Donderdag 13/08/2020

Analyse

Thuisleverdiensten: een aanwinst in onze drukke levens, maar wat met het milieu?

Beeld ANP

De Zalando's en HelloFreshen in deze wereld zijn aan een stevige opmars bezig. Steeds meer bestellen we online, een gevolg van onze drukke levensstijl. Maar wat zijn de effecten op het milieu, wanneer onze herbruikbare draagtas plaatsmaakt voor maaltijden uit een kartonnen doos?

Dat thuisleverdiensten in de lift zitten, valt niet meer te ontkennen. Ze spelen dan ook in op een moderne behoefte die door ons drukke leven almaar prangender wordt: tijdswinst. HelloFresh levert maaltijden voor drie of vijf dagen aan huis, waardoor u niet meer zelf naar de winkel moet. En dankzij Zalando past u die nieuwe jas of rok gewoon in uw huiskamer, niet tijdens de openingsuren, maar op een moment dat u daar zelf tijd voor heeft.

Het succes van dergelijke diensten is dan ook niet verwonderlijk, al valt dat moeilijk in cijfers te gieten. De meeste van deze (internationale) bedrijven geven geen specifieke gegevens voor België vrij. Maar de cijfers die wel gepubliceerd worden, liegen er niet om.

Bpost alleen al stelde in het tweede kwartaal van 2015 een groei in de levering van pakjes vast van 12,6 procent ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. Volgens woordvoerder Barbara Van Speybroeck komt dat voornamelijk door de groeiende e-commerce.

Bol.com heeft in totaal 5,7 miljoen klanten, waarvan ruim 900.000 in België. Dagelijks wordt de webshop door bijna 1 miljoen Nederlanders en Belgen bezocht en worden 60.000 bestellingen verwerkt. Zalando bereikte in de vijftien landen waar het bedrijf actief is tijdens het tweede kwartaal van dit jaar 16,4 miljoen klanten. Datzelfde kwartaal werden 14 miljoen bestellingen verwerkt, en 26 miljoen tijdens de eerste zes maanden van 2015.

Beeld ANP

Hét succesverhaal van dit jaar is misschien wel HelloFresh, dat sinds begin dit jaar ook in Vlaanderen en Brussel actief is. Specifieke cijfers over de Belgische markt worden ook hier niet vrijgegeven. Maar in de zeven landen waar het bedrijf actief is, worden 4,4 miljoen maaltijden per maand aan huis geleverd aan meer dan 400.000 actieve klanten. De omzet van het bedrijf groeit aan een tempo van 400 procent per jaar.

Die verandering in onze levensstijl heeft mogelijk echter ook een keerzijde. Al die maaltijden, kledingstukken en andere producten moeten immers verpakt worden, en behalve een pak tijdswinst leveren de leveringen ons ook een hele stapel karton, papier en plastic op. Bovendien moeten al die pakjes getransporteerd worden, én vaak retour gestuurd. De vraag dringt zich op: welke gevolgen heeft het succes van talloze thuisleverdiensten op het milieu?

Een Duitse studie, die begin oktober werd gepubliceerd, werpt alvast een verrassend licht op de zaak. Online shoppen brengt minder CO2-uitstoot met zich mee dan de reguliere handel, luidt het, en de oorzaak daarvan is te zoeken bij de klant. Wanneer die naar een supermarkt of winkelcentrum gaat, neemt hij de auto. De uitstoot die hij zo genereert, zou er niet zijn indien zijn aankopen aan huis geleverd werden, omdat thuisleverdiensten de aankoopgoederen van honderden klanten bundelen in één enkele rit. Besluit: uw boodschappen aan huis laten leveren, is milieuvriendelijker.

Een belangrijke kanttekening die daarbij dient gemaakt te worden, is dat de studie werd uitgevoerd in opdracht van het Duitse bedrijf Otto-Versand, de groep achter Zalando-concurrent About You.

Ondanks de gigantische bloei van dergelijke onlineservices is nog maar weinig onderzoek verricht naar de gevolgen voor het milieu. Tom Kuppens, milieu-econoom aan de UHasselt, boog zich voor ons over de bestaande literatuur. "De meeste studies kijken vooral naar de hoeveelheid CO2 die uitgestoten wordt, op basis van het aantal afgelegde kilometers", zegt hij. "Sommige studies kwamen er in opdracht van logistieke bedrijven en webshops die hun impact in kaart willen brengen. En dan speelt het CO2-aspect economisch gezien natuurlijk ook in hun eigen belang."

Andere aspecten - afval, verpakkingsmateriaal, koeling, landgebruik, het gedrag van de klant - werden nog niet diepgaand onderzocht.

Beeld ANP

Wanneer we dan kijken naar de CO2-uitstoot, blijken de meeste studies in het voordeel van online shoppen te spreken. "Als men gaat kijken naar hoeveel kilometers er uitgespaard worden doordat klanten niet meer naar de winkel rijden, blijkt thuisleveren beter voor het milieu", aldus Kuppens. De gedachte hierachter: een bestelwagen die vanuit een lokaal depot een rit maakt langs meerdere klanten, legt minder kilometers af dan al die klanten zouden doen wanneer ze elk naar de winkel zouden rijden.

Dat klinkt niet onlogisch, maar volgens Tom Kuppens is het in werkelijkheid niet zo eenvoudig. "Je kan het probleem niet zo eenzijdig benaderen", stelt hij. "De vraag is welke impact het online shoppen heeft op het consumptiegedrag van de klant. Gaan de online aankopen effectief andere aankopen vervangen, of komen ze daar bovenop? In het tweede geval worden er uiteindelijk wél meer kilometers afgelegd."

Gebundelde aankopen

Een andere bepalende factor is wélke goederen men online koopt, meent Kuppens. "Studies tonen aan dat de meeste mensen hun aankopen, met uitzondering van voeding, vaak bundelen in één shoppingtrip. Tijdens een stadsbezoek kopen ze bijvoorbeeld niet alleen kleding, maar gaan ze ook naar de boekenwinkel. Een online aankoop kan dus nadelig zijn want terwijl je vroeger al die zaken ging kopen in één rit, ga je nu online bij andere leveranciers kopen en veroorzaak je net meer kilometers."

Het consumentengedrag is niet de enige factor waarmee de studies weinig rekening houden. "Het transportaandeel is ook afhankelijk van de locatie. Wordt voeding bijvoorbeeld aangekocht bij een lokale boer, of moet ze van ver komen? Nu we boeken en dvd's via het internet kunnen bestellen, kunnen we ze in de hele wereld kopen. Zo wordt het aantal afgelegde kilometers - en de CO2-uitstoot - weer groter. Dat wordt in de meeste studies niet meegerekend. Net als het feit dat sommige klanten eerst in allerlei winkels naar televisietoestellen gaan kijken, om er uiteindelijk één online te bestellen."

Een ander aspect in het geval van food is de koeling. "Het is moeilijk te zeggen of het een nadeel is dat voeding in de vrachtwagen gekoeld moet blijven. In de winkel is dat immers ook het geval." Daarnaast brengen de studies ook het landgebruik niet in rekening. "Meer Zalando's betekent meer magazijnen", zegt hij. "Als die in bestaande gebouwen komen en winkels vervangen, is dat geen issue. Maar dat is het wel als er gebouwen bijkomen die niet gecompenseerd worden."

Beeld BELGA

In het voordeel van de thuisleverdiensten speelt dan weer dat ze minder overschotten hebben. "Een gewone winkel kan de vraag niet altijd goed voorspellen", klinkt het. "Een Carrefour of een Delhaize heeft meer afval en bederf. Dat speelt niet bij diensten als HelloFresh. Hetzelfde geldt overigens voor de stock."

Een aspect dat studies amper aanhalen, maar dat voor de consument wel het meest zichtbare gevolg van een online aankoop is, is het verpakkingsmateriaal. Wie soms producten bestelt, kan er ongetwijfeld van meespreken. Maar hoeveel méér verpakkingsmateriaal dergelijke aankopen genereren, is niet duidelijk. Volgens Kuppens hangt het ook af van de klant: "In de winkel kan je ook al je groenten en fruit apart in een zakje steken."

Ook milieu-econoom Johan Albrecht, verbonden aan de UGent, vermoedt dat het allemaal nogal meevalt. "Bij een online aankoop lijkt het me iets meer te zijn, maar het is moeilijk daar een cijfer op te plakken", zegt hij. "Als ik in een warenhuis appelen koop, zijn die ook voorverpakt. Ik ben er dan ook niet van overtuigd dat het verpakkingsmateriaal met een factor 2 of 3 verhoogt."

Beeld PHOTO_NEWS

Maatregelen voor het milieu

Zelf zeggen de bedrijven er alvast alles aan te doen om hun impact op het milieu zoveel mogelijk te beperken. We vroegen aan vier grote spelers welke maatregelen zij nemen. Dit zijn hun antwoorden.

HelloFresh

Marlies Jongman: "Het uitgangspunt bij de keuze van de ingrediënten is dat ze van dichtbij komen, uit Nederland of omringende landen. Soms gebruiken we ingrediënten uit verder weg gelegen landen. We vinden variatie immers ook belangrijk, en in sommige seizoenen zijn bepaalde producten moeilijk beschikbaar."

De producten worden bij HelloFresh zo optimaal mogelijk geportioneerd, en eventuele overschotten worden aan de Voedselbank geschonken. "De consument krijgt precies wat nodig is voor één maaltijd, zodat hij minder hoeft weg te gooien."

De HelloFresh-box kan teruggegeven worden aan de koerier, en wordt gerecycleerd. De receptenkaarten worden gemaakt van FSC-gecertificeerd papier (een keurmerk voor grondstoffen afkomstig uit verantwoord beheerde bossen) en met biologische inkt. "We gebruiken alleen niet-recycleerbaar verpakkingsmateriaal als dat de kwaliteit van de losse producten ten goede komt", zegt Jongman.

Bol.com
Ook Bol.com werkt met FSC-gecertificeerde verzenddozen. "In ons distributiecentrum in Waalwijk maken we gebruik van verpakkingsmachines die vooraf de afmetingen van de artikelen meten. "Tijdens het verpakken herkent de machine de maten en wordt het karton strak om het artikel heen gevouwen. Karton wordt op deze manier bespaard en het volume te vervoeren dozen neemt af en daarmee ook het aantal transportritten", zegt woordvoerder Marjolein Verkerk.

Bol.com kiest ervoor samen te werken met PostNL, dat grondig werkt aan de vergroening van zijn wagenpark. Daarnaast doet het bedrijf er alles aan om het retourpercentage zo laag mogelijk te houden. "Het percentage retouren bij Bol.com ligt ver onder het gemiddelde van 15 procent", klinkt het. "Dat komt onder andere door de uitgebreide productinformatie en reviews op de website."

Het bedrijf werkt zoveel mogelijk met afhaalpunten, zodat meerdere pakketjes op één adres geleverd kunnen worden. Op dit moment zijn er ruim 750 afhaalpunten in België, en dat aantal wordt nog verder uitgebreid. "In overleg met de klant versturen we een bestelling die uit meerdere artikelen bestaat pas als ze compleet is", klinkt het nog.

Zalando
"Als een van de grootste online winkels in Europa, zijn we ons bewust van onze verantwoordelijkheid", zegt woordvoerder Matteo Bovio. "We werken continu aan de verbetering van elk aspect in ons logistieke netwerk."

Zalando werkt met verpakkingsdozen van verschillende afmetingen, zodat alle producten zo efficiënt mogelijk verpakt kunnen worden zonder dat er veel opvulmateriaal gebruikt moet worden. Sommige dozen zijn variabel in hoogte, zodat de doos kan aangepast worden aan de inhoud. "De ruimte in onze vrachtwagens wordt gemaximaliseerd. Ze verlaten het depot pas als de laadbak vol is en elke plek opgevuld is."

"We bekijken het verpakkingsprobleem vanuit een holistisch perspectief: van productie tot recyclage", aldus Bovio. "Onze dozen zijn voor 95 procent gemaakt uit recycleerbaar papier en ze worden bedrukt met verf op waterbasis. In alle werkplaatsen wordt al het papier grondig gesorteerd. Het komt terecht in papierfabrieken, waar het weer verwerkt wordt als basismateriaal voor onze verpakkingsdozen."

Bpost
Ook bij Bpost staan milieumaatregelen hoog op de agenda. "We zijn ons bewust van het feit dat we zeer aanwezig zijn in het land en willen onze voetafdruk zoveel mogelijk beperken", zegt woordvoerder Barbara Van Speybroeck. "We hebben in dat opzicht al belangrijke verwezenlijkingen bereikt. Zo slaagden we erin onze CO2-uitstoot sinds 2007 met 35 procent te verminderen."

Een belangrijke maatregel die Bpost heeft doorgevoerd, is de vervanging van 2.541 bromfietsen door elektrische fietsen. Het was slechts een eerste stap in de wijziging van het voertuigenpark. In een volgende fase zullen bestelwagens vervangen worden door elektrische driewielers, indien de tests positief verlopen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234