Woensdag 29/01/2020

theatersensatie UNION suspecte presenteert langverwachte Onze Lieve Vrouw van Vlaanderen

'Als het over de positie van vrouwen gaat, hoor je vaak: 'Ocharme, die Arabische moedertjes die met hun foelaarke eenzaam achter het fornuis staan, nadat ze aan de haren naar hier zijn meegesleurd'. Wel, het ligt iets complexer'

'Je verantwoordelijkheid nemen of meezingen op de Titanic'

Als regisseur Ruud Gielens in de bar van de KVS een thee bestelt, doet hij dat al zingend, uit volle borst. Chokri Ben Chikha daarentegen arriveert met een angstige frons op zijn voorhoofd. Bij de gemengde theatergroep Union Suspecte gelden geen culturele verschillen, wel andere manieren van omgaan met de druk rond Onze Lieve Vrouw van Vlaanderen. De langverwachte opvolger van De Leeuw van Vlaanderen toont de spanningen tussen een allochtone moeder en haar zonen. 'We hebben niet de pretentie om hét beeld van het allochtone gezin te schetsen. We maken veeleer familiedrama's tout court.'

Brussel

Van onze medewerker

Wouter Hillaert

Voor Onze Lieve Vrouw van Vlaanderen put Union Suspecte opnieuw uit de eigen jeugd van Chokri en Zouzou Ben Chikha. De twee broers werden in het begin van de jaren zeventig geboren in Blankenberge uit een pas ingeweken Tunesische vader en moeder. De Leeuw van Vlaanderen (2003) gaf al volop inzage in het mannelijke strijdtoneel waar dat op uitliep. Terwijl de vaderfiguur in deze muzikale monoloog zich heldhaftig vastklampte aan voorgangers als Mohammed en president Bourguiba counterde zijn zoon dat patriarchale gezag met protestsymbolen uit de Vlaamse leefwereld. Zo trok hij het harnas van de Leeuw aan om zijn wankele identiteit meer slagkracht te geven. Vaders versus zonen, het geeft altijd een oorlog met open vizier.

Met moeders ligt dat anders, bevestigt Chokri met een zucht. "Dat is veel complexer. Een moeder staat bijna vanzelf op een piëdestal, begin dat maar te ontrafelen. Van die vaderfiguur konden we grof gezegd nog een klein dictatorke maken, maar tussen moeders en zonen spelen heel andere gevoeligheden. Haar dubbele agenda is veel minder zichtbaar, ook door haar positie binnen zo'n Arabisch gezin." Daarbovenop werd kleine Chokri mee opgevoed door een Poolse buurvrouw, vertelt zijn eigen moeder in een interview in de KVS Express: "Ze maakte zijn eten, ze las hem voor. Hij heeft zich aan die vrouw gehecht. Mamamama, noemde hij haar. Hoe heeft hij geweend, toen ze stierf!" De Poolse komt ook voor in Onze Lieve Vrouw van Vlaanderen.

Waarom zijn die autobiografische elementen zo belangrijk?

Ben Chikha: "Niet alles is letterlijk, natuurlijk. Onze jeugd is niet meer dan een vertrekpunt geweest, die we dan universeel proberen te maken. We zien theater wel als graven in jezelf. Niet therapeutisch, maar zoals onderzoekers tegenover hun studieobject staan. Zie het als onze reactie op theater waarvan je soms de noodzaak niet voelt, omdat het zo'n ver-van-mijn-bedshow blijft. Wij gaan met Union Suspecte liever uit van onze eigen omgeving. Alles wat een beetje engagement uitdraagt, is trouwens autobiografisch. Claus, Boon en Picasso, die vertrokken evenzeer van zichzelf. Alleen komen wij er meer voor uit. In tijden van realitysoaps is het ook leuk om twijfel te zaaien bij mensen over wat echt gebeurd is en wat niet."

Maar je speelt zelf de moeder, dat kan toch niet makkelijk zijn?

Ben Chikha: "Omdat het over een drieluik gaat, leek het mij logisch om na de vader in De Leeuw deze keer ook de moederrol op mij te nemen. Maar had ik vooraf geweten dat het zo complex was dan had ik feestelijk bedankt. (lacht) Het is heel dubbel, ja."

Gielens: "Zo werkt het altijd. Acteren is niets anders dan in de rol die je moet spelen de link met jezelf opzoeken. Dat heb ik altijd zo verrijkend gevonden. Maar eigenlijk gaat het mij in theater om drie dingen: ik vertrek vanuit mezelf, maar ik geef wel een reactie op de wereld en ik heb er een interessante vorm voor gevonden. Als je van alles 33 procent hebt, krijg je de perfecte voorstelling. De Leeuw was daar een goed voorbeeld van. Die was heel autobiografisch, maar de vorm was zeker even straf. Het was geen stand-up, geen theater of concert, maar alles samen. En als je goed keek en luisterde, kreeg je ook nog iets in je gezicht."

Onze Lieve Vrouw wordt een pak minder publieksgewillig, bleek uit een toonmoment in juni.

Ben Chikha: "Het is minder het ene grapje naar het andere. We nemen daarmee een groot risico, maar als jong gezelschap vinden we het niet interessant om onszelf te kopiëren. We hebben bewust gekozen voor een grotere cast en meer danstheater."

Gielens: "Met dans ga je op een veel fijnere grens zitten. Je kunt er alle tegenstrijdigheden in deze familie veel subtieler mee opentrekken. Ik hou van dat soort beelden, omdat ze een onwaarschijnlijke symboliek hebben, maar tegelijk heel onschuldig blijven. Ze spreken direct tot het hart en dat vind ik nog altijd cruciaal in theater."

En wat is deze keer 'de reactie op de wereld'?

Gielens: "Voor mij is dit stuk een godsdienstoorlog. Vreemd eigenlijk, want geloof heb ik nooit zo belangrijk gevonden. Maar met deze voorstelling merk ik plots hoe sterk dat in mijn opvoeding geslopen is en nog altijd sluimert. En dat allemaal door dat onschuldig Jezuske van onze Poolse in het stuk. De strijd tussen de twee moeders is een gevecht om religieuze symbolen."

Ben Chikha: "Maar eigenlijk gaat het hen vooral om de macht over die ene zoon. Zo zie je dat ook vandaag tussen Oost en West. Die discussies over de sluier en zo draaien in wezen enkel om invloed. Beide moeders willen de zoon voor zich, omdat ze in hem geïnvesteerd hebben."

Maar wou Union Suspecte niet ook taboes doorbreken, zoals jullie ergens schrijven?

Ben Chikha: "Het gaat ons meer om een spel met de clichés en de taboes die van buitenaf bestaan. Als het over de positie van vrouwen gaat, hoor je vaak: 'Ocharme, die Arabische moedertjes die met hun foelaarke eenzaam achter het fornuis staan, nadat ze aan de haren naar hier zijn meegesleurd'. Wel, het is iets complexer dan dat. Het valt niet te ontkennen dat mijn moeder in een mindere positie zat, maar ze had wel degelijk háár impact op het gezinsleven. Wie in de underdogpositie zit, deelt weleens trappen uit aan diegene onder zich."

Gielens: "Tegelijk hebben we niet de pretentie om hét beeld van het allochtone gezin te schetsen. We maken veeleer familiedrama's tout court. Mijn ervaring met de allochtone moeders die ik ken, is trouwens dat het met de verschillen best meevalt. Ik herken net zo goed de situatie van mijn grootmoeder of moeder: vrouwen die een gezin récht hielden met een onvoorwaardelijke liefde, een mengeling van kracht en tragiek. Onze generatie kan zich dat nog moeilijk voorstellen. Als een huwelijk nu niet werkt, komt het sneller tot een scheiding."

Hoe dan ook word je met dit thema politiek gewogen. Dat voel je nu al, nog voor de première. Hoe zouden jullie je missie op dat vlak omschrijven?

Ben Chikha: "We willen de beeldvorming aanpassen, omdat sociaal werkers of politici alles soms zo sterk reduceren tot één cliché. Niet enkel bij het Belang, ook in de traditionele partijen. Jeannine Leduc van de VLD die bijvoorbeeld beweerde dat 'die jongeren niet genoeg studeren', dat is zo kwetsend. Er zit zoveel méér achter. De shit waar vele allochtone jongeren in zitten, begint bij het gezin. Vandaar de noodzaak van dit drieluik. In theater kun je dingen anders voorstellen, zonder dat je daarom een politieke fractie moet worden. Kunstenaars zijn vaak bang voor dat soort maatschappelijk engagement. 'De wereldverbeteraars' worden wij weleens genoemd. Natuurlijk gaan wij Vlaanderen niet veranderen, dat is ook niet ons doel. Maar je kunt niet negeren dat een derde voor het Belang stemt en dat het debat hier nog veel meer in zijn kinderschoenen staat dan in andere landen. Het is je verantwoordelijkheid nemen of meezingen op de Titanic."

Onze Lieve Vrouw van Vlaanderen van Union Suspecte en KVS gaat vanavond in première in de KVS, Arduinkaai 7, Brussel (02/210.11.12) en speelt daar tot 6 november. Daarna op tournee. Info: www.unionsuspecte.be

union suspecte, samen sterk

Het Gentse gezelschap Union Suspecte bestaat in zijn huidige artistieke samenstelling, Chokri en Zouzou Ben Chikha, Ruud Gielens en Mourade Zeguendi, nog niet langer dan De Leeuw van Vlaanderen (2003), maar heeft wortels die veel verder terug reiken. Al in 1994 richtten de broers Ben Chikha samen met de ondertussen overleden danser Omar Camara vzw Nit Nithei Garabam op. Het was een trio dat via workshops de West-Afrikaanse dans en muziek op nieuwe paden wilde sturen en zo in 1998 een artistieke alliantie aanging met het Maghrebijnse dansgezelschap Hush Hush Hush.

Een jaar later zette Nit Nithei Garabam zijn eerste stappen naar een werking met allochtone jongeren, die vandaag doorloopt binnen Union Suspecte. Eerst in Ronse, daarna in Gent werden jonge artistieke interesses in theater, hiphop en andere dans aangewakkerd tot een paar voorstellingen: Inch Allah, Spoor 10 en drie seizoenen terug Bruine suiker en VIVeALDI. Levendige producties werden het, waarin grimmige confrontaties en vrolijke relativering hand in hand gingen. Muziek en dans hoorden daar steevast bij, en het liefst in een mix van diverse cultuurstijlen. Union Suspecte zoekt naar een fusion met een universele expressie.

Ondertussen volgden de broers Ben Chikha ook elk een eigen parcours. Zo speelde Zouzou mee in Arne Sierens' Niet alle Marokkanen zijn dieven, waar hij Mourade Zeguendi leerde kennen. Onder de vleugels van het Brusselse Théâtre de Galafronie maakten ze daarna samen met de pas afgestudeerde Rits-student Ruud Gielens Grensstraat 41, waarin de woede en werkloze verveling van een paar allochtone vrienden gekoppeld werd aan hun machisme tegenover vrouwen. Kritiek op de actuele samenleving gaat bij Union Suspecte steeds naar twee kanten.

In 2003 leidden alle wegen naar Union Suspecte, afgekort 'US': het West-Vlaamse woord voor 'ons', voor 'samen sterk'. "Het meest wezenlijke van het gezelschap is de hele beweging die erachter steekt, met alle jongeren erbij. Zo stromen de dansers Haider Al Timini en Georgina del Carmen Teunissen nu uit de jongerenwerking door naar Onze Lieve Vrouw, en met misschien wel meer talent dan wij samen", aldus Ruud Gielens. De beoordelingscommissie theater zag het in juni niet anders, en loofde Union Suspecte om zijn unieke gezicht: "Niet zozeer omdat drie van de vier kernleden van allochtone afkomst zijn, maar vanwege de eigen theatertaal die het gezelschap ontwikkelde." Union Suspecte verdiende er een tweejarige structurele subsidie mee voor 2006-'07. (WH)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234