Vrijdag 03/12/2021

The Queen zegt eindelijk sorry

Zestig jaar na zijn dood heeft de Britse koningin Elizabeth II gratie verleend aan wiskundewonder en informaticapionier Alan Turing. De man, die ook een cruciale rol speelde in WO II, werd tot chemische castratie veroordeeld voor zijn homoseksualiteit.

Niet Bill Gates, maar Alan Turing is de vader van de computer. Dat moet Frank Neven, professor informatica aan de Universiteit Hasselt, jaarlijks opnieuw duidelijk maken aan de studenten die de eerste keer zijn colleges bijwonen. "Wat Newton is voor de fysica, is Turing voor de informatica. Te weinig mensen beseffen dat. En dat terwijl het belang van zijn werk niet kan worden overschat. Het is vreselijk dat de man zo onheus behandeld is geweest."

Hormonenkuur

Neven doelt met die laatste zin op de veroordeling van de Brit in 1952. Toen bekende de man dat hij homoseksueel was, terwijl gross indecency (grove onwelvoeglijkheid, FVG) in Groot-Brittannië tot 1967 streng bestraft werd. In het geval van Turing betekende dat, als alternatief voor een gevangenisstraf, chemische castratie, oftewel oestrogeen slikken om zijn seksdrift te beperken. Velen geloven dat die hormonenkuur zijn einde betekende. Twee jaar na de start ervan werd Turing, toen 41 jaar, levenloos in zijn bed aangetroffen. Zelfmoord door vergiftiging, volgens het autopsierapport.

Dat Turing vandaag tot de invloedrijkste wetenschappers van de 20ste eeuw wordt gerekend, heeft hij mede te danken aan zijn verdiensten tijdens de Tweede Wereldoorlog. De man, die wiskunde aan Cambridge studeerde, kwam eind jaren dertig in Bletchley Park terecht, een Zuid-Engels landhuis waarin de 'Code and Cypher School' van de Britse geheime dienst gevestigd was. Daar ontwikkelde hij een machine, de 'Bombe' genaamd, om de beruchte Enigmacodes van de nazi's te kraken.

De Enigmamachine werd door de Duitsers gebruikt om hun radioboodschappen te versleutelen. Zo'n machine bestond uit een systeem met draaiende tandwielen dat letters, afhankelijk van hun positie, verving door anderen. Daardoor veranderde bijvoorbeeld een z in een b en een s in een k. "Per tandwiel waren er 26 verschillende posities mogelijk. Het was onmogelijk om dergelijke codes met de hand te ontcijferen, maar met de Bombe lukte dat wel", legt Neven uit. "Dat betekende voor de geallieerden een goudmijn aan informatie over de Duitsers. Duizenden levens konden zo worden gered."

Neven noemt Turings bijdragen tijdens WO II belangrijk. "Maar niet zo belangrijk als de Turing Machine. Dit is een formeel, wiskundig model om op basis van een ingevoerde band met instructies berekeningen te laten uitvoeren. Het is dit idee dat aan de basis ligt van de moderne computer. Turing gebruikte dit model onder andere om aan te tonen dat je de correctheid van een programma niet automatisch kan nagaan."

Captcha-tekens

Ook zijn principe van de Turingtest wordt tot op vandaag gebruikt. "Hiermee wilde hij nagaan of machines menselijk gedrag kunnen vertonen. De Captcha-tekens zijn daarop geënt. Dat zijn de vervormde letters en cijfers op een internetpagina, bijvoorbeeld bij de aanmaak van een nieuwe login of het opvragen van bankgegevens, die worden getoond om te bepalen of er al dan niet sprake is van een menselijke gebruiker."

Neven noemt Turing een groot wetenschapper. Maar zijn veroordeling heeft zijn rol en het belang van zijn werk lang toegedekt. Tot enkele jaren geleden. Zowel in de holebi- als in de wetenschapswereld lobbyden activisten voor Turings eerherstel. Vorig jaar, op zijn honderste geboortedag, startte een groep prominente wetenschappers, onder wie Stephen Hawking, een wereldwijde campagne op. Meer dan 37.000 mensen betuigden online hun steun, waaronder ook de Britse justitieminister Chris Grayling. Hij diende een gratieverzoek in, waarop aan de vooravond van kerst gehoor werd gegeven door The Queen.

Neven noemt het jammer dat het zo lang geduurd heeft voor het Britse wiskundewonder erkenning heeft gekregen.

"In de eerste plaats om wat hij als persoon heeft verwezenlijkt, maar ook voor informatici. Computers spelen een grote rol in het leven van miljoenen mensen, maar het wetenschappelijke aspect ervan wordt vaak miskend. Kijk naar de secundaire scholen. Daar wordt informatica zelfs vandaag nog stiefmoederlijk behandeld en komt programmeren amper aan bod. Hopelijk komt daar nu verandering in."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234