Zaterdag 07/12/2019

There's something about Jane

Jane Birkin, de bekendste muze van Serge Gainsbourg, wordt 70. Ze was geen klassieke schoonheid zoals Cindy Crawford, had niet de nachtegalenstem van Whitney Houston, noch het acteertalent van Meryl Streep. Toch blijft ze het icoon van de jaren 60. Een zoektocht naar de quoi in haar je-ne-sais-quoi.

Op een bewolkte middag in 1968 arriveert de Engelse actrice Jane Birkin op een neergekrabbeld adresje in Parijs. Daar komt ze auditie doen voor de Franse film Slogan. Wanneer ze binnenwandelt, licht de kamer op als de lucht tijdens vuurwerk. Ze schudt klamme handjes met haar toekomstige (tegenspeler), de toen 40-jarige zanger Serge Gainsbourg. Hij, een notoir enfant terrible dat op het eerste gezicht arrogant lijkt. Zij, 22 lentes jong en ambitieus genoeg om de hoofdrol te willen, al spreekt ze amper een woord Frans. Maar een wonderlijk iets ontvouwt zich. Niet alleen krijgt ze de rol, ze verovert voorgoed een plaats in Serges hart.

Liefdesverdriet verbindt hen die dag. Jane is net verlaten door haar echtgenoot, filmcomponist John Barry, met wie ze een dochter heeft. Serge zit in zak en as door een afgesprongen affaire met de getrouwde Brigitte Bardot. Na een maand filmen worden ze een onafscheidelijk stel. Serge ziet in haar zijn muze en oordeelt dat Jane 'het' heeft. De wereld kijkt beamend toe. Het jaar daarop maakt het koppel cultureel erfgoed met de song 'Je t'aime moi non plus'.

Op woensdag 14 december blaast deze bloem der bloemen 70 kaarsjes uit. Het goud van de jaren zestig verloor inmiddels zijn glans, maar Birkin is lang niet vergeten. Voor magazines als Vogue en Elle blijft ze een icoon. Sla eender welk modeblad open en aanschouw de Birkin-invloed: warrige froufrou, androgyne look, Parisienne-outfit. Dagelijks verschijnen honderden plaatjes van haar op Instagram en Pinterest, vergezeld van bloemrijke beschrijvingen. Wat maakt dat Birkin niet tussen de plooien van de tijd viel?

Liefdadigheid

Wie de vrouw is die de inspiratie vormde voor zowel songs als Hermès-handtassen, vroegen we aan Arno Hintjens. "Als 16-jarige zag ik Jane voor het eerst, in de film Blow-Up", herinnert de zanger zich. "Je hebt 'het', of je hebt het niet. Zij heeft dat charisma."

Dertig jaar geleden woonde hij in Parijs, de stad waar ze elkaar ontmoetten. "Op een avond stelde haar dochter Kate ons aan elkaar voor. Nu is Jane als een zus voor me. Een goede vriendin met wie ik zeer close ben.

"Ze is echt. Jane is Jane, ze is altijd en overal zichzelf. Take it or leave it. (lacht) Mijn grootmoeder zei altijd: 'Mannen denken dat ze alles weten, maar het zijn de vrouwen die alles verstaan.' Jane doet alles met engagement, ook haar liefdadigheidswerk. Ik ken niemand zoals zij. Zij bezit zo'n ongelooflijke kracht. Na elke tegenslag staat ze er nog. Ze is een survivor à fond. Een madam met kloten."

De Engelse fotografe Gabrielle Crawford leerde Birkin kennen toen ze negentien en pas getrouwd was. De vriendinnen maakten door de jaren heen een scala aan prachtfoto's. "We raakten bevriend omdat onze mannen dat waren. Zij is er altijd voor mij geweest en ik voor haar. Wat dan ook, wanneer dan ook. Elk hebben we onze sterktes. Ik kijk vol bewondering naar haar toewijding."

Wat ben je met roem als je geen mensen helpt, vindt ze. Dus treedt de zangeres regelmatig op voor het goede doel. Elk jaar schenkt Hermès 'royalties', vorig jaar een slordige 28.000 euro, aan een liefdadigheidsinstelling naar keuze. Ook veilde ze al vaker, net als haar dochters, haar hoogsteigen Birkin-tas om zo geld in het laatje te brengen voor bijvoorbeeld hulp bij natuurrampen. Twaalf jaar geleden kwam Isolde Lasoen tijdens een optreden voor het eerst van achter haar drumstel, om samen met Daan Stuyven een Franstalig nummer te zingen. "Op zijn verzoek zong ik met een hoog, frêle, breekbaar stemmetje. 'Je klinkt net als Jane Birkin', kreeg ik steeds als compliment. Toen merkte ik pas volledig haar aandeel op in de muziek van Gainsbourg. Ik zag haar op de platenhoezen en in de muziekclips en was op slag gefascineerd. Toen ze met Serge was, vond ik haar op haar mooist. Jane was zo'n naturel schoonheid, maar verbleekte niet naast een stoeipoes als Brigitte Bardot. En ze had bijzonder veel lef, kijk maar hoe kort en doorzichtig haar jurkjes waren.

Plastic Barbie

"Tussen haar en Serge spatte de seks ervan af", vindt modegoeroe Linda Van Waesberge. "Ze waren een perfecte match. Wat ze aanhadden, was van geen enkel belang, het draaide om een attitude. Vandaag is dat nog steeds zo: wie persoonlijkheid heeft, springt eruit. Dat zie je ook bij Kate Moss.

"Ik zag Jane een keer, toen Arno de Chevalier des Arts et des Lettres-prijs kreeg op de Franse ambassade. Ze was totaal onopvallend gekleed. En nog was ze de meest opvallende. Zelfs nu blijft ze wondermooi. Van bij de geboorte moet ze al iets bijzonders gehad hebben. Ze is naturel gracieus, net als haar dochters. Goeie genen, zoveel is duidelijk. Aan hun stijl en houding is niks gemaakt; hun haren vallen zo, ze zijn camerageniek... Jane is geen klassieke schoonheid maar ze is bloedmooi door wie ze is en wat ze doet."

Modebladen roepen al eens 'La nouvelle Birkin est arrivée'. Naast Jeanne Damas is ook Parisienne en Ford-model Louise Follain een gevierd Jane B-lookalike. Een ware eer, aldus Follain. "Birkin leerde me dat de modewereld niet alleen draait om merknamen, opzichtige logo's of glinsterende dingen, maar om eenvoud. Ik hield van haar korte rokjes en laarsjes; dankzij haar beseften miljoenen mensen hoe sexy eenvoud kan zijn."

De late jaren 60, beginjaren 70 is Birkins meest gefotografeerde periode. "Dat waren absoluut geen gouden stijljaren", weet Van Waesberge. "Met de après-hippietijd kwam een veelvoud aan kleuren, brede schoudervullingen, big hair en haarbanden. Jane ging nooit mee met de trend van de dag. Ze had een je m'en fous-houding die ze heel elegant droeg. Alsof ze zich geen halve seconde druk maakte over wat ze aantrok. Ze droeg vooral basics. Bij wijze van spreken loopt ze haar hele leven al in een jeans en een pull. Haar lange, sluike jurken waren ook geweldig. Ze had een typisch Franse look, die de blauwdruk vormde van de Parisiennestijl. De schoonheid van de eenvoud werkt. Dat zie je ook bij merken als Zadig & Voltaire, Ines de la Fressange en Agnès B."

In een Vogue-video definieerde model Jeanne Damas de Parisiennestijl als "Naturel zijn; het beste maken van je imperfecties en niet te opgetut rondlopen". Follain beaamt dat het draait om charme, want Françaises willen er niet even plastic uitzien als Barbie. "Het gaat om jezelf kennen, net als je troeven. De kunst is om die subtiel te benadrukken en er verder niet veel over na te denken."

Tepels kijken

Ten tijde van Serge knipte Janes beste vriendin haar froufrou met de keukenschaar. Imperfectie die blijft inspireren. Wekelijks vragen vrouwen in het kapperssalon om een pony, met een kiekje van Birkin in de hand. Zo ging het ook bij Véronique Leysen. "Jane is mijn stijlicoon. Zij leerde mij dat je elke dag elegant kunt zijn, zonder daar hopen moeite voor te doen. Een eenvoudige outfit krijgt punch door één elegant element toe te voegen, of het nu een hoed is, of laarzen die tot over de knie komen."

Onder fashionista's is de pony, het witte T-shirt, die flared jeans en rieten mand een heilig goed, beseft Lasoen. "Ik voel mij altijd elegant in zo'n Birkin-jeans met een wit T-shirt. Net als in zo'n simpel sixtieskleedje. Dat trek ik al eens aan om op te treden, al zou dat best vaker mogen. Ik mag gerust wat meer Jane zijn en zou mij niet moeten laten tegenhouden door meningen of blikken."

Voor Leysen is de ultieme Birkin-look een kanten mini-jurkje, volledig doorschijnend door de flitsen van de fotografen. "Je ziet haar denken: 'Laat ze maar kijken naar mijn tepels, dat maakt me niet uit.' Geweldig, die attitude. Sinds ik zwanger ben, kleed ik mij minder preuts. Nu heb ik rondere vormen en die accentueer ik. In België doen vrouwen dat amper, want bij het idee van een streepje bloot te laten zien, halen we ons meteen Lesley-Ann Poppe voor de geest. Toen Thomas (Vanderveken, haar vriend, red.) en ik laatst op vakantie waren, droeg ik de hele tijd geen beha. Ineens vroeg hij: 'Wat héb jij?' (lacht) Maar ik ben daar relaxed in geworden. Als ze kijken, denk ik: foert."

Extremen van verdriet

Dat Jane Birkin dartel de socialemediatijden is binnengefladderd, bewijst de lawine aan familiekiekjes en legendarische portretfoto's. Niks is wegwerpbaar in de wereld van Birkin en Gainsbourg. "1969 was het jaar van hun liefdesaffaire: passioneel, vurig én openbaar. Jane was niet bezig met die plotse roem, omdat ze in het moment leefde", zegt boezemvriendin Gabrielle Crawford.

"Die uitstraling doet het 'm. Haar glimlach is zo ontwapenend omdat die nooit geforceerd was. Onbewust wordt iedereen daartoe aangetrokken", vindt Lasoen. "Maar het is niet omdat je als icoon wordt beschouwd, dat je je zelf zo voelt. Jane gaf ooit toe dat ze zichzelf niet mooi voelde. Ze had ook haar onzekerheden en durfde die uit te spreken. Een mooi signaal naar jonge meisjes die niet goed in hun vel zitten omdat ze perfect willen zijn."

En Jane? Die leeft ver buiten gehoorsafstand van alle lofzangen. Crawford: "Jane zit - net als ik - niet op sociale media. Adoratie is altijd beter als je er geen besef van hebt. Begeestering is tijdelijk, wat Jane heeft, vervaagt niet. Als ik haar fotografeer, voelt dat alsof we samen naar een feestje gaan. Muziek, lichten en zo'n fun fun fun. Enkele maanden geleden had ik haar nog voor mijn lens. Die ochtend werd ze ontslagen uit het ziekenhuis, na een zware periode. Toch ging het vanzelf - you can't photoshop soul."

Het levenspad van Birkin ging niet over rozen. Ze sukkelt met haar gezondheid en met de vaders van haar drie dochters Kate Barry, Charlotte Gainsbourg en Lou Doillon doofde de liefde vroeg of laat uit. Maar haar hart brak pas echt toen Kate drie jaar geleden, op 11 december, uit het leven stapte. Toch laat ze het hoofd niet hangen. Die kenmerkende glimlach blijft haar gezicht sieren. "Als ze terugkijkt, weet ze dat ze een geweldig leven heeft gehad", besluit Crawford. "Met een maximum aan geluk en de extremen van verdriet. Maar dat heeft haar gevormd. Jane zal nooit vergeten worden, omdat ze zo uniek is."



Boven: Jane Birkin door Gabrielle Crawford. Dit beeld sierde de cover van haar album Arabesque uit 2002. Onder: samen met Serge Gainsbourg, 1970.

Boven: Londen, 1966.

Onder: met haar toen 10 maanden oude dochter Charlotte Gainsbourg in Nice, 1972.

Model Louise Follain, Birkins beroemdste lookalike.

Ook vandaag heeft Birkin nog bakken charisma.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234