Zaterdag 20/07/2019

The sound of Cinema

De hysterisch hikkende viool in Psycho. De Negende van Beethoven die de slotscène van A Clockwork Orange bezwangert met onheil. De treurende trompet in The Godfather: alle goede soundtracks zijn ingebed in onze verbeelding. Maar hoe komt dat precies?

Het cliché wil dat je goede filmmuziek niet mag horen. Die roestige gedachte wordt vandaag evenwel hooguit in stand gehouden door doofstomme filmfans. Filmmuziek krijgt al jaren eerherstel tijdens de World Soundtrack Awards op het filmfestival van Gent. Morgen vindt daar de veertiende editie van de 'Oscars voor filmcomponisten' plaats.

De vraag blijft daarbij aan welke voorwaarden goede filmmuziek moet voldoen. Daarover lopen de meningen namelijk vaak uiteen. Slechts over één criterium lijkt iedereen het unaniem eens: de beste soundtracks vinden ook bestaansrecht buiten de vier hoeken van het witte doek.

In Gent wordt filmmuziek daarom bewust uit zijn beeldende context gehaald. Terecht: de geschiedenis wordt immers gekleurd door soundtracks die cinematografische klassiekers van nog meer allure bedienen. In sommige gevallen is zo'n soundtrack zelfs beter dan de film (Purple Rain of A Hard Day's Night, iemand?). In andere gevallen slaagt de soundtrack er dan weer in om een genre opnieuw te doen ontwaken: bluegrass raakte uit de sluimerstand na O Brother, Where Art Thou? (2000) en The Broken Circle Breakdown (2012). En zonder de eenzame harmonica van Ennio Morricone zouden de spaghettiwesterns van Sergio Leone een groot deel van hun aantrekkingskracht missen. Omgekeerd geldt dat niet per se: vraag maar aan Metallica, die hun concerten al jaren inleiden met Morricone.

Wel vaker blijken regisseurs ook verknocht aan één welbepaalde componist: Steven Soderbergh en Cliff Martinez lijken net zo'n hecht team als Angelo Badalamenti en David Lynch. Geen wonder: de esthetiek van de geluidsband is nauw verbonden aan de esthetische keuzes van de regisseur. Instrumentatie is nochtans minstens zo belangrijk: de Moog-synthesizer in Halloween, de oceaanharp in Poltergeist en The Matrix of de citer in The Third Man haal je net zo makkelijk voor de geest als de cruciale scènes waarin die muziek verschijnt. Beeld en geluid zijn vaak verweven in eenzelfde broeierige tango.

In het kruis getast

Volgens sommige componisten is filmmuziek vaak de enige orkestmuziek die het grote publiek kent. "In die zin zijn we de Mozarts en Bachs van onze tijd", vindt Craig Armstrong (zie Romeo + Juliet, Ray, Love Actually). Toch worden symfonische scores steeds meer een zeldzaamheid. David Arnold, die na John Barry instond voor de James Bond-soundtracks, vergeleek de snelheid waarmee je geld uitgeeft voor een filmscore dan ook met "een handvol 20-pondbiljetten die je zo snel mogelijk in de prullenmand probeert te mikken."

Geen wonder dat er in tijden van recessie naar goedkopere en even effectieve alternatieven wordt gezocht. Soundtracks waaraan popartiesten een bijdrage leveren zonder dat een heel symfonisch orkest wordt gevorderd, zijn in dat opzicht een zegen.

Na het succes van Quentin Tarantino's Pulp Fiction (1994) werd het zelfs opeens ontzettend hip om soundtracks te plamuren met soulclassics, surfmuziek of antieke rock-'n-roll. "Maar popmuziek gebruiken is vals spelen", vindt Martinez in Knack. Songgerichte soundtracks noemt hij zelfs wat vulgair. Kennelijk voelen de meeste componisten zich in het kruis getast. Niet allen omdat die aanpak hen zonder werk zet, maar ook omdat hij zou getuigen van weinig originaliteit. Nochtans sloeg de soundtrack van Judgement Night (1993) méér gensters in de crossover-rage in de nineties, dan de film op het witte doek.

Tarantino verliet zelfs bewust de platgetreden symfonische paden: als verwoed vinylverzamelaar struinde hij steeds door zijn collectie terwijl hij een film bedacht. De uitkomst is bekend: je oor spontaan begint te jeuken wanneer je Stealers Wheels 'Stuck in the Middle With You' hoort, en Chuck Berry's 'You Never Can Tell' kun je niet meer beluisteren zonder je vingers sensueel voor de ogen te laten glijden.

Niettemin schaadt overdaad met popmuziek: Baz Luhrmann overlaadde zijn soundtracks met zoveel trendy namen dat The Great Gatsby zwichtte onder zijn eigen muzikaal gewicht, en ook Hollywood-blockbusters als Iron Man vermoeien door een opzichtige soundtrack. Toch denkt het grote publiek daar anders over: de enige plaat die dit jaar in Amerika platina haalde, was de soundtrack van Frozen, dankzij het succes van de musicalachtige song 'Let It Go'.

World Soundtrack Awards, op 25/10 in 't Kuipke, Gent

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden