de grond. Tien jaar na hun wonderlijke redding zijn velen van hen berooid, en is er van hun roem nog weinig over. Anderen profiteerden van hun leed.

Een rondreis door Israël. Vipuitnodigingen voor Disneyland en sportwedstrijden. Een gift van 10.000 dollar van een Chileense zakenman. Een boek over het ‘wonder van Chili’ en een peperdure Hollywoodfilm, met topacteurs Antonio Banderas en Juliette Binoche.

De 33 Chileense mijnwerkers die tien jaar geleden 69 dagen ruim 600 meter onder de grond vastzaten nadat de schacht van de San José-mijn was ingestort, wachtte eeuwige roem. Een miljard mensen zagen hoe ze een voor een met een liftcapsule werden gered. In de nacht van 13 op 14 oktober 2010 kwam ploegbaas Luis Urzua als laatste boven.

De wereld lag aan de voeten van los 33. Maar een decennium na hun wonderbaarlijke redding zitten de meesten nog in een uitzichtloze donkere tunnel. Ze voelen zich verraden en bekocht. “De wereld is ons vergeten”, zegt de Boliviaanse mijnwerker Carlos Mamani in de krant El Mercurio

Yonni Barrios, een andere overlevende, heeft longproblemen. Vanwege de coronacrisis zit hij al maanden in quarantaine. “Ik voel me slecht. Nadat we gered waren, werden veel valse beloftes gedaan.” 

Ook de gezondheid van José Ojeda (57) is slecht. Hij heeft aandoeningen aan zijn hart, prostaat en nieren, en kampt met diabetes en psychische problemen.

Karig overheidspensioen en gezondheidsproblemen

Ojeda was de ‘stem van hoop’. Zijn briefje, dat op 22 augustus 2010 de buitenwereld bereikte, werd wereldberoemd. Het was het eerste levensteken van de mijnwerkers, die dood werden gewaand.

Nu loopt Ojeda op krukken. Zijn overheidspensioen is te karig om alle ziekenhuisrekeningen te betalen. “Ik heb nog steeds nachtmerries en slaap slecht. Mensen dachten dat we veel geld kregen, maar dat is niet zo.”

De San José-mijn werd na de ramp gesloten. De mannen krijgen een overheidspensioen van 315.000 peso (335 euro) per maand. Dat is de helft van hun inkomen als mijnwerker.

Ze klaagden de Chileense regering aan vanwege de gebrekkige veiligheid. De rechter kende een schadevergoeding van 80 miljoen peso (85.000 euro) toe. De regering ging in hoger beroep, omdat ze vindt dat de mannen genoeg gecompenseerd worden door hun (vervroegde) pensioen en particuliere giften. Het hoger beroep loopt nog.

Bestolen door advocaten

De mijnwerkers gingen met twee Chileense advocaten in zee die hun commerciële belangen zouden behartigen. In werkelijkheid deden de mijnwerkers via vage contracten afstand van alle rechten op hun heldenverhaal, en dus ook op inkomsten uit het boek Deep Down Dark van Héctor Tobar en de film The 33. “Het boek was overal uitverkocht, maar we hebben geen peso gekregen”, zegt Omar Reygadas (67). Hij werd na de mijnramp chauffeur, maar nu is hij werkloos vanwege de coronapandemie.

“Velen van ons maakten zich zorgen over geld en ze vergaten alles wat we hadden meegemaakt”, zegt Jimmy Sanchez (29), de jongste van het stel. Hij heeft na de ramp nooit meer een mijnhelm opgezet en kan moeilijk aan werk komen. “De advocaten verdienden veel geld aan ons en wij kregen niets.”

Beeld uit de film 'The 33', met onder andere Antonio Banderas. Van de opbrengsten zagen de echte 33 geen peso.Beeld AP

In 2015 klaagden twaalf mijnwerkers de twee advocaten aan. Ze beschuldigden hen van verduistering en valse contracten. Ze zijn nooit betrokken geweest bij besluitvorming en kregen geen toegang tot informatie.

“De mijnwerkers hebben de hoop niet verloren. Dat deden ze tien jaar geleden niet, dat doen ze nog niet”, zegt hun advocaat Alejandro Peña. “Ze hopen de verantwoordelijken voor de rechter te brengen, zodat die kunnen worden veroordeeld en zij weer eigenaar worden van hun ervaringen.”

Bijna niemand werkt meer in de mijnbouw. Mijnbedrijven staan niet te springen om een van los 33 weer de mijn in te sturen. Sanchez werd ongeschikt verklaard voor het werk in de mijn. Hij woont met zijn vrouw en twee kinderen in een huis met twintig mensen en droomt van een eigen huis.

Onderling geruzie

De mijnwerkers zien elkaar niet meer. De groep die zo hecht en gedisciplineerd was en het symbool van hoop en solidariteit werd, is door ruzie uit elkaar gevallen. De meesten zijn terug in de anonimiteit.

“Toen we naar buiten kwamen, beloofden ze ons grote projecten, maar nu staan we met lege handen”, zegt Luis Urzua tegen de zender BBC Mundo. “Al tien jaar proberen we onze waardigheid en onze rechten terug te krijgen.”

Wat ze gemeen hebben, is ‘verbittering’, zeggen sommigen tegen persbureau AFP. Ze vinden dat de overheid hen te weinig betaalt en dat ze onvoldoende nazorg hebben gekregen. “Ze lieten ons snel vallen. We waren maar een jaar in therapie”, zegt Mario Sepulveda.

Sepulveda is een uitzondering in de groep. Hij heeft zijn roem deels verzilverd. Hij geeft lezingen en in de film speelt Antonio Banderas zijn rol. Maar hij wil niet zeggen wat hem dat heeft opgeleverd.

Mario Sepulveda is een van de enigen uit de groep die zijn roem deels heeft weten te verzilveren.Beeld REUTERS

Hij deed mee aan de Chileense MTV-realityshow Resistiré, waarin 24 deelnemers werden opgesloten in een stukje niemandsland in de Andes en moesten overleven. Na 75 dagen kwam de mijnwerker als winnaar uit het huis met 156.000 dollar. Hij richtte met het geld een stichting op voor kinderen met autisme, zoals zijn jongste zoon.

“Ieder is zijn eigen weg gegaan”, zegt Sepulveda. “We zijn 33 mensen met 33 verschillende verhalen. Het heeft ons allen geraakt. Sommigen hebben slaapproblemen of een trauma. Niet iedereen gaat hetzelfde met zo’n situatie om. De een is sterker dan de ander.”

De kracht van de groep was juist de humor, zegt hij. “Zelfs op de slechtste momenten hebben we gelachen. We zongen, droomden, namen democratisch besluiten. Niemand viel erbuiten. Maar toen we bovenkwamen, was het ieder voor zich. De families veroorzaakten verdeeldheid.”

Toch leidde zijn roem ook tot pijnlijke onthullingen. Sepulveda ging de mijn in als vader van twee kinderen. Toen hij als beroemdheid boven kwam, stonden er twee buitenechtelijke dochters op de stoep. Het liefst gaat hij weer terug de mijn in. “Ik hou van het werk. Ik droom soms dat mijn dienst begint en dat ik met mijn collega’s weer bij de poort van de mijn sta.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234