Woensdag 29/01/2020

Theatermaker Sabri Saad El Hamus brengt met cyclus 'Pax Islamica' de plichten van de islam op de planken

'Religie is wat je er zelf van maakt'

Vijf voorstellingen over de vijf plichten van de islam. Dat is het opzet achter Pax Islamica, een cyclus van de Nederlandse theatermaker Sabri Saad El Hamus. Het vierde deel Sawm, over vasten, doet deze week Antwerpen aan. 'Verwacht geen infoavondje islam, wel theater over mensen.'

DOOR WOUTER HILLAERT

ANTWERPEN l 'Het multiculturele theater dat alleen het Westen de schuld geeft, zijn we voorbij', aldus El Hamus. 'Als Arabieren moeten we nu ook kritisch naar onszelf kijken. Waarin zijn we kwetsbaar, zwak of raar?'

In deze tijden van ideologische verwarring grijpt een aantal theatermakers terug naar de basisartikelen van religies. Het liefst in lange cycli. Met Tien Geboden van NTGent, waarvan straks het tweede deel in première gaat, deelt El Hamus een fascinatie voor Krzysztof Kieslowski's Dekalog. "Die filmreeks was een beetje mijn voorbeeld, toen ik in 2004, toevallig op de eerste dag van de ramadam, mijn ideeën ging voorleggen aan Frascati (Amsterdams productiehuis, WH). Ook zij zagen de urgentie in van verhalen van binnenuit. Over de islam is immers zo weinig kennis. Maar net als Kieslowski wou ik vooral mensen tonen, geen dogma's."

El Hamus (1957) groeide op in Egypte, maar kwam als econoom meer vrijheid zoeken in Nederland, waar hij ooit als eerste allochtoon op de Arnhemse toneelschool belandde. Intussen is hij artistiek leider van De Nieuw Amsterdam (DNA), een van de betere cultureel diverse theatergroepen in Nederland.

"Het is lang niet zo dat ik enkel islamitisch theater wil maken. Na Pax Islamica volgt er een Beckettcyclus. Maar ik zie het als mijn plicht om ook dit soort verhalen te vertellen, en als het recht van anderen om ernaar te kunnen luisteren. Anders dan in de literatuur, met Benali en Bouazza, gebeurt dat in het theater nog te weinig."

Na delen over Allah als enige God, over de plicht van het gebed en over aalmoezen geven, engageerde El Hamus voor Sawm opnieuw een andere tekstschrijver. "Ik kwam uit bij Mustafa Stitou, eigenlijk een dichter. Ik wou immers iets doen met de grote Perzische dichter-filosoof Omar Khayyám, een vrome moslim die ook erg van feesten en vrouwen hield. Stitou leek me voor die poëtische inzet het meest geschikt. Maar hij kwam terug met een tekst zonder rijm over alledaagse situaties. Die is minstens even poëtisch als beoogd, maar wel veel grappiger dan verhoopt. Voor een eerste toneeltekst is Sawm echt niet min."

Verketterd door een Arabier

Zelf noemt El Hamus de voorstelling, die hij in een tent speelt met de Vlaamse theatermaakster Sarah Moeremans, "een kind van Who's afraid of Virginia Woolf". Bedoeld wordt: een spitant huwelijksdrama, al is het koppel hier wel van gemengden bloede. Alle herrie begint wanneer de blanke vrouw thuiskomt van de Kentucky Fried Chicken. Ze is er verketterd door een Arabier, die ze op de vingers tikte omdat hij tijdens de vasten frieten at. "Thuis eist ze van haar eigen man excuses voor zijn geloofsgenoot", grinnikt El Hamus. "Zie hun relatie als een metafoor voor het gemengde huwelijk van deze wereld, dat tussen Oost en West."

Van Omar Khayyám en de plicht om te vasten lijkt het een hele sprong naar dit eigentijdse relatiedrama, maar zo ziet El Hamus het ook graag. "Als de eerste vier delen ergens in geslaagd zijn, dan wel dat ze heel lokale en persoonlijke verhalen tonen die plots overstegen worden tot iets wat ook een Hollandse buurvrouw uit de Pijp herkent als "iets wat ik met mijn Henk ook heb meegemaakt!". Ik wil zoeken naar dat universele verhaal, in plaats van les te geven in islamitische weetgierigheden."

Wat El Hamus dan zelf geleerd heeft uit dit onderzoek naar 'de bron van de islam', en de waarde ervan vandaag? "Twee dingen. Dat religie, welke je ook aanhangt, altijd neerkomt op wat je er zelf van maakt. En dat wij moslims uiteindelijk niet te volgen of te vatten zijn."

In die lijn zal het vijfde deel Hadj, over de bedevaart naar Mekka, focussen op het uiteenvallen van een Arabische familie en identiteit. "Er is veel onderling geruzie, dat zie je ook weer in de actualiteit. Arabieren lijken het maar over één ding eens, namelijk dat ze het nooit met elkaar eens zullen zijn. Mocht er ooit een Arabische Unie bestaan, zou dat echt een macht zijn, maar dat lijkt een utopie."

Op 7 en 8 januari in het Zuiderpershuis, Waalse Kaai 14, Antwerpen (03/248.01.00). Info www.zuiderpershuis.be

Sabri Saad El Hamus:

Arabieren lijken het maar over één ding eens: dat ze het nooit eens zullen zijn

n Sarah Moeremans en Sabri Saad El Hamus in Sawm: 'Geen dogma's maar mensen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234