Zondag 19/09/2021

theater

"Theater toont de schaduwkant van de politiek"

Theatermaker Romeo Castellucci in de Singel in Antwerpen met zijn dansers.  Beeld Bob Van Mol
Theatermaker Romeo Castellucci in de Singel in Antwerpen met zijn dansers.Beeld Bob Van Mol

De Italiaanse theatermaker Romeo Castellucci loopt al jaren rond met het idee om Alexis de Tocquevilles traktaat De la democratie en Amérique te bewerken. Nu het eindelijk zo ver is, heeft de actualiteit hem ingehaald. 'De tekst is profetisch gebleken.'

“Totale controle is essentieel voor mij”, vertelt de Italiaanse theatermaker Romeo Castellucci wanneer ik hem ontmoet in deSingel, waar hij vanaf woensdag zijn nieuwste voorstelling La democrazia in America opvoert. “Alles is voorzien. Maar toeval kan nog altijd voor iets nieuws zorgen.”

Toeval. Dat is ook waaraan hij de plotse actualiteitswaarde van zijn stuk wijt. Castellucci loopt al enkele jaren rond met het idee om aan de slag te gaan met La democrazia in America. De voorstelling is geïnspireerd op het politieke traktaat van Alexis de Tocqueville, de Franse diplomaat die in 1834 door de nieuwe Verenigde Staten reisde en er een democratie zag die radicaal verschilde van de Europese, zoals die ontstaan was in Athene, meer dan tweeduizend jaar eerder. Vandaag verkeert 'de democratie in Amerika' in crisis, en krantenpagina's lijken een logischere plaats voor een beschouwing erover dan een podium.

Chiaro”, antwoordt de 56-jarige Italiaan wanneer we hem vragen of zijn voorstelling nu plots een extra lading krijgt. “Wat er nu is gebeurd met de verkiezingen in Amerika, is buitengewoon, en het resultaat was verschrikkelijk. Maar De Tocqueville kaart ook dat al aan: de tirannie van de meerderheid, het vermomde gebrek aan vrijheid, de sociale controle, demagogie. Alles zit erin. Zijn tekst is profetisch gebleken.”

Maar toch is het dus niet meer dan toeval dat Castellucci's bewerking van De la démocratie en Amérique net nu het licht ziet, verzekert hij ons. “Ik vind het zelfs een beetje vervelend. Nu, het is geen politieke voorstelling, maar het is ook niet tegen de politiek gericht. Het is eerder een manier om verder te kijken, om de mensen iets anders te laten zien. Ik wil een andere blik bieden op de Amerikaanse democratie – en op de Europese democratie, zoals die ontstaan is in Griekenland.”

Twijfel zaaien

Want kunst en politiek zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden, legt het theatericoon ons uit in een van de meest wervende lessen esthetica die we ooit hebben gehad. “De politiek is op dezelfde dag geboren als de Griekse tragedie”, vat hij samen. “In beide staat de mens centraal: daarvoor waren er enkel volksfeesten ter ere van God.”

In La democrazia in America lijkt Castellucci – bekend van controversiële en volgens sommige 'blasfemische' voorstellingen als On the Concept of the Face: Regarding the Son of God, of lichtjes geniaal theater als The Minister's Black Veil – die hele kunstgeschiedenis in beknopte versie naar het podium te willen vertalen. Hij gaat aan de slag met zes danseressen, die oude Europese volksdansen uit onder andere Albanië en Griekenland nieuw leven inblazen, maar hij toont ook hoe theater vandaag nog steeds dezelfde rol vervult als 2.500 jaar geleden: de minder aangename aspecten van het politieke leven blootleggen. “De tragedie”, zo doceert hij, “toont álle aspecten van de politiek. Ook de onaangename.”

Castellucci is bekend van controversiële en volgens sommige 'blasfemische' voorstellingen als 'On the Concept of the Face: Regarding the Son of God'. Beeld rv
Castellucci is bekend van controversiële en volgens sommige 'blasfemische' voorstellingen als 'On the Concept of the Face: Regarding the Son of God'.Beeld rv

De eerste kolonisten van Amerika waren puriteinse pelgrims, de hoofdrolspelers in Castellucci's voorstelling. “Ze leken ervan overtuigd dat ze het beloofde land hadden bereikt. Ze dachten dat Amerika hen toebehoorde, 'omdat God het wil'.” Maar Castellucci confronteert hen, in de beste traditie van de Grote Tragici, met een crisis. “Het was belangrijk om twijfel te zaaien bij hen. Zo toon je ook de schaduwkant van die nieuwe Amerikaanse democratie.”

Een schaduwkant die de Amerikanen zelf nog te weinig onder ogen zien, vindt Castellucci. “De Amerikanen hadden carte blanche om iets nieuws te bedenken, zonder de erfenis van een eeuwenlange traditie. Dat is uniek in de menselijke geschiedenis. Maar ze waren ook naïef. De Amerikaanse democratie is doordrongen van blind positivisme: er is geen plaats voor twijfel.”

Toch behoedt Castellucci zich voor moralistisch theater. “Kunst veroordeelt niet”, besluit hij, “en wijst geen slechteriken aan. Ik vel geen enkel onderdeel over de Amerikaanse politiek, en ik weiger dat te doen.” Oplossingen moet je al evenmin verwachten, vertelt hij er in één adem bij. “Sinds het ontstaan van de kunst zijn er slachtpartijen en oorlogen geweest, dus dat hebben we niet kunnen voorkomen. Kunst is geen therapie, het is een symptoom – een manier om de donkere kanten van de samenleving aan te wijzen, zonder er meteen een oplossing voor te vinden. Het is niet de taak van de kunst om ons te redden van de fouten die de politiek maakt.”

La democrazia in America speelt van 8 tot 11 maart in deSingel, Antwerpen. www.desingel.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234