Dinsdag 22/09/2020

Ticino: de zonnige kant van Zwitserland

Een boottochtje op het meer van Lugano is een absolute aanrader.Beeld UNKNOWN

Woensdag begint het jaarlijkse filmfestival van Locarno in Ticino maar het zonnige kanton in het zuiden van Zwitserland waar de Italiaanse ongedwongenheid de Zwitserse precisie omarmt, heeft nog veel meer te bieden. We nemen u dan ook graag mee voor een verkenning van de streek die begint met een uitstapje in en rond Lugano met een boottocht op het meer naar de Monte Generoso. Vandaar gaat het naar het exclusieve Ascona met een uitstapje naar de botanische tuin op de Brissago-eilanden en eindigen doen we er met een bergtocht.

Na een vlucht van anderhalf uur met vertrek op Brussels Airport komen we aan op de internationale luchthaven van Zürich, een shoppingparadijs met een station waar we op de trein richting Lugano stappen. De treinrit duurt tweeënhalf uur en brengt ons via Midden-Zwitserland langs de Sankt-Gotthardpas en bosrijke valleien naar Noord-Ticino met Bellinzona als bestuurlijkse hoofdstad en twee pareltjes: het meer van Lugano en het Lago Maggiore. Het station van Lugano ligt op tien minuten wandelafstand van Villa Sassa, een uitstekend hotel. Ontbijten doen we er uiteraard op het terras met zicht op het plaatselijke meer. Het hotel heeft alle comfort met een binnen-en buitenzwembad en een ruim welnessaanbod.

We trekken de stapschoenen aan en lopen naar het historische centrum. Meteen valt de natuurpracht op. Lugano ligt immers tussen tussen twee bergen, de Monte San Salvatore en de Monte Brè. Langs de kathedraal van San Lorenzo en de Via Pessina bereiken we de Piazza della Riforma, het kloppend hart van de stad en het financieel centrum van Ticino. De reus van de Piazza is het Palazzo Civico, het neoklassieke stadhuis uit 1844 dat omzoomd is met gezellige terrasjes waar autochtonen en toeristen nippen van een glaasje Merlot. De gezelligheid verraadt meteen de Italiaanse invloed, net als de vele smalle straatjes en getrapte steegjes die mee het uitzicht van Lugano bepalen.

Feest voor smaakpapillen
Onderweg naar het stadsplein was ons oog al gevallen op het Grand Café en dus keren we op onze stappen terug. Vooral de gevel van het statige gebouw en de etalage ervan maken indruk met een selectie aan heerlijke gebakjes. We laten ons verleiden en na het moeilijke kiezen, smaken we een overheerlijk stukje chocoladetaart met een kopje Italiaanse koffie. De taart werd overigens gebakken met chocolade die in het Grand Café gemaakt werd. Maar etablissement is meer dan een prachtig koffiehuis alleen, het gebouw huisvest ook een restaurant en feestzalen.

Casino
Onvermijdelijk eist het meer onze aandacht opnieuw op. Een boottocht is dan ook de beste manier om te genieten van de mooie stadsrand. We gaan van wal in Paradiso en meteen valt Gandria in het oog, een typisch dorpje op een steile heuvel bij het meer. Je kan ook niet naast een modern gebouw aan de waterkant kijken. Het is een creatie van Mario Botta, de gekende architect uit de streek die zich laat inspireren door de grote Frans-Zwitserse bouwmeester Le Corbusier. Botta pootte op de Italiaanse enclave Campione d'Italia een casinogebouw neer want de Zwitserse overheid is niet zo tuk op gokspellen. Wie op stap is met kinderen moet ook zeker eens aanmeren aan de dam van Melide voor een bezoekje aan Swiss Miniatur waar je gans Zwitserland in 120 modellen en gebouwen op een uur tijd in miniatuurvorm kan ontdekken.

Monte Generoso
Wie echt zijn ogen wil laten verwennen, kan van boord gaan in Capolago voor een ritje van 35 minuten met een kabeltreintje steil bergop. Uitstappen doen we net onder de top van de Monte Generose tussen de berggeiten. Een trap met leuning brengt ons naar de top waar we adembenemende vergezichten krijgen over het Lago Maggiore, het meer van Lugano, het Comomeer en het meer van Varese. Bij helder weer kan je er tot zeventig kilometer ver kijken en zelfs het dak van de Dom van Milaan in de verte ontwaren. Wie niet voor het bergtreintje kiest kan de top ook bereiken via wandelpaden en dat maakt de beloning nog mooier. Wandelaars moeten op tijd de innerlijke mens versterken en dat kan in de twee hotel-restaurants die de berg rijk is of in een typische 'grotto' ergens aan de voet van de Monte Generoso.

Grotto
Een grotto was oorspronkelijk een grot waar boeren die in de bergen werkten hun kaas, hesp en wijn koel hielden. Vandaag zijn de grotto's in Ticino restaurants geworden die garant staan voor culinaire verwennerij. De streek rond het meer telt er tientallen zoals de 'Grotto Ticinese' in Cureglia waar een bord charcuterie, een risotto of polenta vaste waarden op de menukaart zijn. De basis van zo'n polenta is griesmeel van maïs en was ooit voor arme mensen een waardig alternatief voor aardappelen. Vandaag wordt het als een lekkernij geserveerd met een boccalino -een bekertje- Merlotwijn. Als afsluiter van een etentje in een grotto hoort een glaasje 'nocino', een likeur van noten afkomstig van bomen die door de Romeinen in Tucino geplant werden. De noten waren voor de legioenen een belangrijke bron van voedsel.

Merlotwijnen
Liefhebbers van Merlotwijnen moeten zeker een bezoekje brengen aan de Fattoria Monchucchetto, een prachtig wijnhuis op een zuiderse bergflank met uitzicht op het meer en de stad Lugano. We worden er hartelijke ontvangen door Lisetta Lucchini, vinoloog Cristina Monico en chef op rust José de la Iglesia. Hij brengt zijn dagen door op het domein met het bereiden van tapas voor bezoekers aan de wijngaard die haar oosprong kende in 1970. Lisetta en haar man Niccolo besloten toen om zelf wijn te maken op het het landgoed dat toebehoorde aan de familie. De productie werd stelselmatig opgedreven van duizend tot 18.000 flessen vandaag in de nieuwe en uiterst moderne wijnkelder ontworpen door Mario Botta. "Vandaag verloopt quasi het ganse proces computergestuurd. Toch blijft het een plezier om het te volgen. De weg van druif op een rank naar een Merlotwijn boeit me nog steeds", zegt Lisetta met een stem die passie verraadt. "En we zijn aan een nieuwe uitdaging toe", verklapt de economiste. "We experimenteren met een champagne op basis van de chardonnaydruif. Kijk, we hebben pas onze kelder laten vernieuwen en daar hoorde ook uitdaging bij. Ik wil me nog enkele jaren bezighouden met het champagneverhaal en dan laat ik het over aan mijn dochter", zegt ze met een glimlach waarna ze ons meeneemt voor een rondleiding op het prachtige domein. We hadden ons geen mooier afscheid aan Lugano kunnen bedenken en zetten onze ontdekkingstocht verder in de richting van de Brissago-eilanden via de vallei van Verzasca.

James Bond
Langs de oevers van de smaragdgroene rivier Verzasca rijden we met de postbus door pittoreske dorpjes waarvan Lavertezzo het meest tot de verbeelding spreekt maar stoppen doen we eerst in Vogorno waar een kerkje staat met byzantijnse fresco's. In Lavertezzo zelf valt vooral de Pontei dei Salti in het oog. Het middeleeuwse bouwwerk overbrugt er de Verzasca die tijdens de zomermaanden voor de nodige verkoeling zorgt bij wandelaars die tussen Lavertezzo en Brione ondermeer de vier kilometer lange wandelroute met 23 moderne beeldhouwwerken van Italiaanse, Zwitserse en Duitse kunstenaars afleggen. Ook in Brione staat een fraai kerkje uit de dertiende eeuw met vijftiende eeuwse fresco's. Op een boogscheut van Brione wacht het dorpje Sonogno met de stenen huizen die zo kenmerkend zijn voor Ticino. Let er op de balkons van de optrekjes. Overal zie je er breiwerkjes hangen, het resultaat van uren handenarbeid. De vrouwen in het dorpje breien nog altijd truien en met succes want wie in Ticino hip wil zijn, draagt vandaag een trui uit Sonogno. Naast de truien op de balkons trekken ook de madonna's op de gevels van de woonsten onze aandacht. Ze moeten de huisjes beschermen tegen de duivel die zich schuil houdt in de Verzasca. Met verhalen over waterduivels jaag je vandaag geen kind nog schrik aan maar dat lukt moeiteloos met de suggestie van een zeventig meter diepe bungeesprong aan de Diga della Verzasca. Met zijn 220 meter is het een van de hoogste dammen in Europa die wereldberoemd werd door een scène uit de James Bondfilm 'GoldenEye'. Wie lef heeft, wordt er getrakteerd op een schitterend zicht en springen kan er ook in het donker. Wie niet zo gek is maar wel van een beetje opwinding houdt, kan er ook kiezen voor een wildwatertochtje met een kano.

Filmfestival
We laten het adrenalinegehalte weer zakken onder een stralend zonnetje in Locarno. De stad bij de noordpunt van het Lago Maggiore kent 2.300 uren zonneschijn per jaar en dat zijn er ruim 800 (!) meer dan in België. Dat merken we meteen aan de flora: de dadelbomen, vijgenbomen en granaatappelbomen geven er de bougainvillas nog meer grandeur. Locarno was van 1803 tot 1878 de hoofdstad van het kanton Ticino. Vandaag is het met stip ook een geliefkoosd vakantieoord dat vooral bekend is van haar jaarlijkse filmfestival dat ook dit jaar - van 3 tot en met 13 augustus - weer plaats heeft op de Piazza Grande, het middelpunt van Locarno waar het sociale leven zich afspeelt op de zonnige terrasjes bij een hapje en een lekker glaasje wijn. De prachtige gebouwen herbergen er talrijke winkels, restaurants en cafés. We verlaten de marktplaats voor een wandeling op de Promenade Lungolago Guiseppe Motta. Langs de oevers van het meer waan je je een echte filmster. De palmbomen en andere meditterane planten zorgen voor een extra toets en dat is het minste wat gezegd kan worden over het Castello Visconteo uit de twaalfde eeuw. Het kasteel werd deels verwoest tijdens de strijd die de Zwiterse eedgenoten voerden om Ticino te veroveren. De overblijfselen uit die tijd huisvesten vandaag het museum voor geschiedenis en archeologie met een collectie Romeinse artefacten als uithangbord.

Exclusief genieten
We ruilen Locarno voor wat ooit een klein vissersdorpje was maar sinds de jaren dertig van de vorige eeuw uitgroeide tot een plek waar kunstenaars en filmsterren rust vonden. Vandaag is Ascona de Zwitserse tegenhanger van Saint-Tropez geworden aan het Lago Maggiore met een mooie oude binnenstad, een doolhof van steegjes met winkeltjes en kunstgalerieën. Het pronkstuk van de Piazza San Pietro, het centrale plein is de Chiesa dei SS Pietro e Paolo, een kerk uit de zestiende eeuw. Ook een bezoekje waard is het kunstmuseum, Museo Comunale d'Arte gevestigd in een zestiende eeuws palazzo met pareltjes van Paul Klee. Een paar minuten later flaneren we over de Piazza Motta, de stijlvolle promenade met platanen, een jachthaventje en een handvol exclusieve en trendy restaurants. De place to be is er het 'Ristorante Seven', waar culinaire hoogstandjes geserveerd worden in een designinterieur. Een plek dus voor echte fijnproevers met een adembenemend uitzicht op het meer met haar fraaie tweeling, de Brissago-eilanden.

Botanische tuin
De Brissago-eilanden zijn twee unieke plekken waar je heerlijk kan wegdromen en volop van het leven kan genieten. Dat was ook Max James Emden niet ontgaan. De excentrieke Duitser werd in 1874 in de havenstad Hamburg geboren, maakte fortuin in het textiel en bouwde een zakenimperium uit dat ook warenhuizen bevatte en zich ver buiten de Duitse landsgrenzen uitstrekte. De doctor in de scheikunde huwde Concordia Getrud Helene waarna hij een deel van zijn imperium verkocht en zich uit het actieve zakenleven terugtrok. Baron Eduard von der Heydt nodigde hem in 1927 uit op de Monte Verità. Toen ontdekte Emden ook de eilanden en kocht ze van Antoinette de Saint Léger die in geldnood zat. Hij gaf de Berlijnse architect Alfred Breslauer de opdracht om er een villa in classicistische stijl te bouwen met op het dak acht standbeelden van vrouwen. Het waren zijn minareseen met wie van Emden zich vermaakte aan de rand van het zwembad in de tuinen die hij ook liet opknappen. Ze vormen de basis van de huidige botanische tuin waarvan op 2 april 1950 de poorten opengingen voor het grote publiek. Intussen telt de plantencollectie op de Isola Grande 1.700 soorten uit Azië, Zuid-Afrika, Amerika en Oceanië. Niet alleen floraliefhebbers kunnen er hun hartje ophalen. De villa heeft ook een uitstekend restaurant met een terras dat uitziet op Ascona aan de voet van de Monte Verità.

Berg van de Waarheid
Henry Oedenkoven ontdekte de meerwaarde van de Monte Verità. De zoon van een Antwerpse zakenman kocht de berg in 1900 en stichtte er samen met zijn vriendin een kolonie voor vegetariërs en ruimdenkenden. Alles was er gemeenschappelijk en het aangename klimaat maakte ook kledij overbodig. Vier jaar later verhuisde Raphael Friedeberg naar Ascona en de anarchistische dokter bracht in zijn zog kunstenaars, schrijvers, filosofen, sociologen en architecten mee waaronder Henry van de Velde. Ook Hermann Hesse, Carl Jung, Rudolf Steiner, Max Weber en Gustav Stresemann vonden de weg naar de 'Berg van de Waarheid'. Rudolf Laban begon er een school voor kunstenaars en Theodor Reuss organiseerde er conferenties over vrouwenrechten, vrijmetselarij en religie. Baron Eduard von der Heydt die we al kennen, kocht de site in 1926 en een jaar later liet hij er hotel optrekken in Bauhausstijl. Ticino kocht na de dood van de baron het complex dat vandaag dienst doet al conferentiecentrum en museum.

Berghut
We dalen de Monte Verità af en zetten koers naar het dak van Ascona voor de laatste halte van onze ontdekkingsreis door Ticino. De postbus brengt ons naar het treinstation van Madonna del Sasso met de kabelbaan van Orselina. In twee etappes gaat het naar de top van de Cimetta, 1.670 meter hoog met een prachtig panoramisch uitzicht op de rivierdelta tussen Locarno en Ascona met het onvermijdelijk Lago Maggiore dat in de zon ligt te schitteren. Sportievelingen kunnen de top ook bereiken met de moutainbike en tijdens de wintermaanden kan je er ook skiën. Een afdaling maar dan wel te voet, brengt ons naar de berghut 'Lo Stallone' waar Luciano Varalli en zijn vrouw Anita ons hartelijk verwelkomen. De architect ruilde zijn tekentafel voor een plaatsje achter het fornuis en met de glimlach bereidt hij een polenta op een open vuur naast een volleybalveld met schitterend uitzicht. Luciano is een geboren entertainer en samen met zijn vrouw schuift hij aan waarna hij de fles notenlikeur nog eens doorgeeft. Salute!


EXTRA INFO
Naar Ticino: met Swiss van Brussel naar Zürich in 1,15 uur.
Trein Zürich-Lugano (2.30 uur). Swiss Pass voor trein, boot en bus.
www.swiss.com
www.swisstravelsystem.ch
www.MySwitzerland.com
www.ticino.ch

Een blik op Lugano.Beeld UNKNOWN
Swiss Miniature is een must voor kinderen.Beeld UNKNOWN
Met een kabeltreintje naar de top van de Monte Generoso.Beeld UNKNOWN
Een stevig bordje vlees is een vaste waarde op de menukaart in een 'grotto'.Beeld UNKNOWN
Het Grand Café in het centrum van Lugano heeft een heerlijk assortiment taarten en chocoladecreaties.Beeld UNKNOWN
Lisetta Lucchini heeft op haar domein een nieuwe uitdaging gevonden in het maken van een champagne.Beeld UNKNOWN
In de vallei van Verzasca kunnen waaghalzen een 70 meter diepe bungeejump maken.Beeld UNKNOWN
Gezellig flaneren op de promenade van Ascona.Beeld UNKNOWN
De Brissago-eilanden met links de villa Van Emden met botanische tuin.Beeld UNKNOWN
Een blik bij avondlicht vanuit de botanische tuin.Beeld UNKNOWN
Locarno kent jaarlijks gemiddeld 2.300 uren zonneschijn.Beeld UNKNOWN
Het museum en conferentiecentrum in Bauhausstijl op de Monte Verità.Beeld UNKNOWN
Sportievelingen kunnen de top van de Cimetta ook bereiken met de mountainbike.Beeld UNKNOWN
De berghut Lo Stallone ontvangt stappers op de flank van de Cimetta.Beeld UNKNOWN
Pruttelende polenta op een open vuur.Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234