Zondag 04/12/2022

Theater u Baraque Frituur speelt met Vlaams-Waalse clichés

'Over de realiteit blijven we onwetend, maar we kennen wel alle clich�s'

De bijna hoogste Belg

Onbekend is onbemind. Hoeveel Vlamingen weten iets over Wallonië? Hoeveel Walen kennen de geschiedenis van Vlaanderen? Aan beide zijden van de taalgrens doen clichés de ronde over die uitheemse leeuw en vreemde snoeshaan. Theaterregisseur Ivan Vrambout (Action Malaise) stelde zich de op een na hoogste heuvel van België, de Baraque Fraiture, altijd voor als een besneeuwde berg met op de top een frietkot. Het werd het uitgangspunt voor het theaterstuk Baraque Frituur, een fictieve wereld waarin bombardementen de Waalse economie kunnen redden en de Vlaamse werklust wordt bedreigd door bandeloos seksueel gedrag.

Brussel

Van onze medewerkster

Liv Laveyne

Baraque Frituur gaat niet over luie Walen en racistische Vlamingen", verduidelijkt Vrambout. "Ik wil die clichés gebruiken om het publiek te doen stilstaan bij zijn onwetendheid. Als ik iets wil meegeven met mijn stuk, dan is het wel mijn angst voor nog minder kennis van elkaar. Wanneer een weekblad als Moustique een artikelenreeks publiceert met als titel 'Le Wallon est-il vraiment paresseux?' (Is de Waal echt lui?), dan bevestigt dat de clichés. Het eigenaardige is: we blijven onwetend over de realiteit, maar kennen wel alle clichés."

Vlamingen en Walen vervreemden steeds meer van elkaar. De verkiezing van de grootste Belg wordt apart gehouden en onze Vlaamse politici zouden amper nog naar de RTBF kijken.

"We zijn fel gericht op onze eigen regio. Het is toch bizar dat je bij de nationale verkiezingen op de eerste nieuwspagina van de krant alleen de Vlaamse verkiezingsuitslagen aantreft en pas op pagina 9 of 11 de resultaten in Wallonië. Philippe Van Parijs, professor economie en sociale ethiek aan de UCL, stelt voor dat een bepaald percentage van kandidaten zich nationaal verkiesbaar zou stellen zodat je als Vlaming ook op een Waalse kandidaat zou kunnen stemmen. Misschien zou het ons ertoe aanzetten om weer de Waalse politiek te volgen of naar de RTBF te kijken. Het is de desinteresse die wantrouwen vestigt. Als Elio Di Rupo zich in Vlaanderen profileert, denkt iedereen meteen: 'Ja, maar hij doet dat alleen maar omdat hij eerste minister wil worden.'"

U woont in Brussel. Hoe noemt u zichzelf: Brusselaar, Vlaming, Belg, Brusselse Vlaming?

"Ik heb het gevoel dat je hier nog sterker geconfronteerd wordt met de identiteitsprofilering dan in Vlaanderen. Die behoefte om alles te vervlaamsen valt me steeds meer op: de Vlaamse kust, de Vlaamse Olympische spelen, de Vlaamse choreografe Anne Teresa De Keersmaeker. Dat adjectief klinkt misschien banaal, maar het houdt ook een economische profilering in. Ik heb met vurige flaminganten en wallinganten gesproken. Natuurlijk drijven daar vaak de clichés boven, maar velen denken ook heel pragmatisch. De Vlaming die zegt: 'Ik wil vooruit en de beste manier daartoe is dat Vlaanderen onafhankelijk wordt.' De drang naar onafhankelijkheid is in eerste instantie een economisch en geen cultureel gegeven. De vraag is: hoe verbind je die identiteitsprofilering met de angst voor de andere, of het nu Marokkanen dan wel Walen zijn? Er is niets verkeerd aan vendelzwaaien met een Vlaamse Leeuw, alleen worden daar onmiddellijk connotaties aan verbonden. NV-A-voorzitter Bart De Wever zei me daarover: loop je met een Vlaamse vlag, dan denkt iedereen dat je met het Vlaams Belang meeheult, laat je de vlag thuis, dan ben je niet Vlaamsgezind genoeg."

U bent met de cast van Baraque Frituur (de Franstaligen Manah De Pauw en Jean-Benoît Ugeux, en de Nederlandstaligen Sarah Vertongen en Joris Van den Brande) door Wallonië getrokken om de clichés aan de waarheid te toetsen. Zo zouden Walen lui zijn en liever staken dan werken en is hun economie verouderd.

"In Luik zei een man die een garage aan het renoveren was, tegen me dat het sneller zou vlotten als een Limburger het werk opknapte. Het is een cliché, net zoals het idee dat Vlaanderen een katholiek nest is en alle Walen sossen. Dat beeld strookt allang niet meer met de realiteit. Zet een Vlaming en een Waal samen die allebei stofzuigers in Hongkong verkopen en je zult merken dat die veel meer gemeen hebben dan een Vlaamse slager en een Vlaamse tandarts.

"Tegelijk kun je niet ontkennen hoe anders Wallonië en Vlaanderen eruitzien door hun ongelijke economische ontwikkeling. Vlaanderen was in de negentiende eeuw een verzameling dorpen, in Wallonië had je al een heuse industrie waar het socialisme vruchtbare grond heeft gevonden. Die ideeën waaiden over vanuit Frankrijk, er werd gestreden voor betere werkomstandigheden en leerplicht. Nu zeggen: 'Goh, die Walen doen niets anders dan staken' is wat ondankbaar. We hebben in Luik het terrein van staalfabrikant Cockerille Sambre bezocht. Terwijl Vlaanderen aparte industriezones heeft, plakt daar de zware industrie tegen het centrum aan. In een straal van enkele kilometers rond de fabriek ligt overal grijs stof. Dat beeld was voor mij bijna exotisch. In Charleroi, waar je een autosnelweg hebt die in de lucht lijkt te hangen, waande ik me dan weer bijna in Los Angeles.

"In Wallonië ontwikkelen zich nieuwe specifieke industrietakken, zoals Wallonia Space Logistics in Luik, dat zich bezighoudt met ruimtevaarttechnologie. Dat gaat uiteraard niet over grote werknemersaantallen, maar het toont wel de klimaatswijziging aan. De vraag is alleen: geeft Vlaanderen Wallonië nog twee decennia de tijd om de oude industrieën op te ruimen en er nieuwe te beginnen, of wordt het ongeduldig en onafhankelijk?"

Vlamingen zijn egoïstische racisten, luidt het cliché aan Waalse kant.

"Een sterke veralgemening natuurlijk, maar hoe reageerde je als Belg toen je hoorde dat Haider en zijn extreem rechtse partij de verkiezingen in Oostenrijk hadden gewonnen? Het waren ook direct allemaal fascisten. Over onszelf zijn we veel genuanceerder. Een Waal heeft ook nog eens het idee van de collaboratie in Vlaanderen in zijn achterhoofd. Dan is het beeld van de racistische Vlaming natuurlijk vlug gevormd.

"De breuk tussen Vlamingen en Walen situeer ik in de periode tussen 1945 en 1970. De tijd van de collaboratie en de koningskwestie, de stakingen van 1960-'61. Dat zijn de incidenten die geleid hebben tot het federalisme. Dat merk je ook aan een dossier als Brussel-Halle-Vilvoorde: als je je oor te luisteren legt bij de mensen, blijken het nog vaak die oude pijnpunten die het sterkst aanwezig zijn. Het is niet verwonderlijk dat iemand van 25 jaar uit Neerpelt de gevoeligheden van B-H-V niet begrijpt."

Baraque Frituur van Action Malaise en KVS gaat vanavond in première in de KVS, Brussel. Info en kaartjes: 02/210.11.12.of of www.kvs.be

Waalse leeuw

In zijn boek Sire, er zijn geen Vlamingen (Houtekiet, 2003) ontmaskerde schrijver Joris Tulkens de mythe van dé Vlaming door de geschiedenis in te duiken. Het oude graafschap Vlaanderen bestond niet alleen uit de huidige provincies West- en Oost-Vlaanderen, maar ook uit een stukje Zeeland en Frankrijk. Brabant en Limburg hoorden niet bij het graafschap. Onze Limburgers zijn eigenlijk Loners, bewoners van het oude graafschap Loon. De echte Limburgers waren dan weer Walen, woonachtig in het hertogdom Limbourg, vroeger gelegen tussen Aken en Luik. Toch werden de Limburgse Loners in Italië Fiamminghi genoemd. Net als de Luikenaars trouwens, ook al spraken ze geen Vlaams. Italianen noemden hen Fiamminghi di Liegi of Fiamminghi valoni: Waalse Vlamingen.

De Vlaamse mijlpaal, de Guldensporenslag, getuigde van weinig saamhorigheidsgevoel. De Brabanders vochten met de Fransen mee en de trage Limburgse Loners kwamen uiteindelijk te laat.

En wat met het nationaal symbool van Vlaanderen: de leeuw? Hendrik Conscience, auteur van De Leeuw van Vlaanderen, debuteerde in het Frans. Bij de viering van Consciences honderdste sterfdatum wilde een uitgever De Leeuw van Vlaanderen herdrukken. Een specialist moest de zo goed als onleesbaar geworden negentiende-eeuwse tekst opfrissen. Dat bleek een hopeloze taak wegens Consciences mank Nederlands. De uitgever pakte uiteindelijk een Franse vertaling van De Leeuw en liet die naar het Nederlands omzetten.

(LiLa)

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234