Zaterdag 28/03/2020

The sound from Ipanema

Als het voetbalvirus u na twee dagen WK nog niet heeft te pakken, dan bent u vast al wel gebeten door de Braziliaanse muziekmicrobe. Meer weten over de meest opzwepende als zwoele sound die er bestaat? Jesse Brouns preekt zijn passie.

Als kleine jongen, in een ander tijdperk, heb ik de Braziliaanse muziek ontdekt via een aantal omwegen. Ik herinner me Barry Manilow en 'Copacabana' op de televisie van mijn grootouders, waarschijnlijk in een Duits variétéspektakel van James Last (of misschien in The Muppet Show).

Ik was er jarenlang van overtuigd dat die discostamper mijn eerste kennismaking was met het muzikale erfgoed van Brazilië, maar intussen weet ik dat de Copacabana van Manilow eigenlijk een nachtclub is in de banlieue van Havana, en dus niets heeft te maken heeft met enigerlei strand in Rio de Janeiro (goed voornemen van de week, toch wat vaker naar liedjesteksten luisteren).

Ik herinner me The Ritchie Family en hun onuitstaanbare, maar toch voor eeuwig in mijn brein genestelde discoversie van 'Brazil', uit 1975. Die groep uit de stal van Jacques Morali (zie ook Village People) scoorde later een perfecte hit met 'American Generation', al waren de oorspronkelijke zangeressen op dat moment al vervangen door verse exemplaren. Daar moet nog aan worden toegevoegd dat Morali voor de opname van 'Brazil' studiozangeressen inhuurde, en dat die eerste incarnatie van The Ritchie Family dus nauwelijks heeft mogen zingen.

En dan was er nog Maywood, de zusjes met ABBA-syndroom die ik in mijn hoofd nog altijd 'Rio' hoor kelen, Alarmschijf van de week in Veronica's Nederland muziekland anno 1981, en eigenlijk eerder een countrystamper dan een samba van boven de Moerdijk.

Rio

de Janeiro

Rio

Oooh oooh

Land of sun, samba and wine

Rio

de Janeiro

Rio

Oooh oooh

I feel fine

Enkele maanden geleden vond ik, voor de som van twee euro, in een Japanse tweedehandszaak in Parijs, een geweldige, dubbele verzamel-cd van Maywood, 'Rio' inbegrepen. Alleen jammer dat 'Neon Lights & Glitter' er niet op staat, volgens historici toch hun beste nummer, maar dat terzijde.

Nog geen jaar na Maywood, in 1982, scoorde het Franse, naar Brussel geëmigreerde groepje Antena een radiohit met 'The Boy From Ipanema', een elegante, electronische update van de Braziliaanse evergreen 'The Girl From Ipanema'. Waar Maywood nog tot de oertijd van de jaren zeventig hoorde, kondigde Antena een nieuw, frisser muzikaal tijdperk aan. Nogal wat Britse popmuziek van die periode stond duidelijk onder invloed van de bossanova - groepen als Weekend, Working Week, Marine Girls, Everything But the Girl, Sade of Carmel.

Door Antena raakte ik gedurende minstens enkele maanden in de ban van Astrud Gilberto, de zangeres van de bekendste uitvoering van 'The Girl From Ipanema', met Joao Gilberto en Stan Getz, een monumentale hit in 1964 en lang daarna (de oorspronkelijk versie, door Pery Ribeiro, dateert van twee jaar eerder).

Gilberto heeft een ietwat afstandelijke, onmiddellijk herkenbare en door haar licht accent ook wel exotische stem, wat niet wegneemt dat haar muzikale repertoire bij momenten toch wat slaapverwekkend is: liftmuziek met standing. In dezelfde categorie van bezwerende chanteuses scoren bijvoorbeeld Liesbeth List, Françoise Hardy en Claudine Longet veel hoger.

Hardy's beste album, La question, uit 1971, is overigens half Braziliaans, want grotendeels bij elkaar geschreven en gearrangeerd door de obscure Brésilienne Tuca - van wie de fascinerende eigen plaat Dracula I Love You, uit 1974, integraal op YouTube kan worden gevonden.

Astrud Gilberto is de kiem van de naoorlogse Braziliaanse variété, Ground Zero, zo u wilt. Mijn favoriete langspeelplaat van haar is I Haven't Got Anything Better to Do, uit 1969: intrigerende titel, dito foto van een huilende Astrud.

Ik heb dat album nooit gehoord (of zelfs maar gezien, tenzij misschien een keer en passant in een online muziekforum), maar het is allicht beter in mijn gedachten, dan in het echt.

Muzieksnobs zweren bij respectabele artiesten als Caetano Veloso of Marcos Valle (om nog te zwijgen van Gilberto Gil of Marisa Monte), en die hebben historisch gezien zeker hun plaats in een Braziliaans pantheon. Mijn eigen favoriet Braziliaanse nummer is 'Travessia' van Milton Nascimento uit 1967 - zwaar georchestreerd, melancholiek, en van hetzelfde kaliber als de grootste hits van Burt Bacharach of Jimmy Webb (de Engelse versie van een paar jaar later, 'Bridges', is misschien nog beter).

Mijn favoriete langspeelplaten zijn het eerder desolate Singin' Alone van Arnaldo Baptista (ooit ontslagen uit de cultgroep Os Mutantes vanwege te veel lsd), uit 1982, en vooral Missa breve van Edu Lobo uit 1973 (met Milton Nascimento als guest star). Edu Lobo heeft minstens een half dozijn uitstekende albums gemaakt, maar Missa breve (eveneens integraal op YouTube) is net iets beter - ongeveer de helft ervan bestaat uit onwereldse, toch funky adaptaties van christelijke hymnes.

En dan is er nog het rustig kabbelende, pastorale, bijna psychedelische Nelson Angelo e Joyce, van Joyce en Nelson Angelo, uit 1972. Dat album zit verpakt in een van de mooiste hoezen die ik ooit heb gezien (zij het alleen op mijn computerscherm).

De Braziliaanse popmuziek verdient overigens een extra prijs voor grafisch vernuft - de mooiste plaat in mijn eigen, bescheiden verzameling is het kapotgekraste debuut van Chico Buarque de Hollanda, uit 1966, met een hoes gedrukt op flinterdun papier. De op een na mooiste is Ronnie Von, uit 1966. Teenybopper Von had de meest glanzende haren uit de geschiedenis van de showbusiness, maar mag verder gerust vergeten worden.

Toen ik lang geleden naar Brazilië reisde, met Milton Nascimento en Astrud Gilberto op mijn walkman, sliep ik in een relatief goedkope, vochtige hotelkamer op de punt tussen de stranden van Ipanema en Copacabana. Het was, volgens de reisgidsen (er was nog geen internet), het enige hotel in Rio dat rechtstreeks uitgaf op zee, zonder drukke baan ertussen, en inderdaad: vanuit mijn kamer op de eerste verdieping kon ik, mits wat moed, meteen in de branding duiken.

Ik heb er drie nachten wakker gelegen, uit mijn slaap gehouden door de kletterende samba van golven.

Astrud Gilberto zingt in 1964 'The Girl From Ipanema', Stan Getz zorgt voor de legendarische saxtonen.

Braziliaanse must have elpees, van boven naar beneden:

Nelson Angelo e Joyce - Joyce en Nelson Angelo (1972), Missa breve - Edu Lobo (1973), Singin' Alone - Arnaldo Baptista (1982) en I Haven't Got Anything Better to Do - Astrud Gilberto (1969). Luister ook naar de singles 'Copacabana' (Barry Manilow), 'Brazil' (The Ritchie Family), 'Lazy Ways' (Marine Girls)... and all that latin jazz!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234