Woensdag 27/10/2021

De 10 waarheden

Thomas Vanderveken: "Je kunt maar beter in het nu leven"

Thomas Vanderveken:
Thomas Vanderveken: "De dingen accepteren zoals ze zijn: dát is de kunst."Beeld Karel Duerinckx

Hoe ouder hij wordt, hoe meer hij belang hecht aan de maatschappelijke relevantie van wat hij doet. Thomas Vanderveken (34) vindt het prettig dat de kijkers van Alleen Elvis blijft bestaan desgewenst wat van zijn programma kunnen opsteken. Geen wonder dat ook zijn 10 Waarheden het resultaat zijn van gedegen denkwerk.

Wanneer Thomas Vanderveken me zijn Waarheden doormailt, wijst hij me op de rode draad door zijn inzichten. "Elke waarheid spreekt een andere tegen, en zo is het goed", schrijft hij.

Een paar dagen later legt hij me uit waarom. "Als tiener viel het me op dat volwassenen elkaar vaak frontaal tegenspreken. Ik hoorde uiteenlopende visies op de wereld, die allemaal een grond van waarheid leken te bevatten. Daardoor begreep ik: je kúnt eigenlijk geen in steen gebeitelde uitspraken doen. Toen ik mijn tien waarheden aan het verzamelen was, heb ik er dan ook voor gezorgd dat elke waarheid door de volgende wordt tegengesproken. Pas wanneer je van beide een synthese maakt, kun je er je voordeel mee doen."

In zijn assortiment levenswijsheden ontwaar ik een man die het juiste evenwicht zoekt tussen de impulsen van het hart en de terughoudendheid van het verstand. Ik vraag hem of die indruk klopt. "Toch wel, ja. Ik laat me bijna altijd leiden door mijn hoofd. Ik moet mezelf er soms toe dwingen om ook te luisteren naar wat mijn hart en mijn buik te melden hebben. Áls ik al een gevecht voer met mezelf, dan is het dat wel."

We hebben afgesproken in Maurice Coffee, de fraaie koffiebar van zijn vriendin Véronique Leysen. Dat heeft het niet geringe voordeel dat we twee uur lang vlot bevoorraad worden met heerlijke lattes en macchiato's.

Een mens leeft tenslotte niet van wijsheden alleen, al kom je met De 10 Waarheden van Thomas Vanderveken wellicht al een heel eind.

1: Je Kunt Maar Beter In Het Nu Leven

"Een vriend van mij is een bedreven pianist. Dat komt onder meer omdat hij heel gedisciplineerd is: hij zit tien uur per dag achter zijn piano en ontzegt zichzelf veel.

"Maar op een gegeven moment nam zijn plichtsbewustheid zulke groteske proporties aan dat hij als een robot door het leven begon te gaan. Weet je wat hij deed wanneer hij ergens te vroeg aankwam en nog een tijd moest wachten? Gewoon op een stoel gaan zitten en wachten. Dus níét: fluitend naar buiten gaan, een gezellig cafeetje opzoeken, een koffie drinken en ontspannen de krant lezen. Nee: gewoon zitten en wachten. Wel, dat is de pathologische versie van wat wij allemaal doen: altijd maar voortjakkeren, vlijtig to-dolijstjes afwerken, nooit eens opkijken, nooit eens korte momenten van genot inlassen.

"Elf jaar geleden is mijn vader gestorven. Omdat hij zo hard werkte, heeft hij minder gereisd dan hij wilde. En daar had hij op het einde van zijn leven best wel spijt van. Ik probeer mijn leven zo te organiseren dat ik op elk moment met een gerust gemoed kan sterven. Als mijn tijd erop zit, wil ik niet moeten vaststellen dat ik veel heb laten liggen. Elke dag eigen ik mezelf momenten toe waarop ik onverstoorbaar iets leuks doe. En regelmatig maak ik grote blokken tijd vrij voor persoonlijke dromen of projecten."

De beste manier om helemaal in het nu te leven, is een job doen die je leuk vindt, zegt hij. Bij wijze van tegengewicht reproduceer ik een uitspraak die een vriend van me ooit deed: "Gelukkig zijn er ook nog mensen die dingen doen die ze niét leuk vinden. Anders zou niemand nog onze vuilniszakken ophalen."

"Is dat niet een beetje cliché?", vraagt Vanderveken zich af. "Van het beroep van vuilnisman wordt vaak gezegd dat het de vreselijkste job ter wereld is. Maar - en ik zeg dit met veel respect - ik denk dat dat best meevalt. Je werkt buiten, je bent allicht geen acht uur per dag met die zakken aan het sjouwen én je hoeft na je uren niet over je werk te piekeren. Volgens mij zijn vuilnismannen minder gedeprimeerd dan iedereen lijkt te denken. Dat hoop ik toch.

"En mochten er toch jobs bestaan die niemand nog wil doen, dan moeten we er misschien voor zorgen dat die jobs ophouden te bestaan. Als geen enkele arbeider dag na dag dezelfde bouten in een auto wil vijzen, dan moeten we het productieproces van auto's misschien herdenken en mensen weer meer verantwoordelijkheid geven."

2. Om Te Kunnen Leven In Het Heden, Moet Je Vooruit Plannen

"Je hebt mensen die zonder nadenken al hun impulsen volgen. Ik had vroeger studiegenoten die bij elk zonnestraaltje naar buiten huppelden en hun studieboeken negeerden. Gevolg: ze zijn nooit geslaagd, hebben geen diploma en doen vandaag een job waar ze niet gelukkig van worden. Die mensen hebben te véél in het nu geleefd en te weinig vooruit gedacht.

"Je droomjob kunnen doen, na tien jaar een wereldreis maken, meester zijn van je eigen agenda: dat komt niet uit de lucht vallen. Daar moet je gericht naartoe werken.

"Het enige wat je niet mag doen, is je laten leiden door angst. De vader van Jim Carrey was naar verluidt een heel grappige man. Maar hij was bang om in de onzekere wereld van het entertainment te stappen en werd dan maar boekhouder. Wat hij haatte. Wat later is hij bij een herstructurering van zijn bedrijf ontslagen. Kortom: hij faalde in het leven dat hij niét wilde. Dat is toch erg? Mensen zeggen me soms: jij hebt geluk gehad, jij hebt een prachtig beroep. Dat is waar, maar ik heb er ook voor dúrven kiezen. Ik ben niet bang geweest."

Het is een antropologisch gegeven, zeg ik, dat veel mensen wel een ander leven willen, maar niet bereid zijn om veel aan hun leven te veranderen. Vanderveken haalt er een Duitse cultuurfilosoof bij. "Ken je het boek Du musst dein Leben ändern van Peter Sloterdijk? Ik vind dat in al zijn gebiedende eenvoud een van de mooiste titels die ik ken. Wil je een ander leven? Begin er dan naar te handelen.

"Vrienden van me waren op een bepaald moment niet meer zo blij met hun leven. Ze vonden dat ze te hard moesten werken. Wel, die mensen hebben er zelf voor gezorgd dat ze vandaag nog maar 40 procent van hun tijd werken. Dat ze daardoor minder verdienen, aanvaarden ze. Ze gaan minder vaak op restaurant, rijden nauwelijks nog met de auto en vervangen niet langer om de twee jaar hun gsm. Maar: ze hebben nu wel een zee van tijd om te doen wat ze graag doen. Ik vind dat een heel inspirerend voorbeeld."

Ik vraag hem of hij zelf wel eens met het idee speelt om zijn leven te reorganiseren en een halftijds werkende tuinarchitect te worden. Hij lacht en zegt: "Ik was er vanmorgen onder de douche nog over aan het nadenken: het lijkt me heerlijk om nog een paar jaar te studeren. Al romantiseer ik het wellicht. In mijn gedachten zie ik mezelf boeiende gesprekken voeren met leeftijdgenoten die mijn passie voor geschiedenis delen. Maar in werkelijkheid zou ik terechtkomen tussen geeuwende 18-jarigen die niet kunnen wachten tot de les gedaan is en ze weer pinten kunnen gaan drinken." (lacht)

null Beeld Karel Duerinckx
Beeld Karel Duerinckx

3. Wie Goed Doet, Goed Ontmoet

"Ik geloof in het principe van actie en reactie: als je goed bent voor mensen, zullen ze ook goed zijn voor jou. Klara-presentator Olav Grondelaers is één van de liefste mensen die ik ken. Een schat van een vent, staat altijd voor iedereen klaar. Vorig jaar kreeg hij lymfeklierkanker. Onmiddellijk heeft heel de wereld zich als een warme deken rond hem gewikkeld. Iedereen wil er voor hem zijn, omdat hij er zelf ook voor iedereen is."

Hij citeert een prachtige zin uit 'The More Loving One', een gedicht van W.H. Auden: "If equal affection cannot be, let the more loving one be me." Ik vraag hem of hij het zou kunnen, samenleven met een vrouw die minder van hem houdt dan hij van haar. "Ik denk net dat het gedicht van Auden een pleidooi is om daar niet mee bezig te zijn. Om liefde niet op de weegschaal te leggen, om genegenheid niet af te meten.

"Heel veel mensen vragen zich af of ze van hun partner wel voldoende liefde krijgen in ruil voor de liefde die ze geven. En als dat niet zo is, beginnen ze hun affectie te rantsoeneren. Beter is: je níét afvragen of je partner wel genoeg van je houdt. En zeggen: wat er ook van zij, ik ga jou zo graag mogelijk proberen te zien. Als je dát kunt, groeit het vertrouwen van je partner en wordt je relatie nog veel warmer.

Hij brengt opnieuw zijn vader ter sprake om zijn punt over de liefde te verduidelijken. "Op het einde van zijn leven was mijn vader er heel slecht aan toe. Zijn longvlieskanker had hem volledig uitgeteerd. Op een gegeven moment ging ik bij hem in bed liggen en begon hij zachtjes door mijn haar te woelen. Ik dacht: wow. Mijn vader kan mij zelfs liefhebben wanneer hij verschrikkelijk aan het afzien is. Ik vond dat ... indrukwekkend."

Hij verwijdert een krop uit zijn keel en zegt: "Elf jaar later ben ik er nog altijd door ontroerd. En voel ik opnieuw: ik wil ook zijn zoals mijn vader. Onvoorwaardelijke liefde is het mooiste cadeau dat je iemand kunt geven. Ik wil het soort man zijn dat daartoe in staat is."

4. Veel Te Goed Is Buurmans Gek

"Toen ik mijn vader verzorgde, dacht ik vaak: ik kan nooit genoeg voor hem doen. Die man gaat dood, ik moet er elke minuut van de dag voor hem zijn. Maar ik wist ook dat ik dat niet zou kunnen. Dat het mij onderuit zou halen.

"Toen dacht ik aan wat ze in het vliegtuig altijd zeggen: dat je in geval van nood eerst je eigen zuurstofmasker moet aandoen en pas nadien je geliefden mag helpen. Dat beeld heeft mij gerustgesteld. Je moet eerst voor jezelf zorgen, anders kún je andere mensen niet eens helpen.

"Alleen maar goed doen, is dus fout. Waarheid 3 moet gecorrigeerd worden met waarheid 4. Zonder hun tegendeel zijn mijn waarheden onvolledig en ontoereikend."

5. Het Is Tegenwind Die De Vlieger Doet Stijgen

Als je geen hofnar hebt die je de waarheid durft te zeggen, ben je een vogel voor de kat, beweert hij. Neem nu Patrick Janssens, ex-burgemeester van Antwerpen. "In 2012 zag iedereen zijn verkiezingsnederlaag aankomen. Behalve hijzelf. 'Hoe komt dat toch?', vroeg ik hem in Alleen Elvis blijft bestaan. 'Omdat er niemand was die mij zei dat er een probleem was', zei hij. Als je succes hebt, word je omringd door mensen die je nog wel het goede nieuws vertellen, maar het slechte nieuws verzwijgen. Heel ongezond."

"Ik ondervind het zelf ook. Alleen Elvis krijgt amper tegenwind. Heel fijn, maar het werkt ook verblindend. Als iemand me met een aflevering feliciteert, vraag ik meteen: 'En wat vond je er niét goed aan?' Ik kan heus wel een compliment verdragen, alleen krijg ik er de laatste tijd te veel. En dus vraag ik door tot ik ook kritiek krijg. Alles kan beter."

null Beeld Karel Duerinckx
Beeld Karel Duerinckx

6. De Enige Mogelijkheid Om Gelukkig Te Worden, Is Het Kweken Van Zelfrespect (Joan Didion, Amerikaanse auteur)

"Vlamingen willen altijd zo bescheiden zijn. Maar ik vind een hoge dunk hebben van jezelf niet per se slecht. Wie zichzelf naar waarde schat, brengt makkelijker respect op voor andere mensen. Als je jezelf graag ziet, heb je het niet nodig om anderen neer te halen."

Jezelf respecteren, zegt hij, is ook: soeverein zijn. Je eigen beslissingen nemen, wars van andermans mening. Hij wijst me op de complimentariteit van waarheid 6 en waarheid 5. "Daarnet zei ik hoe belangrijk het is om omringd te worden door mensen die je durven tegen te spreken. Nu voeg ik daaraan toe: maar neem altijd zélf je beslissingen. Anders zul je nooit gelukkig worden."

Hij preciseert dat zelfrespect niet hetzelfde is als narcisme. "Als ik op Instagram rondslenter, val ik soms achterover van de eigenliefde die daar geëtaleerd wordt. Alleen lijkt me dat meer een uiting van onzekerheid dan van zelfrespect. Wie in zichzelf gelooft, heeft het niet nodig om elke dag twintig selfies te maken."

7. The Devil Is In The Detail

"Alleen Elvis blijft bestaan verschilt op een aantal punten fundamenteel van andere talkshows. Het programma duurt anderhalf uur, wat het voor de gast onmogelijk maakt om een masker op te houden. Het gesprek wordt live uitgezonden, er wordt dus niet in gemonteerd. De volgorde van de fragmenten ligt niet op voorhand vast en we hoeven ze niet allemaal te tonen. En om de spanning erin te houden, zie ik mijn gast ten vroegste een halfuur voor de uitzending.

"Het lijken misschien details, maar het is precies dankzij dit soort uitgangspunten dat we soms heel verrassende televisie maken.
We praten over de dunne lijn tussen zin voor detail en perfectionisme. Hij beseft dat perfectionisten niet altijd de gelukkigste mensen zijn, maar heeft er toch een zekere bewondering voor. "Ik heb in Carnegie Hall ooit een perfect concert bijgewoond van András Schiff, een van de beste pianisten ter wereld. Schiff speelde niet alleen foutloos, hij sloeg elk toets ook met de juiste intensiteit aan. Zijn perfectionisme was heel ontroerend. Het was een van die zeldzame concerten waarin de magie niet werd verbroken door schoonheidsfoutjes."

Hij herinnert zich wat een contrabassist van het Rotterdams Philharmonisch Orkest hem ooit vertelde over de Russische dirigent Valeri Gergiev. "Als Gergiev in vorm is, is hij een topdirigent. 'Maar,' zei die contrabassist, 'zodra iemand in het orkest een foutje speelt, zakt hij helemaal in elkaar en haalt hij nauwelijks nog het niveau van een dirigerende boekhouder. En omdat we dat als orkest echt niet willen meemaken, doen we er alles aan om hem toch maar niet teleur te stellen.' Ik dacht: wat een prachtige, indirecte manier om gezag uit te oefenen." (lacht)

8. Vrijheid Is Het Hoogste Goed

"Met deze waarheid vul ik de vorige aan. Om opnieuw Alleen Elvis als voorbeeld te nemen: hoe goed ik ook over de details heb nagedacht en hoe maniakaal ik me ook heb voorbereid, als het programma begint, laat ik alles los en duik ik helemaal in het moment. Overprepare, then go with the flow. Ik moet me vrij voelen wanneer ik tegenover mijn gast zit."

Ik vertel hem dat Gerard Reve vrijheid vond in herhaling en regelmaat. Als elke dag volgens precies hetzelfde scenario verliep, hoefde hij zich niet te bekommeren om de onbenullige details van het leven en vond hij in zijn hoofd de vrijheid die hij nodig had om te schrijven.

Verrassend genoeg heeft Vanderveken ooit een privé-experimentje gedaan dat hem tot een gelijkaardige conclusie bracht. "Ik heb eens een tijdje mijn lepels, messen en vorken een andere plaats gegeven in mijn besteklade. Wel, ik vond dat heel vermoeiend. (lacht) Een zekere routine zorgt er echt wel voor dat er in je hoofd voldoende processorruimte overblijft voor belangrijker aangelegenheden."

Ik vraag of vrijheid ook betekent: je makkelijk kunnen losweken van mensen, plaatsen en objecten. "Ik denk dat dat alleen geldt voor materiële dingen. Je kunt jezelf bezwaarlijk vrij noemen als je je vastklampt aan objecten. Als het over mensen gaat, is de vraag: hoe ga je om met verlies?

"Ik kan nog altijd ondersteboven zijn van de dood van mijn vader. Maar dat is niet erg. Er was veel liefde en dus is er ook veel verdriet. Als ik om mijn vader treur, bewijst dat vooral hoe graag ik hem zag en hoe sterk onze band was. Er schuilt schoonheid in mijn tranen, ze zijn geen rem op mijn vrijheid."

Al mijmerend belanden we bij psychiater Dirk De Wachter en zijn discours over het aanvaarden van imperfectie. "De Wachter zegt onder andere: het is niet erg als je leven af en toe wat saai is. Het kan geen kwaad als je nu en dan ongelukkig bent. En wat zien we? Dat dat bij heel veel mensen een euforisch gevoel van opluchting veroorzaakt. 'Oef, ik hoef niet perfect te zijn! De Wachter heeft het gezegd!' Een psychiater die de druk van de ketel haalt: dat ervaren mensen tegenwoordig als vrijheid. Maar als dat al vrijheid is, lopen we toch al veel te lang op de tippen van onze tenen, nee?"

null Beeld Karel Duerinckx
Beeld Karel Duerinckx

9. Je Moet Een Moreel Kompas Hebben Waar Je Niet Van Afwijkt

"Toen ik nog in Brussel woonde, heb ik ooit een paar jongens de ruit van een auto kapot zien slaan. Ze haalden er een laptop uit en liepen weg. Ik stond op tien meter afstand en bleef gewoon staan. Achteraf vond ik het verschrikkelijk dat ik niks had ondernomen.

"Ik ben daar dan over beginnen nadenken en ben tot twee conclusies gekomen. Eén: als er objecten gestolen worden, laat ik begaan. Die dingen zijn bijna altijd verzekerd, het is de moeite niet dat ik daarvoor een blauw oog riskeer. Twee: als er mensen in elkaar geslagen worden, kom ik wél tussen. Ook al loop ik het risico dat ik een mes tussen mijn ribben krijg: ik wil níét degene zijn die de andere kant opkijkt als er iemand gemolesteerd wordt. Sinds ik die beslissingen genomen heb, weet ik in de toekomst perfect wat te doen."

Ik uit mijn bewondering voor het feit dat hij de laptopdiefstal analyseerde en er een duidelijke gedragscode uit distilleerde. "Je móét dat doen", zegt hij. "Als je in dat soort situaties op je intuïtie vertrouwt, doe je niet altijd het goede. Je ogen sluiten, levert je misschien geen letsels op, maar het is slecht voor je zelfbeeld. Als je een beschaafd mens wil zijn, moet je een moreel kompas ontwikkelen. Regels opstellen waarvan je zegt: hier wijk ik niet van af."

Of hij het wel eens moeilijk heeft om zijn eigen regels te volgen, vraag ik. "Véronique en ik hebben afgesproken dat wij geen overspel plegen", zegt hij. "Is dat moeilijk? Ik ben een aap en apen vrijen graag met andere apen. Ik zal dus niet beweren dat de gedachte aan kortstondig vreemdgaan nooit in me opkomt. Maar ik haal zo veel vreugde uit het níét schenden van onze afspraak, dat ik monogaam zijn helemaal niet zo lastig vind."

10. Alles Is Relatief

Alles is relatief: voor Thomas Vanderveken betekent het in de eerste plaats: niks is absoluut. "Het is niet wijs om in absolute termen te denken", zegt hij. "Als we Hitler catalogeren als het absolute kwaad, dan ontmenselijken we hem. Dan staat hij zo ver van ons af dat we niet langer moeite doen om te begrijpen wat hem tot zijn daden gedreven heeft. Wat jammer is. Want als we hem niet doorgronden, hebben we het niet in de gaten wanneer er een nieuwe Hitler voor onze neus staat."

De filosofische vertaling van 'alles is relatief' is 'pantha rei', zegt hij. Een uitspraak van de Griekse filosoof Heraclitus die betekent: alles is voortdurend in beweging, niks is, alles wordt.

Ik vraag hem of hij goed is in het absorberen van verandering. "Ik denk het wel, ja. Omdat ik erop anticipeer. Ik werk heel graag aan Alleen Elvis blijft bestaan. Ik steek er mijn hart en ziel in, ik ben trots op dat programma. En toch bereid ik me nu al voor op de dag dat het gaat stoppen.

"Sterker nog: ik hou zelfs al rekening met het moment waarop mijn radio- en tv-carrière afgelopen zal zijn. Ik wéét gewoon dat er een dag komt waarop iemand me zal zeggen: 'Vanderveken, vreemd genoeg hebben we je een tijd getolereerd, maar nu is het echt welletjes geweest'. (lacht) Wel, die dag schrikt mij niet af. De dingen accepteren zoals ze zijn: dát is de kunst."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234