Maandag 26/10/2020

The Golden Shower-bron moest DOOD

Fake news, toch? En als het waar was, van die golden showers, dan zijn er vast toch zorgwekkender dingen aan de figuur Donald Trump? Maar er stond méér in dat rapport. En de hoogstwaarschijnlijke bron is in alle stilte gedood. Of, in de officiële versie van het Kremlin: hartaanval. Douglas De Coninck

Het was 26 december. Meerdere Amerikaanse media, weten we intussen, waren al enkele dagen in het bezit van het 35 pagina's lange rapport dat na het uitlekken op BuzzFeed door Donald Trump op 10 januari op een persconferentie zou worden bestempeld als fake news.

Het lijk van Oleg Erovinkin werd die ochtend aangetroffen op de achterbank van zijn zwarte Lexus die ergens in de Aziatische wijk in Moskou was achtergelaten. Erovinkin was een vroegere generaal van de nationale inlichtingendienst FSB, de opvolger van de KGB. Hij was in 2012 benoemd tot stafchef bij het staatsoliebedrijf Rosneft en rechterhand van de Russische oliekoning Igor Sechin. Sechin cumuleerde deze functie met die van vicepremier van de Russische Federatie, wat van hem niet alleen een van de allerrijkste mannen van Rusland maakte, maar ook een van de allermachtigste - slechts een trapje in de hiërarchie onder president Poetin. Boven de eerste nieuwsflits op Life.ru, tweede kerstdag, prijkte om 14.23 uur deze titel: 'Stafchef Sechin vermoord in centrum Moskou.'

Life.ru staat bekend om z'n wijdvertakt netwerk van informanten die altijd als eersten ter plaatse zijn als ergens in Moskou iets in brand gaat of er een schot is gelost. Nu meldde het dat agenten van de FSB de omgeving rond de Lexus in een wijde cirkel hadden afgebakend. Het bericht bleef slechts enkele seconden online. In de bijgewerkte versie werd de doodsoorzaak een hartfalen en verklaarde een woordvoerder van Rosneft: "Hartproblemen zijn nu eenmaal een typisch probleem voor mannen op deze leeftijd."

Oleg Erovinkin werd 61 jaar.

Onverifieerbaar

Fake news. Twee woorden volstonden om alle verdere speculaties terug te brengen tot de vraag of het waar zou kunnen zijn: Donald Trump die eind 2013 tijdens zijn verblijf in het Ritz-Carlton in Moskou prostituees zou hebben ingehuurd voor golden showers in het bed waar kort daarvoor Barack en Michelle Obama hadden overnacht.

Er staat een manifeste fout in het rapport, weten we intussen. Er wordt beweerd dat Trumps advocaat Michael Cohen in augustus 2016 in Praag een geheim onderonsje zou hebben gehad met een delegatie uit het Kremlin en enkele Russische hackers, terwijl Cohen nooit van z'n leven in Praag is geweest. Is alles in het rapport daarom fake? We bladeren nog eens terug.

Het Trump-rapport is een bundeling van 17 memo's die gewezen MI6-spion Christopher Steele haastig neerpende tussen juni en december 2016, met hier en daar spelfouten en verkeerde data. De eerste memo dateert van 20 juni, wanneer het nog lang geen uitgemaakte zaak is of de kandidatuur van Trump wel zal worden ondersteund door de Republikeinse partij. Tegenover deze schertsfiguur wint Hillary Clinton met de vingers in de neus, zo is de algemene verwachting.

Toch is er ergens iemand die zich grote zorgen maakt en Steele heeft ingehuurd om de banden tussen Trump en het Kremlin te onderzoeken. De 17 memo's laten zich lezen als dagboeken van wat Steele via conversaties op de hyperbeveiligde app Signal heeft opgevangen van mensen die hij kent in Moskou. Vaak worden vorige memo's aangevuld, of gecorrigeerd, zoals Steele zelf ook zal doen over het bezoek van Cohen aan Praag. Hij beschermt zijn bronnen en noemt ze A, B, C, D, E, F of G. Nu eens verduidelijkt hij dat het gaat om 'een voormalige veiligheidsagent', 'een vooraanstaande bron op het Kremlin' of 'een naaste medewerker van...'

Het klinkt allemaal erg vrijblijvend en vooral onverifieerbaar. Onwaarschijnlijk vooral, want geen machtsbastion ter wereld wordt als zo ondoordringbaar beschouwd als het Kremlin.

Maar laten we eens een kleine fact check doen van wat Steele allemaal rapporteerde. En vooral: het moment waarop hij dat deed.

20 juni Een maand voor WikiLeaks uitpakt met de eerste e-mails van Hillary Clinton, maakt Steele in zijn eerste memo melding van meerdere bronnen in en rond het Kremlin die het hebben over 'documenten' waarmee Clinton in verlegenheid kan worden gebracht. Zijn bronnen zeggen hem dat de FSB bezig is met een grote hacking-operatie.

19 juli

Steele maakt melding van een geheime ontmoeting tussen Trumps adviseur Buitenlands beleid Carter Page en Rosneft-baas Igor Sechin, een maand eerder in Moskou. Ze hebben toekomstige energiedeals besproken voor het geval Trump president zou worden, zijn standpunt in geval van een nieuwe Russische militaire interventie in Oekraïne, het opheffen van de sancties tegen Rusland en het opzeggen van vrijhandelsakkoorden als TTIP.

30 juli

Steele doet uit de doeken hoe de hacking van het Clinton-team is opgezet door Dmitri Peskov, de woordvoerder van Poetin en hoe daarvoor overal ter wereld honderden uitgeweken Russen zijn ingezet als soldaatjes in een digitaal leger. Dat de Clinton-mails zijn doorgestuurd naar WikiLeaks, is volgens Steele bewust zo gedaan om "ontkenning achteraf" te vergemakkelijken en Trump uit de wind te zetten: "In ruil heeft het team van Trump beloofd om van een Russische interventie in Oekraïne een campagne-onderwerp te maken."

10 augustus

Steele beschrijft een gesprek dat een van zijn bronnen in Moskou had met Sergei Ivanov, de stafchef van Poetins presidentiële administratie. Ivanov zou zich in een gezelschap hebben laten ontvallen dat sommigen binnen het Kremlin vinden dat men met dat hacken te ver is gegaan, dat onder meer premier Dmitri Medvedev vindt dat dit in geval van een zege van Clinton vreselijke gevolgen kan hebben voor latere diplomatieke betrekkingen.

De FSB houdt volgens Steele nog een vracht e-mails achter, met nog veel belastender materiaal, materiaal waarover zijn bronnen hem zeggen dat het Clinton "fataal" kan worden. Maar, heeft Ivanov volgens Steele in het gesprek gezegd: Poetin heeft beslist dat er geen nieuwe mails naar WikiLeaks zullen worden doorgestuurd. Het feit dat zo'n gesprek in het openbaar zou hebben plaatsgevonden is op zich al sterk, want Poetin had onder zijn medewerkers een absoluut spreekverbod afgekondigd.

Als dit een quiz was, dan waren we nu toe aan de antwoordronde.

1. Het is inmiddels aangetoond dat de FSB achter de hacking zat.

2. De ontmoeting tussen Page en Sechin komt in de VS pas in september aan het licht, drie maanden nadat Steele erover rapporteerde, en leidt tot een CIA-strafonderzoek tegen Page.

3. Trump zet Oekraïne en TTIP tijdens de campagne inderdaad op de agenda. Hij zegt luid en duidelijk dat de VS noch de NAVO zich wat hem betreft te bemoeien hebben in geval van een Russische interventie in Oekraïne.

4. Op 4 oktober kondigt Julian Assange in een video op WikiLeaks eerstdaags een nieuwe lading mails aan die Clinton zullen "vernietigen". Er komt helemaal niks.

5. Op 12 augustus, twee dagen nadat Steele rapporteerde hoe die z'n mond voorbij sprak, wordt Sergei Ivanov tot grote verbazing van alle westerse waarnemers op staande voet ontslagen. Niemand begrijpt waarom Poetin plots een van zijn trouwste en langst dienende medewerkers heeft geëlimineerd.

Het minste wat je kunt zeggen, is dat het rapport-Steele de reality check doorstaat. Hij heeft bijna als een Nostradamus van zijn tijd de toekomst voorspeld.

FIFA-schandaal

Christopher Steele (52) is niet zomaar een voormalig agent van de Britse geheime dienst. Hij woonde en werkte in de jaren 90 in Moskou tijdens de implosie van de USSR en bouwde er zijn eigen netwerk uit. Hij was het die in 2000 FSB-agent Alexander Litvinenko ervan kon overtuigen om over te lopen. Litvinenko was die kale man in een ziekenhuisbed in Londen die eind 2006 na een 23 dagen durende doodsstrijd stierf doordat twee oud-collega's van hem in een hotel in Londen enkele druppels van het hoogst radioactieve polonium-210 in zijn thee hadden gedaan.

Na zijn vertrek bij MI6 stichtte Steele in 2009 met Christopher Burrows zijn eigen bedrijf Orbis Business Intelligence. De bekendste klant, tot nu toe, was de Britse voetbalbond toen die zich het WK van 2018 zag ontglippen ten voordele van Rusland. Aan een honorarium van 1 miljoen pond groef Steele twee jaar lang in het kluwen van belangenvermenging bij de FIFA. Zijn rapport lag aan de basis van een onderzoek van de FBI tegen FIFA-baas Sepp Blatter, en uiteindelijk ook diens ontslag.

Voor zijn speurwerk rond Poetin had Steele opnieuw behoorlijk kapitaalkrachtige klanten achter zich. De vaakst gehoorde naam is die van Michail Chodorkovski, de vroegere CEO van het Russische nationale oliebedrijf Yukos. Hij werd in 2004 door Forbes nog bestempeld als de rijkste man van Rusland en de 17de rijkste ter wereld. Nadat hij aanstalten maakte om zich in de politiek te lanceren, zette Poetin hem opzij. Met hem verdween de hele top van Yukos, werd Yukos zelf opgeslokt door Rosneft en nam Igor Sechin zijn plaats in.

Chodorkovski werd in 2004 opgepakt op verdenking van belastingontduiking en na een door mensenrechtenorganisaties fel gecontesteerd proces veroordeeld tot 8 jaar gevangenisstraf. Na zijn vrijlating in 2013 vestigde Chodorkovski zich in de VS, waar hij met de steun van Jacob Rothschild en Henry Kissinger zijn beweging Pro Russia lanceerde. Hij werd onlangs in The Economist beschreven als 'de voornaamste criticus van het Kremlin in ballingschap'.

Chodorkovski en Rothschild hadden eerst het bureau Fusion GPS ingehuurd, van gewezen Wall Street Journal-onderzoeksjournalist Glenn Simpson. Pas toen in juni duidelijk werd dat Trump als 'ultieme outsider' wel degelijk de Republikeinse nominatie leek te gaan behalen, werd Steele aan boord gehesen.

Gefrustreerd

Het was aanvankelijk nooit de bedoeling dat de memo's een groter publiek zouden bereiken dan diegenen die ervoor hadden betaald. Volgens de Britse krant The Independent raakte Steele gaandeweg, met alles wat hij zag gebeuren, gefrustreerd. Hij vond het allemaal te groot en om dit alles enkel te doen voor Trumps politieke tegenstanders. Hij besloot halfweg de zomer om gratis te gaan werken, wat hem de vrijheid gaf om zijn memo's ook door te sturen naar mensen die hij uit zijn FIFA-periode kende bij de FBI. Een fatale misrekening, uiteindelijk, want bij de FBI kwamen de memo's in handen van FBI-directeur James Comey, waarna die 10 dagen voor de verkiezingen plots aankondigde dat het onderzoek rond de e-mails van Hillary Clinton zou worden heropend.

Naarmate 8 november, datum van de verkiezingen, dichterbij kwam, werd de frustratie van Steele alleen maar groter. Hoe kwam het dat niemand de draagwijdte scheen te zien van wat hij had ontdekt? Steele trok zelf naar New York, maakte er afspraken. In eerste instantie met David Corn van het magazine Mother Jones, maar die scheen het te delicaat materiaal te vinden om er in zijn blad mee aan de slag te gaan.

Toen de wereld ontwaakte met Donald Trump als 45ste president van de Verenigde Staten, werd het Steele allemaal te veel. Hij voegde op 13 december nog een laatste memo toe en begon zijn bundel zelf te openbaren. Volgens de expert Russisch buitenlandbeleid Christo Grozev van denktank Katehon is het een kwestie van de dingen chronologisch ordenen om te begrijpen wat er is gebeurd. "Het dossier van Steele circuleerde eind december al in Washington, Londen en Rome", zegt hij. "Dan kun je er met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid van uitgaan dat er ook een exemplaar op het bureau van Poetin is beland."

De man in de Lexus

Eén keer, in zijn memo van 19 juli, kan Steele niet aan de verleiding weerstaan om iets specifieker een van zijn bronnen te beschrijven, als om te benadrukken hoe dicht hij erop zat. Hij schrijft: 'Een bron dicht bij de voorzitter van Rosneft, Igor Sechin, verstrekte details over een geheime ontmoeting tussen hem en Trumps adviseur Buitenlands beleid Carter Page'.

Volgens Christo Grozev is dit ene zinnetje eindeloos belangwekkender dan de vraag of Trump prostituees in een bed liet plassen: "Als dit authentiek is, dan zat deze bron ongewoon dicht bij Sechin. Dan is hij voldoende vertrouwd om deel uit te maken van de allercorruptste vorm van geopolitiek pokeren. Het kan niet meer top secret zijn dan dit. Je kunt gerust zeggen dat de bron waarnaar we zoeken geen persoonlijke assistent is, en ook geen chauffeur."

Er is, zegt Grozev, eigenlijk maar één man in dat hele Kremlin die past in het profiel: Oleg Erovinkin, de man in de Lexus.

Erovinkin komt net als Poetin van bij de KGB. Hij was al sinds 2008 stafchef van Sechin en volgde hem bij diens overstap naar Rosneft. "Erovinkin is mij altijd beschreven als de schatbewaarder van Sechin, de go-between tussen hem en Poetin", zegt Grozev. "Iedereen is het erover eens dat niemand zo dicht bij Sechin stond als hij."

Trump liet intussen al weten dat er wat hem betreft geen verder onderzoek meer nodig is naar de Russische hackers. Sinds zijn memo's dankzij Buzzfeed gewoon online staan, leeft Christopher Steele nu al een maand ondergedoken. De laatste die met hem sprak, was zijn buurman in Surrey. Met een verzoek: "Wil je voor mijn kat zorgen?"

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234