Zaterdag 24/08/2019

Tien dingen die u moet weten over EU-voorzitter Finland

Op 1 juli heeft Finland het voorzitterschap van de Europese Unie overgenomen. Het land in het hoge noorden is nog nooit zo hip geweest als in deze tijden van Lordi of Nokia, maar waar moet u het nog van kennen?

Door Benny Debruyne

1. Nokia en Finse tango

Finland heeft de meest concurrentiële economie ter wereld met Nokia als paradepaardje, maar het socialezekerheidssysteem blijft even hoogstaand. Dat dit 'Finse model' al decennia oud is, is evenwel een mythe.

Finland was lang een gesloten economie die in het begin van de jaren negentig in een zware crisis terechtkwam. De Finnen gooiden toen niet alleen hun economie maar ook hun sociaal model radicaal om.

Concurreren met lage lonen is onmogelijk, daarom hebben ze van innovatie de kern van hun economie gemaakt. Weinig landen investeren zo'n groot deel van hun bruto nationaal product in onderzoek en ontwikkeling.

De Finnen hebben altijd al buitenlandse invloeden creatief verwerkt tot eigen innovaties. Naast de Argentijnse tango bestaat ook de Finse en sporters bedachten het Finse baseball (wie aan slag is, gooit de bal zelf op).

2. Love metal

HIM maakt 'love metal', romantische teksten met stevige gitaren. Nightwish werd bekend door metalmuziek te combineren met een operastem en Apocalyptica, dat zaterdag op de Brusselse Grote Markt optrad ter gelegenheid van het EU-voorzitterschap, speelt Metallica op cello's. Na Nokia verovert ook de Finse muziek de wereld.

Twee dingen vallen op. De Finnen conformeren zich niet aan de bestaande clichés, maar verrassen met eigenzinnige concepten. Daarnaast cultiveren de meeste groepen een duister, melancholisch imago dat past bij de grenspositie van het land en de donkere winters. Dat Finland een in monsters verklede metalband als Lordi naar het songfestival zou sturen, klinkt plots niet meer zo vreemd.

3 Het saunafeestje en de emancipatie

Bij een Fins saunafeestje verzamelen zich vijftien naakte mannen met elk een koude pint in de sauna bij een temperatuur van minstens 80 graden. Daarna roken ze met enkel een handdoek om de lenden buiten bij -5 een sigaret. Dit proces wordt een keer of drie herhaald. Als de mannen klaar zijn, doen de vrouwen hetzelfde (of omgekeerd). Breng een sauna overigens nooit in verband met seks, dat is heiligschennis.

Een glazen plafond bestaat er niet meer in Finland. Dames bezetten hoge posities in alle domeinen van de samenleving. De Finse vrouwen behoorden tot de eersten die stemrecht kregen en de huidige president Tarja Halonen is een vrouw.

De informele saunacultuur is vreemd genoeg een van de laatste hinderpalen. Geregeld nemen vooral mannen informele beslissingen in de sauna, wellicht de enige plaats waar vrouwelijke en mannelijke netwerken zich niet vermengen.

4 Kernenergie en de winter

Terwijl menig Europees land heeft beslist of overweegt om uit kernenergie te stappen, bouwt Finland een nagelnieuwe vijfde kerncentrale bij Rauma. Wellicht begint binnenkort zelfs het debat over de zesde reactor. Dat kernafval de volgende generaties belast, of het mogelijk gevaar bij een ongeval met de kernreactor wegen niet zwaar als argument.

Om het kernafval op te slaan bedenken de Finnen nieuwe technieken en de nieuwe reactor moet hen net toelaten om de Kyotonorm te halen.

Vraag ook nooit aan een Fin of hij de kou al gewend is? Finnen hebben een hekel aan dat cliché en zullen antwoorden dat het bij hen thuis warmer is dan in menige Belgisch huiskamer. Dankzij de kernenergie is elektriciteit goedkoop en laten ze de elektrische verwarming dag en nacht aan. Zelfs al gaan ze een week met vakantie.

5 Het Midzomernachtfilmfestival

Wat het filmfestival van Cannes is voor de jetset van de filmwereld, is het Midzomernachtfilmfestival van Sydänkylä voor de alternatieve Europese filmganger. Het festival vindt plaats in juni tijdens de midzomernacht - de twee maanden van het jaar waarin de zon niet ondergaat in het hoge noorden, waar de Sami (of Lappen) leven. Op dezelfde plaats is in de winter het noorderlicht te zien.

De filmbroers Kaurismäki zijn twee van de drijvende krachten achter het festival en slagen er jaar na jaar om in juni een paar bekende regisseurs naar Lapland te halen. Een dorpje met nauwelijks een paar duizend inwoners ergens in Lapland wordt elk jaar in juni omgetoverd tot een filmfestival. Wie midden in de nacht uit een donker bioscoopzaaltje komt en wordt verblind door de middernachtzon, moet even wennen maar kan daarna een nacht lang napraten in de zon.

6 Faciliteiten voor Zweedstaligen

De Engelse ploegmaats van de twee Finnen in de kleedkamer van voetbalploeg Liverpool kregen er geen kop of staart aan. Sami Hyypiä en Mikael Forsell kwamen allebei uit Finland, maar konden nauwelijks met elkaar praten. Hyypiä is Finstalig, terwijl Forsell tot de Zweedstalige minderheid behoort, die nog circa 6 procent van de bevolking uitmaakt.

Zelfs al wonen de Zweedstaligen vooral in het zuidwesten of in Helsinki, overal in het land hebben ze recht op overheidsdocumenten in hun eigen taal. En als in een Finstalige gemeente de Zweedstaligen plots de meerderheid vormen, wisselt de overheid het Fins toch gewoon in voor het Zweeds als eerste taal.

Toch zijn de taalproblemen er het land niet uit. Veel Finnen spreken nauwelijks de andere landstaal en Finstaligen zijn gefrustreerd als ze een overheidsjob mislopen omdat ze geen Zweeds praten.

7 Finland is een eiland in Europa

De Finnen maken al sinds 1995 deel uit van de Europese Unie, kozen in tegenstelling tot de Zweedse buren met overtuiging voor de euro en ontpopten zich tot voorstanders van de Europese integratie. Toch zeggen Finnen "dat ze naar Europa gaan" als ze de Baltische Zee oversteken om naar Duitsland of Frankrijk te reizen.

Finland wordt in het zuiden begrensd door de zee, in het westen raken Zweden en Finland elkaar in het lege noorden en aan de oostkant scheidde het ijzeren gordijn Finland van Rusland. De Finnen hebben een eilandmentaliteit ontwikkeld.

Ook in de EU voelen ze zich vaak alleen als de Europa weigert te kiezen voor oplossingen die in Finland al hun deugdelijkheid hebben bewezen.

Nog op een andere manier is Finland een eiland: de grootste eilandenarchipel ter wereld, Aland, behoort tot Finland en ligt tussen Zweden en Finland. Aland is volledig Zweedstalig.

8 De kerstman drinkt wodka bij sloten

De kerstman woont in het Finse Rovaniemi. Elk bedrijf, elke instelling organiseert net voor de kerstvakantie een 'pikkojoulu' of kerstfeestje. Op deze feestjes wordt iedereen onbedaarlijk dronken met zijn collega's en bazen. De Finse sociale remmingen verdwijnen als sneeuw in een glas wodka.

Alcohol is een wezenlijk deel van de Finse cultuur. Interessant zijn de ferry's naar Tallinn, de hoofdstad van Estland. Minstens een keer per jaar gaat een Fin een dagje op bedevaart naar het land van de goedkope drank. Hij slaat er een voorraad drank in en keert huiswaarts. Elk jaar sukkelen dronken Finnen in een meer en verdrinken.

9 Habbo Hotel en design

Het Habbo Hotel, een vondst van het Finse internetbedrijf Sulake Labs, is een virtueel hotel dat in negentien landen een vestiging, een eigen website dus, heeft die miljoenen tieners lokt. Naast urenlang chatten kan elke Habbo zijn kleren kiezen, zijn kamertje inrichten of experimenteren met vreemde kapsels.

De twee Finse twintigers achter de site hebben met Habbo de chatbox een aantrekkelijk gezicht gegeven. Geen toeval dat dit visuele design uit Finland komt.

De Finnen zijn wereldberoemd voor hun talent om voorwerpen te ontwerpen die even praktisch als mooi zijn. Elke Fins gezin heeft wel iets in huis van designketens als Marimekko, glasbedrijf Iitala of zelfs van de beroemde ontwerper Aalvar Aalto.

10 Lenin en het Finse ras

Finland heeft decennialang in de schaduw van een dreigend Sovjet-Unie geleefd, maar nu maakt het daarvan een troef. Finland wil de toegangspoort worden tot Rusland.

In het begin van de twintigste eeuw kwam Lenin, op de vlucht voor tsaristisch Rusland, zich verbergen in wat toen nog het Groothertogdom Finland heette. Na de Revolutie in 1917 werd Finland onafhankelijk, maar er volgde meteen een bloedige burgeroorlog tussen de communisten en de nationalisten.

In de Tweede Wereldoorlog verdedigde het Finse leger zijn onafhankelijkheid tegen de Sovjets (en de nazi's). Finland verloor toen een tiende van zijn grondgebied aan de Sovjet-Unie. De vrees te worden ingelijfd en gerussificeerd te worden was zo groot dat duizenden kinderen naar Zweden werden gestuurd om het 'Finse ras' te redden. Pas de laatste jaren wordt dit taboe bespreekbaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden