Zaterdag 01/10/2022

Tien ideeën voor de volgende tien jaar

In de voorbije dagen zijn we ons niet alleen te buiten gegaan aan eten en drank, maar ook aan top 10-lijstjes. Van alle kanten zijn we gebombardeerd met alle mogelijke overzichten van het beste en het slechtste van het decennium. Maar omdat voor een rockster zelfs te veel nog niet genoeg is, doe ik hier mijn duit in het zakje. Het grote verschil, voor zover dat belang heeft, is dat mijn lijstje vooruitkijkt en niet achteruit. Maak u dus klaar voor tien ideeën die de volgende tien jaar interessanter, gezonder of beschaafder zouden kunnen maken. Sommige zijn triviaal, andere fundamenteel. Ze hebben weinig met elkaar gemeen, afgezien van het feit dat ze mij stuk voor stuk bezighouden met hun potentieel om onze wereld te veranderen.

1DE AUTO ALS SEKSOBJECT

Hoe bestaat het dat het land dat ons allemaal van de auto heeft leren houden, er op enkele uitzonderingen na niet meer in slaagt ook maar één enkele gezinsauto te produceren met de stijl, de humor en de gratie van de auto’s van de jaren 40, 50 en 60? Het doet er niet toe of die modellen mannelijk waren (langer, lager en breder, zegt dr. Freud) of vrouwelijk (met hun royale bumpers, ronde vormen en koplampen). Ze hadden hoe dan ook allemaal sexappeal. (In het Ierland van de jaren 70 was het de Jaguar E die je puberteit betekenis gaf.) Maar vandaag zitten we vast in banale huwelijken met monovolumes of SUV’s en in langdurige relaties met middelgrote auto’s die, neem me niet kwalijk, nogal breed in de koffer zijn geworden.Is het de schuld van de aerodynamica? Van de economie? Of van het feit dat de meeste Amerikaanse uitvindingen tegenwoordig door een comité worden gedaan? Ik zeg het niet graag over de democratie (en ik weet waarover ik spreek, mijn band is er een) maar de stem van de meerderheid produceert zelden mooie dingen.Vandaar dat de regering van Obama, nu ze de grote automakers nog in haar greep heeft, een paar stijlfascisten aan het werk zou moeten zetten: het genie van Marc Newson, Steve Jobs en Jonny Ive van Apple, de architect Frank Gehry en de kunstenaar Jeff Koons... Zet de grote industriële designers aan het stuur en geef ze een degelijk financieel beheer mee. En hoe groener, hoe schoner, hoe zuiniger met fossiele brandstoffen, hoe groter het sexappeal, wat mij betreft. Kijk maar naar de Tesla of de Fisker Carma, twee ontwerpen van het team dat de wereld de Aston Martin heeft geschonken.

2INTELLECTUELE EIGENDOM

Let op! Het enige wat de film- en televisiesector behoedt voor het lot dat de muziek- en de krantensector ten deel valt, is de grootte van de bestanden. De onwankelbare wetten van de bandbreedte leren ons dat het maar enkele jaren meer zal duren voor we een compleet seizoen van 24 in 24 seconden kunnen downloaden. En veel mensen zullen dat gratis willen doen.Na tien jaar ruilen en delen van muziekbestanden is het duidelijk dat de slachtoffers de scheppers zijn - in dit geval de jonge songwriters die niet van de verkoop van tickets en T-shirts kunnen leven, zoals veel minder sympathieke bands dat wel kunnen. En het voordeel van dit omgekeerde Robin Hoodeffect gaat naar de rijke serviceproviders, die hun winst evenredig zien stijgen met het verlies van de muziekbusiness.Zij beweren dat ze alleen maar het postkantoor zijn en niet weten wat er in de bruine pakjes zit. Maar wij weten dankzij de nobele inspanning van de VS om de kinderpornografie te stoppen - en de minder nobele inspanning van China om online politieke tegenstand te onderdrukken - dat je inhoud wel degelijk kunt opsporen. Misschien zullen de filmbaronnen klaarspelen wat de muzikanten en hun baronnen niet konden: Amerika in het geweer brengen om de creatiefste economie ter wereld te verdedigen, een economie waarin muziek, film, tv en videogames goed zijn voor bijna 4 procent van het bruto binnenlands product. Opmerking voor mezelf: laat dit idee niet door overbetaalde rocksterren of beroemde acteurs verdedigen; vind liever de volgende Cole Porter, als die al niet overgestapt is op jingles schrijven.

3GELIJKE RECHTEN OP VERVUILING (EN VERVUILER BETAALT)

Tijdens de recente klimaatconferentie in Kopenhagen was het geen verrassing dat de ontwikkelingslanden geen zin hadden om hun op fossiele brandstoffen gebaseerde groei af te remmen. Zij hebben per slot van rekening weinig bijgedragen aan de overvolle snelweg van een probleem waarmee de wereld nu geconfronteerd wordt. Een slimme suggestie die ik heb gehoord, een soort variatie op de emissiehandel, is dat iedereen evenveel recht heeft om te vervuilen en dat je daar op de ene of andere manier een prijs op zou kunnen plakken. Zo zou een gemiddelde Ethiopiër zijn weinig vervuilende manier van leven (hij heeft een gemiddelde CO2-uitstoot van 0,1 ton per jaar) kunnen verkopen aan een gemiddelde Amerikaan (ongeveer 20 ton per jaar), en de opbrengst gebruiken om de gevolgen van de klimaatverandering, zoals droogte, op te vangen en zijn kinderen naar school en naar de universiteit te sturen. (Onderschat het kapitalisme niet, we vinden wel een manier.) Als gematigde groene vind ik het een aantrekkelijk idee, ook al is het in militante, kakigroene kringen controversieel. Echte economisten zouden CO2 liever bij de bron belasten, maar daarvoor ontbreekt tot nu toe de politieke wil. Als ik het voor het zeggen had, zou ik nu toehappen, voor de opkomende landen een regeling met terugwerkende kracht eisen.

4EEN MENS (DR. WILLIAM LI) EN EEN WOORD (ANGIOGENESE)

Angiogenese is de vorming van nieuwe bloedvaten. Dat is goed, behalve als het heel slecht is, zoals in kankergezwellen. Bloedvaten bevoorraden de kankercellen. Dr. William Li van de Angiogenesis Foundation noemt het onderzoek in dit domein “de eerste medische revolutie van de 21ste eeuw”, en hij zou het moeten weten. (Ik niet, ik heb geen medische achtergrond, maar ik heb erover gehoord van mijn collega The Edge, die de stichting van de dokter steunt.) Er wordt hard gewerkt aan angiogeneseremmers. In een wereld die piekert over de hoge kosten van de gezondheidszorg is elke vooruitgang van de preventie een overwinning.Feitje: kanker begint als een piepklein nest van kwaadaardige cellen, die pas kunnen woekeren wanneer ze nieuwe bloedvaten ontwikkelen die zuurstof en voedsel leveren. Daarna kan een gezwel zich in amper twee weken met een factor 16.000 vermenigvuldigen.

5MATERIE IS IMMATERIEEL

God blijkt een fan van Star Trek te zijn. Dr. Anton Zeilinger, een natuurkundige uit Oostenrijk, is met zijn onderzoek naar quantumteleportatie een rockster van de wetenschap aan het worden. Het is een onderwerp waar ik weinig van ken, maar ik denk wel dat ik het op een avond in Berlijn, in het begin van de jaren 1990, backstage een keertje heb gedaan. Het schijnt hoe dan ook te maken te hebben met het teleporteren van eigenschappen of informatie, niet van fysieke voorwerpen. Hoewel we volgens dr. Zeilinger niet op een Star Trek-moment moeten rekenen, begint de niet-wetenschappelijke wereld zich te interesseren voor de metafysische implicaties van zijn doorbraken. Zijn eigen versie van E=mc² eindigt met een kosmische pointe: voor de oorsprong van het universum is informatie belangrijker dan materie. Is God misschien een nerd?

6HET FEEST VAN ABRAHAM

Dit is iets wat in het voorbije decennium nooit had kunnen gebeuren maar in het volgende misschien wel, op voorwaarde dat het vredesproces in het Midden-Oosten een doorbraak kent. Een kunstfestival dat de oorsprong van de drie abrahamitische godsdiensten zou vieren: de joodse religie, het christendom en de islam. We zouden het elk jaar op een andere plaats kunnen houden, uiteraard te beginnen met Jeruzalem. Op het hoogtepunt van het geweld in Ierland werd gezegd dat je het fanatieke sektarisme alleen kon oplossen door duizend rockbands te laten bloeien. De muziek schiep ruimte voor een dialoog (met veel decibels). Verboden voor politici. Alleen kunstenaars.

7DE MACHT VAN HET VOLK EN DEOMGEKEERDE PIRAMIDE

We kennen het organogram van de voorbije eeuw, waarin macht en invloed (van de kerk, de staat, de bedrijven) geconcentreerd waren aan de top van de piramide en naar beneden toe druk uitoefenden. Maar in deze nieuwe eeuw en vooral in bepaalde delen van de ontwikkelingswereld wordt de piramide omgekeerd. Er is veel geschreven over de winst die aan de bodem van de piramide kan worden gemaakt. Minder wordt gezegd over de politieke macht die er leeft. De massa’s zitten steeds meer aan de top. Via gsm’s, het web en de burgermaatschappij en democratie die de nieuwe technologieën bevorderen, wordt hun gewicht voelbaar voor de traditionele machthebbers. Dat gewicht wordt zwaarder wanneer de elite corrupt is of de beloften waar zij haar gezag aan dankt, niet nakomt.De wereld wordt zich bewust van deze verandering. Tijdens haar jongste reis in Afrika negeerde de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Hillary Rodham Clinton de hoogwaardigheidsbekleders en ontmoette ze vertegenwoordigers van onafhankelijke ngo’s, die zich snel beter aan het organiseren zijn en leren samen te werken. Een voorbeeld is Twaweza, een burgerorganisatie die zich over heel Oost-Afrika verspreidt en mensen helpt om plaatselijke gezagsdragers ter verantwoording te roepen voor het beheer van hun budgetten en de levering van diensten. Twaweza is Swahili voor ‘wij kunnen het doen gebeuren’.

8OORLOG TEGEN HET ROTAVIRUS

De vaccins bestaan. Ze zijn meer dan een mogelijkheid of een hoop, zoals een aidsvaccin. En een van de mooiste nieuwtjes van 2009 was dat de vaccins tegen het rotavirus niet alleen in landen met een lage kindersterfte werken maar ook in de armste landen, waar diarree (bij ons geen doder) door besmetting met het rotavirus elk jaar 500.000 kinderen het leven kost. De Wereldgezondheidsorganisatie heeft deze zomer krachtig aanbevolen dat alle landen vaccinaties tegen het rotavirus zouden opnemen in hun immuniseringsprogramma’s. Op dit punt lijkt het decennium dus goed te beginnen.

9VIVA LA (GEWELDLOZE) REVOLUCIÓN

“Zonder het levenswerk van dominee King zou ik hier niet zijn. Ik ben het levende bewijs van de morele kracht van de geweldloosheid”, zei president Obama in de speech waarmee hij zijn Nobelprijs voor de Vrede aanvaardde. Die kracht wordt ook bewezen door de Duitsers en de Oost-Europeanen die enkele maanden geleden de val van de Berlijnse Muur herdachten. En door de dappere Iraniërs die ondanks de zekerheid van een brutale repressie op straat blijven komen. Net als Neda Agha Soltan zijn zij een levend (en bloedend en stervend) bewijs. Het begin van een decennium hoort een moment van hoop te zijn. Geen sentimentele maar een in de strijd geharde hoop, gesmeed in de grimmige, doelbewuste geest van onze tijd. Ik hoop dus op de mogelijkheid, hoe onwaarschijnlijk ze ook lijkt, dat de regimes van Noord-Korea, Myanmar en elders zullen beseffen dat boze burgers het tirannen moeilijk kunnen maken. En dat de mensen in woedende, wanhopige streken zoals de Palestijnse gebieden in de volgende jaren hun Gandhi, hun King of hun Aung San Suu Kyi zullen vinden.

10DE WERELDCUP ALS AFTRAP VAN HETAFRIKAANSE DECENNIUM

De wereldbeker voetbal zal een grote impact hebben op Afrika, waar het toernooi deze zomer plaatsvindt. Enkele jaren geleden zat Ivoorkust midden in een burgeroorlog toen de nationale ploeg zich voor de beker van 2006 kwalificeerde. De reactie was zo extatisch dat de oorlog grotendeels op waakvlam werd gezet. Voetbal bleek belangrijker dan een dodelijk conflict. De nationale ploeg bewees dat de verschillende stammen vreedzaam konden samenleven - wat ze na het toernooi ook deden.Deze keer, met de Wereldbeker 2010 in aantocht, voorspelden de pessimisten dat Zuid-Afrika zijn stadions niet op tijd klaar zou krijgen. Die critici horen nu met schaamrood op de wangen rond te lopen. De indrukwekkende voorbereidingen van Zuid-Afrika benadrukken de veranderingen op het continent, dat al sinds enkele jaren een economische groei van gemiddeld 5 procent kent. Veel signalen wijzen op een nieuw decennium van groei. Slimme investeerders zullen voor meer kapitaal zorgen. Dat zou op zijn beurt de kwetsbare jonge democratieën van het continent een steuntje kunnen geven. Het zou mooi zijn als Nelson Mandela, die meer dan wie ook heeft gedaan voor de opkomst van Afrika, de aftrap van de openingsplechtigheid zou geven. Als hij verschijnt, zal de wereld vreugdetranen huilen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234